Klash worden verbonden met Hawraman, Halabja en Marivan. Werkplaatsreportages, onderzoek en makers verklaren hun opbouw, veranderende gereedschap en plaats in Koerdische kleding.

Witte geweven schoen rond een houten leest op een schoenmakersbank in Erbil, met gereedschap ernaast
Koerdische schoenmakerij in Erbil, Levi Meir Clancy, 22 juni 2021. De maker wordt niet als een van de geïnterviewden geïdentificeerd. CC0. Levi Meir Clancy · Erbil · 22 June 2021 · Wikimedia Commons · CC0.

Wat zijn klash?

Klash zijn traditionele Koerdische schoenen uit Hawraman en naburige plaatsen. Othmans reportage van 2016 beschrijft katoenen bovenstukken en zolen samengebonden met runderhuidstroken, gemaakt thuis en in marktateliers. [1] Hama Nuri beschrijft ook wollen bovenstukken. [2] De verhalen tonen verschillende materialen, zonder één bouwrecept voor ieder paar.

Bovenstukken en regionale verschillen

Nikouei en collega’s onderzochten giveh in 2017 via veldwerk bij makers in verschillende Iraanse provincies. In het westen wordt katoen rond een voorbereide zool gewerkt; elders verbindt een derde werker afzonderlijk gemaakte delen. Ook netpatronen en versierde zijde komen voor. [3] Niet ieder regionaal givehvoorbeeld is identiek aan Hawrami-klash.

Jwan Yaseen Mohammad en gereedschap

SEEDs tentoonstelling For Every Woman in Erbils citadel in november–december 2022 presenteert Jwan Yaseen Mohammad. Zij maakt bovenstukken met de hand en met breimachines. Ze verbindt haar werk met financiële zelfstandigheid, klantvertrouwen en uitbreiding van haar bedrijf. [4] Deze vrouwelijke stem geeft het ambacht een menselijk verhaal en toont veranderende werktuigen.

Nuri: leren en bestellen

In Goran Sabah Ghafours reportage van augustus 2021 zegt Nuri dat hij van zijn vader leerde en twintig jaar werkte. Hij ontvangt buitenlandse bestellingen. Een koper haalt na drie weken een wit-blauw paar passend bij zijn kleding op. Nuri raadt wisselen tussen de voeten aan voor evenwichtige slijtage. [2] Wachttijd is geen vaste productieduur voor ieder ontwerp.

Twee verschillende erkenningen

De World Crafts Council noemt Marivan een mondiale ambachtsstad voor klashstikwerk. [5] UNESCO’s inschrijving van 2021 betreft het cultuurlandschap Hawraman/Uramanat in Iran: terrasdorpen, landbouw en seizoensverplaatsing. [6] Het gaat om verschillende instellingen en titels. De landschapsinschrijving is geen afzonderlijke UNESCO-inschrijving van het schoenambacht en dateert de uitvinding niet.

Seizoenen en oorsprong

Othman beschrijft vooral lente- en zomerschoenen; winterweer kan het weefsel beschadigen. [1] Verzorging hangt af van materiaal en maker. Het givehonderzoek erkent onzekerheid over de ontwikkeling. [3] Exacte prehistorische ouderdom, een vaste productieweek en een legendarische uitvinder vragen sterker bewijs.

Bronnen en verder lezen

  1. Sartip Othman, Handcrafted Kurdish shoes sell in Hawraman and beyond, Rudaw, 11 July 2016; workshop report.
  2. Goran Sabah Ghafour, Kurdish shoes: Cool in summer, warm in winter, Kurdistan24, 14 August 2021; Hama Nuri interview.
  3. Zahra Nikouei et al., Giveh Handicraft in Iran: An Anthropological Study Approach, International Journal of Applied Arts Studies 2/1 (2017), pp.47–54; methods and findings on pp.48–49.
  4. SEED Foundation, For Every Woman, 2022 exhibition; Jwan Yaseen Mohammad profile.
  5. World Crafts Council International, Asia Pacific Craft Cities; Marivan entry.
  6. UNESCO World Heritage Committee, Decision 44 COM 8B.36, Cultural Landscape of Hawraman/Uramanat, 2021.