Artikelen over de Koerdische geschiedenis
Artikelen in de categorie Koerdische kunst en cultuur.
460 artikelen beschikbaar in het Nederlands.
De Koerdische bergen, Taurus en Zagros, liggen in het hart van de Vruchtbare Halvemaan: het oorsprongsgebied van tarwe, olijf, vijg, druif en het pistachegeslacht. 151 artikelen documenteren de Koerdische keuken, de oudste ononderbroken voedselcultuur in de Vruchtbare Halvemaan. De berg die de wereld voedde.
Lees het artikelDe Koerdische keuken overleefde onderdrukking, ontheemding en ballingschap omdat voedsel niet in beslag kan worden genomen. Honderdvijftig artikelen leggen vast wat de Koerdische bergen de wereld gaven en hoe het Koerdische volk zijn tafel naar iedere ballingschap meenam. De Koerdische tafel raakt niet leeg.
Lees het artikelKellep aça (kelle paça) is de Koerdische soep van lamskop en -poten uit Amed (Diyarbakır). Zij gaart ’s nachts 6–7 uur en wordt vóór zonsopgang aan arbeiders geserveerd. Een traditioneel gerecht uit Diyarbakır en de bescheidenste uitdrukking van de Koerdische traditie om het hele dier te gebruiken: büryan verheerlijkt het karkas; kellep aça eert de kop.
Lees het artikelDe watermeloen van Amed (Diyarbakır), karpûz, groeit in de Hevsel-tuinen op de UNESCO-lijst langs de Tigris en kan 50 kilogram wegen. Turkije produceert 20% van alle watermeloenen ter wereld, met Diyarbakır als centrum. Een internationaal Koerdisch merk, sinds 1960 gevierd op een jaarlijks festival. De zoetste vrucht van de zomer in Amed.
Lees het artikelTirêya hov (wilde druif, Vitis vinifera sylvestris) groeit in de Zagros van de provincie Koerdistan, Rojhelat. Domesticatie begon 6.000–8.000 jaar geleden in de Taurus/Zagros/Kaukasuszone. Het oudste wijnbewijs ter wereld komt uit Hajji Firuz Tepe in de Koerdische Zagrosuitlopers (5.400 v.Chr.). Elke fles wijn ter wereld stamt van deze Koerdische wilde wijnstok af.
Lees het artikelTirê hov (wilde druif, Vitis vinifera subsp. sylvestris) groeit in de bergbossen van de Zagros en Taurus in Koerdistan en is de wilde voorouder van alle gecultiveerde druiven. De Vruchtbare Druivendriehoek, waar wijn ontstond, heeft zijn middelpunt in het Koerdische bergland. Genetische studies bevestigen dat wilde druivenpopulaties in de provincie Koerdistan tot de meest diverse ter wereld behoren.
Lees het artikelGiya is de Koerdische bergkruidentraditie: wilde kruiden worden verzameld op de hooggelegen zozanweiden van de Zagros en de Taurus, in de schaduw gedroogd en bewaard voor thee, stoofgerechten, kaas en winterse maaltijden. Etnobotanisch onderzoek beschrijft 54 wilde plantentaxa die Koerdische verzamelaars oogsten. De geurige tak van de Koerdische bewaarvoorraad.
Lees het artikelŞekirklo (klo) is het Koerdische zelfgemaakte suikersnoep: gekaramelliseerde suiker in blokjes, vaak met sesam of walnoten, geserveerd bij thee als eerste gebaar van Koerdisch welkom. Binnen de Koerdische gastvrijheid komt zoetigheid eerst. Şekirklo is de eerste smaak die elke gast krijgt, de kleinste en meest directe uitdrukking van Koerdische gastvrijheid.
Lees het artikelHelise (keşkek) is de Koerdische bruiloftstarwe: hele tarwekorrels en lamsvlees worden een nacht lang in enorme ketels gekookt en bij dageraad met houten stampers bewerkt tot ze zijdezacht zijn. Erkend door UNESCO en specifiek beschreven uit Ağrı (Koerdisch Agiri, bij de berg Ararat) en heel Bakur. Het laatste artikel in de Koerdische tarwetrilogie.
Lees het artikelFirik (freekeh) is de Koerdische groene tarwe: jonge durumtarwe, boven vuur geroosterd zodat alleen het kaf verbrandt, en gebroken tot rokerige, nootachtige korrels. Dit oude graanproduct uit het Koerdische zuidoosten van Anatolië (Bakur) gaat terug tot 2300 v.Chr. en wordt in soepen en pilafs gebruikt. De tegenhanger van genim: dezelfde tarwe, door het vuur gegaan.
Lees het artikelSaqez is de wilde Koerdische bergmastiek, aromatische hars van Pistacia atlantica-bomen in de Zagrosbergen van Rojhelat. Nog altijd een belangrijk handelsproduct in de provincie Koerdistan, geoogst als natuurlijke kauwgom, gebrand als wierook bij Koerdische vieringen en gebruikt in de traditionele geneeskunde. De wilde Zagrosvoorouder van de pistache.
Lees het artikelRob-e hînar, granaatappelmelasse, is de Koerdische smaakmaker van ingekookt granaatappelsap: zoetzuur, donker en intens van smaak. Hij wordt in de Koerdische boomgaarden van Halabja en Horaman gemaakt en is het sleutelingrediënt van xorsht fesenjan, de grote walnoot-granaatappelstoofpot van de Koerdische keuken van Rojhelat.
Lees het artikelMîvanperwerî is de Koerdische kunst van gastvrijheid — gasten verzorgen — uitgedrukt in eten, tijd en de tafel die nooit leeg raakt. Het is de ethische grondslag van de Koerdische keuken: een gast moet eten krijgen en hem niet goed bedienen is beschamend. Het centrale beginsel van de Koerdische eetcultuur.
Lees het artikelFefil salçası (biber salçası) is de Koerdische rodepaprikapasta: verse paprika’s die elke augustus zes tot zeven dagen op Ameds daken in de zon drogen. Als felrode tegenhanger van het donkere izotkruid is zij de basissmaakmaker van de Koerdische Bakurkeuken, gebruikt in meftûne, kebab en talloze gerechten.
Lees het artikelŞorba nîsk is de Koerdische rodelinzensoep: de meest alledaagse en universele pot in de Koerdische keuken, afgewerkt met somaq (sumak) en geserveerd met platbrood. De soep komt oorspronkelijk uit Zuidoost-Anatolië (Koerdisch Bakur), wordt in alle vier delen van Koerdistan gegeten en vormt de eerste gang van de iftar tijdens de ramadan.
Lees het artikelKanzar is de Koerdische wilde paddenstoel, elke lente verzameld in de Zagros-eikenbossen van Bashur (Iraaks-Koerdistan). Eetbare paddenstoelen en truffels behoren wezenlijk tot de plaatselijke keuken; in de Koerdische Regio zijn 17 soorten beschreven. Het voedsel dat bij regen uit de bosbodem groeit.
Lees het artikelBih (beh) is de Koerdische kweepeer, in Rojhelat bekend als de “vrucht uit de hemel”, met een naam die goedheid betekent. Gebruikt in Koerdische lamsstoof (khoresh-e bih), geliefde kweeperenreçel en kweeperenpasta. De laatste boomgaardvrucht van de Koerdische herfst, die door verhitting van zuur in ambergoud verandert.
Lees het artikelAşure is Koerdische Noachpudding: tarwe, walnoten, granaatappelpitten, gedroogde vijgen, abrikozen en kikkererwten worden tot een zoete pudding gekookt en tijdens Muharram aan veertig buren uitgedeeld. De ark van Noach landde op de berg Ararat in het Koerdische Bakur; Koerdische gemeenschappen maken deze pudding sindsdien met ingrediënten uit de Koerdische voorraadkast.
Lees het artikelNanê tirî is het platte nomadenbrood van de Koerdische Koçer-herders uit Hakkari / Colemêrg. Het wordt gebakken op hetzelfde vuur waarop de ochtendmelk is gekookt en in het bergkamp met verse kaas en boter gegeten. Het brood van een volk dat blijft trekken.
Lees het artikelPerde pilavı is de gordijnrijst van Siirt: rijst met kip en pijnboompitten, gebakken in een deegkoepel en geserveerd op Koerdische bruiloften. Het deeg symboliseert het bewaren van de geheimen van het huis, de rijst staat voor vruchtbaarheid en de amandelen verbeelden kleinkinderen. Het meest symbolische gerecht van de Koerdische keuken.
Lees het artikelHejîr (هەنجیری) is de Koerdische vijg. Wilde vijgen groeien spontaan in Koerdistan en de vijg is waarschijnlijk de eerste geteelde vrucht ter wereld, meer dan 11.000 jaar oud. Als heilige vrucht naast de olijf in de Koran genoemd, verbindt hejîr de Koerdische bergen met het allereerste begin van menselijke landbouw.
Lees het artikelTût (toot / dut) is de Koerdische moerbei: vers gegeten in de zomer, gedroogd voor de winter, geperst tot siroop of verwerkt tot fruitleer. De zwarte moerbei komt oorspronkelijk uit de Zagros; witte moerbeien groeien in Tunceli/Dersim. De vrucht die de zijderups van de Zijderoute voedde.
Lees het artikelDaweta Kurdî is het Koerdische bruiloftsmaal: runderen worden bij dageraad geslacht, vrouwen bereiden qozê in koperen ketels en dolma, biryani en kebab worden rechtstreeks uit de pan aan honderden gasten geserveerd. Het gemeenschappelijke hart van het Koerdische feest.
Lees het artikelIzot (isot / Urfa biber) is de donkere, olieachtige, rokerige Koerdische chilipeper van Şanlıurfa / Riha, de stad met een Koerdische meerderheid in Bakur. Overdag in de zon gedroogd en ’s nachts ingepakt om te zweten, ontwikkelt izot smaken van rozijnen, chocolade en tabak: de kenmerkende donkere specerij van de Koerdische keuken.
Lees het artikel