Hasan Pasha Han staat tegenover de oostelijke ingang van de Grote Moskee in Diyarbakır, ook Amed genoemd. Dit Ottomaanse stadshan uit de jaren 1570 verenigde onderdak, dierenstalling en handel. Restauratieonderzoek toont een ingewikkelder geschiedenis dan een gebouw dat onveranderd bleef.

Bezoekers aan cafétafels onder een stoffen overkapping, omgeven door twee verdiepingen donkere en lichte stenen bogen
Binnenplaats en galerijen van Hasan Pasha Han,19 juni 2014, na de restauratie 2006–2009. R Prazeres; CC BY-SA 4.0. © R Prazeres · Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0.

Een han in de handelsstad

Het gebouw ligt aan Gazi Caddesi, op de zuidelijke route vanaf Dağ Kapı, nabij moskee en markten. Columbia University documenteerde het voorjaar 2015 voor Mapping Mesopotamian Monuments en noemt het na Deliller Hanı het op één na grootste han van de stad. [1] De ligging tussen handelsstraten verklaart de functie: kooplieden gebruikten de stadsmarkt en gedeelde voorzieningen rond de binnenplaats.

Opdrachtgever en inscripties

Het provinciebestuur dateert de bouw 1572–1575 en noemt Hasan Pasha, zoon van Sokollu Mehmed Pasha, als opdrachtgever. [2] Evindar Yeşilbaş onderscheidt drie inscripties boven zuid-, west- en oostingang: de eerste twee AH 982/1574, de oostelijke AH 983/1575. Ze noemen de opdrachtgever maar geen architect. [3] De algemene bouwperiode en de datering van afzonderlijke poorten zijn verschillende soorten bewijs.

Kamers, kooplieden en dieren

Twee verdiepingen galerijen omringen de binnenplaats boven een stalniveau. Yeşilbaş legt uit dat de kelder buiten niet als aparte verdieping zichtbaar is. Brede vleugels boven straatwinkels bevatten gekoppelde kamerparen. De aangebouwde markt in zuiden en oosten vormt een omgekeerde L. [4] Onderdak, opslag, dieren en verkoop waren verbonden in een stedelijk handelscomplex, anders dan een karavanserai los van een stadsmarkt.

Steen, poorten en fontein

Donkere en lichte steenlagen lopen horizontaal over de gevels. Het provinciebestuur verbindt de westpoort met Gazi Caddesi en de overige met overdekte markten, en beschrijft een paviljoenfontein op de binnenplaats. [2] Poorten verbinden handelsstraten met de hof, galerijen verdelen het verkeer en kamers openen erachter. Verschillende niveaus verenigden verblijf met praktische handelsbehoeften.

De restauratie 2006–2009

Yeşilbaş dateert het hoofdwerk 2006–2009 na het beschermings- en stichtingsbesluit van 16 juni 2004. Ophopingen werden verwijderd, het verhoogde hofniveau verlaagd, basalt gelegd en het betonnen fonteinbekken door basalt vervangen. Afwatering werd toegevoegd, beschadigde steen hersteld of vervangen en twee oostelijke koepels herbouwd. [3] Het huidige aanzicht verenigt historische bouwstof en latere behoudskeuzes.

Gebruik en behoud

Het provinciebestuur beschreef in februari 2025 winkels in de kamers en cafés en rustplekken op de hof. [2] Cebe, Özen en Akın combineerden 2019 visuele analyse met gebruikersenquêtes. Symbolische waarde en esthetiek werden gewaardeerd; lawaai, trappen, groenvoorziening en ingrepen door intensief gebruik bleven problemen. De onderzoekers vroegen effectief toezicht om de identiteit te beschermen. [5] Handel verklaart het voortleven; de behandeling van ruimten behoort eveneens tot zijn geschiedenis.

Bronnen en verder lezen

  1. Columbia University, Mapping Mesopotamian Monuments, Hasan Paşa Hanı; site documentation spring 2015, content manager Matthew Peebles (2020).
  2. Diyarbakır Governorate, Hasan Paşa Hanı, 12 February 2025; location, patronage, entrances, stonework and uses at publication.
  3. Evindar Yeşilbaş, Diyarbakır Hasan Paşa Hanı Restorasyonu Üzerine Gözlemler, XVIII International Symposium of the Middle Ages and the Turkish Period Excavations and History of Art Researches (2014), proceedings published 2017, pp. 623–646; especially pp. 625–626 and 628–630.
  4. Evindar Yeşilbaş, Diyarbakır’da Osmanlı Dönemi Şehir-İçi Hanları Üzerine Değerlendirme, Belleten 79/286 (December 2015); comparative plans, basement, rooms and adjoining market.
  5. Mehmet Cebe, Nurtekin Özen and Can Tuncay Akın, Yeniden işlevlendirilen Hasan Paşa Hanı’nın kullanım sonrası değerlendirmesi, DÜMF Mühendislik Dergisi 10/3 (2019), pp. 1145–1163; user findings pp. 1158–1160. DOI 10.24012/dumf.578019.
  6. R Prazeres, Hasan Pasha Han DSCF8116, 19 June 2014; own photograph, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.