Zalobiya: Şîrîniya Kurdî ya Qelandî ku Gihîşt Orşelîmê
Zalobiya (herwiha zeloubiyeh, zangula, zalabiyeh) şîrîniyeke qelandî ya kurdî ye — hevîrê bi maya wek spiralê tê şekildan an bi xurma an gûzên hûrkirî tê tijîkirin, paşê di rûn de heta rengê zêrîn tê qelandin. Li seranserê Kurdistanê ji bo cejn û şahiyan tê amadekirin û yek ji xwarinên kurdî ye ku bi cihûyên kurd re çû Îsraîlê. Shula Giladi, jineke cihûya kurd li Celîlê, di atolyeyên xwarinê de reçeteyê hîn dike. Li Kolana Agripas a Orşelîmê Navendeke Çanda Kurdî heye ku, wek The Forward nivîsand, «bi kêmbûna hejmara kurdên li welatê xwe ji dayik bûyî re, mîrateya wan her sal hêdî hêdî kêm dibe». Xwarin tiştê dawî ye ku dimîne. Ev gotar li ser zalobiyayê ye, lê herwiha li ser kevneşopiya xwarina cihûyên kurd e — şaxê paralel ê xwarina kurdî yê di nîvê sedsala bîstem de ji Kurdistanê birin Îsraîlê û xwarinên kurdî di malbatên ku êdî li çiyayan najîn lê hîn mîna li wir dijîn dipejin diparêze.
Xalên Sereke
• Şîrîniya qelandî ya kurdî — hevîrê bi maya wek spiralê tê şekildan an bi xurma/gûzan tê tijîkirin û di rûn de heta rengê zêrîn tê qelandin
• Cihûyên kurd wê ji Kurdistanê birin Îsraîlê — ji bo Hanukkah, Purim û Shavuot tê amadekirin
• Cihûyên kurd li Kirmanşan û Sine ji bo Shavuot şilkena (krepên kurdî) çêdikirin, dema deverên din ên Îranê şîrberinc çêdikirin — wan xwarina kurdî hildibijart
• «Xwarin gelek caran şopa dawî ya serdemeke borî ye ku dimîne» — xwarina kurdî wek hilgirê dawî yê nasnameya kurdî di dîasporayê de
Agahiyên Kurt
Navê Kurdî: Zalobiya / Zeloubiyeh / Zangula
Cure: Şîrîniya qelandî ya bi maya — spiral an bi xurma tijîkirî, di şîreyê de şilandî an bi reçelê re pêşkêşkirî
Cejnên Cihûyên Kurd: Hanukkah (di rûn de qelandî), Purim (bi şîrîniyan re pêşkêşkirî), Shavuot (guhertoya bi berhemên şîr)
Kevneşopiya Zindî: Shula Giladi li Celîlê reçeteyê hîn dike; Navenda Çanda Kurdî li Kolana Agripas, Orşelîm
Xwarina Kurdî di Dîasporaya Cihûyan de
Cihûyên kurd zêdetirî du hezar salan li Kurdistanê jiyan. Dema di nîvê sedsala bîstem de koçî Îsraîlê kirin reçeteyên xwe bi xwe re birin. Hanukkaha cihûyên kurd li Îsraîlê zeloubiyeh karmeyasa dihewîne — şîrîniya bi maya û xurma tijîkirî ku di rûn de tê qelandin — li rex qelandiyên gêzerê (ji ber ku kartol her tim li Kurdistanê peyda nedibûn, gêzer li şûna wan dihate bikaranîn) û gilorikên kubbeh di ava tirş de. Cihûyên kurd li Kirmanşan û Sine ji bo Shavuot şilkena çêdikirin, dema deverên din ên Îranê şîrberinc çêdikirin. Wan ji bo cejna xwe ya cihûtî xwarina kurdî hildibijart — delîla ku nasnameya xwarina kurdî ji çanda xwarina neteweyî ya di hundirê wê de dijiyan bihêztir bû.
Li Orşelîmê Miriam — Orşelîmiyeke nifşa şeşem bi rehên malbatî yên kurdî — bûka xwe hîn kir kubbeh wek torpîdoyan şekil bide. Jewish Food Society reçeteya wê belge kir ji ber ku ew qedehên pîvandinê bi kar nayîne. Li Celîlê Shula Giladi di atolyeyên xwarinê de zalobiya û yaprax hîn dike û pehtina kurdî radestî nifşên nû dike. Li Kolana Agripas a Orşelîmê Navenda Çanda Kurdî bîra civakeke diparêze ku carekê li Kurdistanê zêdetirî 150,000 kesan dihewand û niha bi piranî bi rêya xwarina xwe dimîne.
Encam
Zalobiya tenê şîrîniyek nîne. Delîla ku xwarina kurdî piştî koçberkirinê dimîne ye. Cihûyên kurd çiya û gelî li paş hiştin û zalobiya, kubbeh, şilkena û yapraxa xwe birin welatekî nû. Sê nifşan paşê jineke li Celîlê hîn reçeteyê hîn dike. Malbateke li Orşelîmê hîn bê qedehên pîvandinê kubbeh şekil dide. The Forward nivîsand ku «xwarin gelek caran şopa dawî ya serdemeke borî ye ku dimîne». Ji bo cihûyên kurd xwarina kurdî şopek nîne. Kevneşopiyeke zindî ye — di destan de tê veguhestin, ne di pirtûkan de; di metbexan de, ne di arşîvan de. Piştî çil û pênc gotaran di vê rêzê de zalobiya xala dawî nîşan dide: xwarina kurdî ji bo mayînê pêdivî bi dewletekê nake. Pêdivî bi malbatekê dike. Û malbat hîn dipejin.
Çavkanî û Xwendina Zêdetir
Jamie Geller — Zalobiya / Şîrîniya Qelandî ya Kurdî (reçeteya Shula Giladi ji Celîlê)
The Forward — Tamên Hanukkahê ya Kurdî (2011)
Ajam Media Collective — Zafran û Shabbat: Şelkinê ya Kurdî ji bo Shavuot (2023)
Jewish Food Society — Parastina Reçeteyeke Kurdî, Kubbehek Bi Kubbehê (2019)