Gedocumenteerde voorbeelden uit Çemişgezek/Ulukale en Halabja verbinden boomgaarden met gedroogd fruit, pekmez en pestil.

Donkere rijpe moerbeien aan dunne takken tussen brede groene getande bladeren
Morus alba volgens fotograaf Juan Carlos Fonseca Mata, Mexico, 25 april 2020. Witte moerbei kan donker fruit dragen; geen boomgaard in Ulukale of Halabja. © Juan Carlos Fonseca Mata · 25 April 2020 · Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0 · Reduced-size image.

Fruit en soorten

Tût is een Koerdische naam voor moerbei. Kew situeert Morus nigra in westelijk en zuidwestelijk Iran; PROSEA noemt China als oorsprong van Morus alba, elders veel gekweekt. [1] [2] Dit bewijst geen uitsluitend Koerdische oorsprong van alle moerbeien. Bishop Museum beschrijft wit, roze en paars fruit bij Morus alba. [3] Soort, cultivar en kleur verschillen.

Boomgaarden in Çemişgezek

De cultuurbeschrijving koppelt Ulukale, Tunceli/Dersim, aan moerbei, pekmez en pestil. [5] De landbouwdienst meldde in september 2021 de coöperatie Ulukale en Bozağaç, gericht op kwaliteit, biodiversiteit, herleidbaarheid en verkoop. [4] Een verpakkingsinstallatie was voorgesteld; het bericht bewijst geen latere voltooiing.

Onderzoek in Halabja

Hama en collega’s onderzochten in 2022 zwarte, witte en white-shahtootvruchten uit Halabja, geoogst in april 2021. Zij vergeleken zon, oven en ascorbinezuurbehandeling. [6] Twee typen zijn Morus alba: drie fruittypen, geen drie soorten. Datum en experiment zijn geen universele oogstkalender of thuisrecept.

Drie bereidingen

Gedroogd fruit behoudt zijn vorm; pekmez concentreert zoetheid; pestil droogt in dunne vellen. Ulukales bron noemt beide laatste. [5] Satıl en Selvi beschrijven pekmez van meerdere vruchten in 53 provincies en 74 districten. [7] Niet ieder gezin gebruikt hetzelfde recept. Droge bessen met walnoten of een beetje siroop bij brood of yoghurt zijn hedendaagse serveerideeën, geen exclusief antiek recept.

Zijde en bladeren

Zijderupsen maken zijde, de bessen niet. FAO noemt bladeren traditioneel voer voor Bombyx mori en zijdeteelt een verspreidingsweg van de boom. [8] PROSEA onderscheidt eveneens fruit en bladeren. [2] Dit bewijst geen onafgebroken zijde-industrie in iedere Koerdische stad.

Lokale geschiedenis bewaren

Coöperatie, dorpsproducten en Halabja-onderzoek geven het verhaal plaatsen en arbeid. [4] [5] [6] Cultivarnamen, oogstdata, methoden en mensen registreren zou het verdiepen. Botanische oorsprong, keuken en zijde zijn verbonden, geen onderling vervangbaar bewijs.

Bronnen en verder lezen

  1. Royal Botanic Gardens, Kew, Plants of the World Online, Morus nigra L.: accepted species and native range, western and southwestern Iran; public indexed record consulted.
  2. PROSEA, Morus alba L., record 346: distribution, edible fruit and silkworm-leaf uses.
  3. Bishop Museum, Plants of Hawaiʻi, Morus alba: botanical fruit description, including colour variation; public indexed species record.
  4. Tunceli Provincial Directorate of Agriculture and Forestry, 21 September 2021: Ulukale and Bozağaç cooperative, objectives and proposed packaging investment.
  5. Tunceli Provincial Culture and Tourism Directorate, Çemişgezek: Ulukale’s mulberries, pekmez and pestil.
  6. Dlkhwaz Ahmed Hama et al., Response of Black, White and White Shahtoot Mulberry Fruits to Ascorbic Acid Treatment and Drying Methods, Diyala Agricultural Sciences Journal 14.2 (2022), pp. 152–164, DOI 10.52951/dasj.221402114; authors’ abstract via DOAJ.
  7. Fatih Satıl and Selami Selvi, Traditional molasses production from different plants in Anatolia and its ethnobotanical features, Biological Diversity and Conservation 15.1 (2022); public research abstract.
  8. Manuel D. Sánchez, FAO, Mulberry, an exceptional forage available almost worldwide: introduction and genetic-resources section, leaf use in sericulture and separate fruit uses.
  9. Juan Carlos Fonseca Mata, Morus alba—fruit and leaves, Mexico, 25 April 2020, Wikimedia Commons; CC BY-SA 4.0 photograph.