خانی حەسەن پاشا بەرامبەر دەرگای ڕۆژهەڵاتی مزگەوتی گەورەی دیاربەکر، یان ئامەد، وەستاوە. لە ساڵانی ١٥٧٠ دروستکراوە؛ ئەم خانەی ناوشاری عوسمانی نیشتەجێبوون و ئاژەڵ و بازرگانیی کۆدەکردەوە. توێژینەوەی نۆژەنکردنەوە مێژووی گۆڕانەکانی ڕوون دەکاتەوە.

میوان لە مێزی کافێ لە ژێر سێبەری قوماش، لەنێو دوو نهۆمی کەوانەی بەردی تاریک و ڕوون
حەوشە و ڕەواقی خانی حەسەن پاشا، ١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٤، دوای نۆژەنکردنەوەی ٢٠٠٦–٢٠٠٩. R Prazeres؛ CC BY-SA 4.0. © R Prazeres · Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0.

خان لە ناوەندی بازرگانی

خان لە شەقامی غازی، لە ڕێی باشووری دەرگای چیا و نزیک مزگەوت و بازاڕەکانە. پڕۆژەی Mapping Mesopotamian Monumentsی زانکۆی کۆلۆمبیا لە بەهاری ٢٠١٥ بەڵگەی کرد و دوای خانی دەلیلان بە دووەم گەورەترین خانی شار دەیناسێنێت. [1] شوێنەکە کارەکەی ڕوون دەکاتەوە: بازرگان بازاڕی شار و خزمەتی حەوشەی هاوبەشی پێکەوە بەکاردەهێنا.

بانی و نووسراو

پارێزگاکە دروستکردن بە ١٥٧٢–١٥٧٥ و بانی بە حەسەن پاشای کوڕی سۆکۆللو مەحمەد پاشا دەناسێنێت. [2] Evindar Yeşilbaş سێ نووسراوی سەر دەرگای باشوور و ڕۆژئاوا و ڕۆژهەڵات جیا دەکاتەوە: دووی یەکەم کۆچی ٩٨٢/١٥٧٤، سێیەم ٩٨٣/١٥٧٥. نووسراو بانی دەناسێنێت، ناوی تەلارساز نادات. [3] ماوەی بنیاتنان و بەرواری دەرگایەکی دیاریکراو دوو جۆر بەڵگەن.

ژوور و ئاژەڵ و بازرگان

دوو نهۆمی ڕەواق دەوری حەوشەن و ئاخوڕ لە ژێرزەمینە. توێژینەوەی بەراوردیی Yeşilbaş دەڵێت ژێرزەمین لە دەرەوە وەک نهۆمێکی جیا نابینرێت. لە سەرەوە جووتەژووری پەیوەست لەسەر دوکانە ڕووبەشەقامەکان هەن. بازاڕی باشوور و ڕۆژهەڵات Lی پێچەوانە پێکدەهێنێت. [4] پلانەکە نیشتەجێبوون و کۆگا و ئاژەڵ و فرۆشتن کۆدەکاتەوە.

بەرد و دەرگا و شادروان

ڕیزی بەردی تاریک و ڕوون بە ئاسۆیی لە ڕووکارەکانە. پارێزگا دەرگای ڕۆژئاوا بە شەقامی غازی و ئەوانی تر بە بازاڕی داپۆشراو پەیوەست دەکات، شادروانی ستووندار لە حەوشە تۆمار دەکات. [2] دەرگا شەقام و حەوشە دەبەستێتەوە، ڕەواق جووڵە دابەش دەکات و ژوور لە پشتییەوە دەکرێتەوە. نهۆمە جیاکان مانەوە و پێویستیی بازرگانی کۆدەکەنەوە.

نۆژەنکردنەوەی ٢٠٠٦–٢٠٠٩

Yeşilbaş کارەکانی ٢٠٠٦–٢٠٠٩ دوای بڕیاری ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٠٤ی پاراستن و وەقف تۆمار دەکات. خاک و پاشماوە لابرا، ئاستی حەوشە نزمکرایەوە و بە بازاڵت ڕاخرا. حەوزی کۆنکریتی بە بازاڵت گۆڕدرا و ئاوڕۆ دروستکرا. بەردی زیانلێکەوتوو چاک یان گۆڕدرا و دوو گومەزی باڵی ڕۆژهەڵات بنیاتنرایەوە. [3] دیمەنەکە هەم ماددەی مێژوویی هەم بڕیاری نوێی پاراستن لەخۆ دەگرێت.

بەکارهێنان و پاراستن

پارێزگا لە شوباتی ٢٠٢٥ دوکان و کاروبار لە ژوور و کافێ و پشوودان لە حەوشە دەناسێنێت. [2] توێژینەوەی Cebe و Özen و Akınی ٢٠١٩ بینین و ڕاپرسیی بەستەوە: نرخ و جوانی پەسەند بوون، بەڵام دەنگ و پلە و سەوزایی و دەستکاریی بەکارهێنانی زۆر گرفت بوون. نووسەران چاودێریی کاریگەریان داوا کرد. [5] بازرگانی ژیانی خان ڕوون دەکاتەوە؛ شێوەی بەکارهێنانی شوێنەکانیش بەشی مێژووە.

سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر

  1. Columbia University, Mapping Mesopotamian Monuments, Hasan Paşa Hanı; site documentation spring 2015, content manager Matthew Peebles (2020).
  2. Diyarbakır Governorate, Hasan Paşa Hanı, 12 February 2025; location, patronage, entrances, stonework and uses at publication.
  3. Evindar Yeşilbaş, Diyarbakır Hasan Paşa Hanı Restorasyonu Üzerine Gözlemler, XVIII International Symposium of the Middle Ages and the Turkish Period Excavations and History of Art Researches (2014), proceedings published 2017, pp. 623–646; especially pp. 625–626 and 628–630.
  4. Evindar Yeşilbaş, Diyarbakır’da Osmanlı Dönemi Şehir-İçi Hanları Üzerine Değerlendirme, Belleten 79/286 (December 2015); comparative plans, basement, rooms and adjoining market.
  5. Mehmet Cebe, Nurtekin Özen and Can Tuncay Akın, Yeniden işlevlendirilen Hasan Paşa Hanı’nın kullanım sonrası değerlendirmesi, DÜMF Mühendislik Dergisi 10/3 (2019), pp. 1145–1163; user findings pp. 1158–1160. DOI 10.24012/dumf.578019.
  6. R Prazeres, Hasan Pasha Han DSCF8116, 19 June 2014; own photograph, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.