Koerdische geschiedenis · Abdullah Öcalan
De Gevangengenomen Zon
van Koerdistan
Een levend verslag van de gevangenschap van één man
Geboren in Ömerli, provincie Urfa
Het vierde van zeven kinderen in een arm Koerdisch boerengezin. Opgroeiend in een regio waar de Koerdische taal op scholen en in het openbare leven was verboden, ervoer Öcalan vanaf zijn geboorte structurele marginalisering.
Universiteit van Ankara — politieke vorming
Tijdens zijn studie politieke wetenschappen, te midden van de radicale studentenbewegingen in Turkije, verdiepte Öcalan zich in de marxistisch-leninistische theorie en Koerdische activistische kringen. Hij verbond revolutionaire ideologie met de werkelijkheid van een staatloos volk.
Eerste gevangenschap
Gearresteerd wegens deelname aan een boycot uit protest tegen de dood van de linkse leider Mahir Çayan. Hij bracht zeven maanden door in de militaire gevangenis Mamak, een ervaring die zijn revolutionaire vastberadenheid versterkte en hem overtuigde van de noodzaak van een onafhankelijke Koerdische beweging.
De PKK wordt opgericht
In het dorp Fis in de provincie Diyarbakır richtten Öcalan en een kleine groep kameraden formeel de Koerdische Arbeiderspartij op. Haar programma riep op tot een onafhankelijke Koerdische staat die door gewapende strijd moest worden bereikt.
Vlucht naar Syrië en Libanon
In het besef dat de Turkse militaire staatsgreep van 1980 naderde, stak Öcalan de grens met Syrië over. Met Palestijnse en Syrische steun richtte hij trainingskampen in de Bekavallei op en vormde de PKK om tot een geduchte guerrillamacht.
De gewapende opstand begint
Gelijktijdige aanvallen op Turkse militaire voorzieningen in Eruh en Şemdinli markeerden het begin van een gewapend conflict dat meer dan veertig jaar heeft geduurd en meer dan 40,000 mensen het leven heeft gekost. De Turkse staat reageerde met massale gedwongen verplaatsingen.
Staakt-het-vurens herhaaldelijk afgewezen
Ondanks de wreedheid van het conflict kondigde Öcalan eenzijdige staakt-het-vurens af in 1993, 1995 en 1998 en riep hij Turkije op tot politieke dialoog. Telkens weigerde de staat, die de PKK uitsluitend als terroristische organisatie beschouwde.
De Europese odyssee
Onder dreiging van een Turkse militaire invasie zette Syrië Öcalan uit. Dit leidde tot een wanhopige zoektocht van 130 dagen naar politiek asiel in Rusland, Italië en Griekenland en legde de terughoudendheid van Europese staten bloot om Turkije over de Koerdische kwestie te confronteren.
Gegrepen in Nairobi — het verraad
Nadat hem in heel Europa asiel was geweigerd, verbleef Öcalan in de Griekse ambassade in Nairobi toen de Turkse inlichtingendienst hem, met Amerikaanse en Israëlische steun, greep en in Turkse hechtenis bracht. Koerden protesteerden wereldwijd.
Doodstraf, vervolgens levenslange gevangenisstraf
Berecht door een staatsveiligheidsrechtbank en ter dood veroordeeld wegens verraad en gewapende opstand. In 2002 schafte Turkije de doodstraf af als onderdeel van hervormingen voor EU-toetreding; het vonnis werd omgezet in verzwaarde levenslange gevangenisstraf.
Het gevangeniseiland — afgezonderd maar schrijvend
Lange perioden vastgehouden als enige gevangene op İmralı, soms als enige gedetineerde die zijn cel mocht verlaten. Amnesty International en het Europees Hof voor de Rechten van de Mens hebben zijn omstandigheden beschreven als neerkomend op marteling door afzondering.
Democratisch confederalisme — een nieuwe visie
Onder invloed van de Amerikaanse anarchist Murray Bookchin liet Öcalan het marxisme-leninisme en het doel van onafhankelijke staatsvorming los. Zijn nieuwe theorie, democratisch confederalisme, stelt directe democratie van onderop, radicaal feminisme en ecologie over staatsgrenzen heen voor.
De Newroz-verklaring
Tijdens het historische ‘Oplossingsproces’ tussen de PKK en de Turkse staat werd een brief van Öcalan aan meer dan een miljoen mensen in Diyarbakır voorgelezen. Hij riep op de wapens te laten zwijgen en ‘ideeën en politiek te laten spreken’, het hoogtepunt van de hoop op een vreedzame oplossing.
Het vredesproces stort in
Na de electorale opkomst van de pro-Koerdische HDP en geopolitieke verschuivingen in Syrië beëindigde de Turkse regering abrupt het vredesproces. Daarop volgden een verwoestende stadsoorlog in steden met een Koerdische meerderheid en harde repressie tegen politieke vertegenwoordigers.
Massale hongerstakingen
Onder leiding van het Koerdische parlementslid Leyla Güven begonnen duizenden politieke gevangenen en activisten wereldwijd een hongerstaking voor onbepaalde tijd om een einde aan Öcalans afzondering te eisen. De staking dwong de staat met succes in 2019 korte ontmoetingen met zijn advocaten toe te staan.
Zijn ideeën besturen Noord-Syrië
Toen Assads gezag in Noord-Syrië instortte, brachten Koerdische strijdkrachten Öcalans ideeën in Rojava in praktijk: verplicht gezamenlijk voorzitterschap door een man en een vrouw, vrouwelijke strijdkrachten en multi-etnische raden. Amerika’s belangrijkste partner tegen ISIS bestuurde zichzelf volgens de filosofie van een man in een Turkse gevangeniscel.
Volledig afgesloten van contact
Na een kort, abrupt afgebroken telefoongesprek met zijn broer in maart 2021 werd Öcalan 43 maanden in volledige afzondering zonder contact gehouden, waarbij hem tot oktober 2024 elk contact met advocaten en de buitenwereld volledig werd ontzegd.
De uitnodiging van Bahçeli en contact
In een schokkende politieke omslag nodigde de Turkse nationalistische leider Devlet Bahçeli Öcalan publiekelijk uit het parlement toe te spreken en de PKK te ontbinden. Enkele dagen later bezocht Öcalans neef İmralı, waarmee zijn afzondering van 43 maanden officieel werd doorbroken en een hervatte dialoog achter de schermen werd gesignaleerd.
‘Vrede en democratische samenleving’
Öcalan publiceerde een baanbrekende brief waarin hij de PKK opriep definitief te ontwapenen en zichzelf te ontbinden. Hij verklaarde dat de historische omstandigheden die gewapende strijd rechtvaardigden voorbij waren en riep op tot democratische politieke deelname om het 40-jarige conflict op te lossen.
De PKK ontbindt zich formeel
In navolging van Öcalans oproep hield de PKK een congres dat haar gewapende opstand beëindigde. In juli legden strijders publiekelijk de wapens neer, terwijl Öcalan een zeldzame videoboodschap vanuit de gevangenis uitbracht waarin hij pleitte voor de kracht van maatschappelijke vrede en democratische verandering.
De ‘tweede fase’ en het recht op hoop
Toen het vredesproces zijn ‘tweede fase’ inging, gericht op democratische integratie, begon de parlementaire vredescommissie van Turkije wetswijzigingen op te stellen. Cruciaal is dat het ontwerp besprekingen over het ‘recht op hoop’ omvat, wat wijst op mogelijke toekomstige wegen naar Öcalans vrijlating uit verzwaarde levenslange gevangenschap.
‘Hij is niet vrijgelaten. Hij heeft zijn
politieke betekenis niet verloren.’