Inleiding
Mardin (Koerdisch: MêrÝn) is een historische stad in Zuidoost-Turkije, beroemd om de oude binnenstad van honingkleurige stenen huizen die tegen een steile helling boven de Mesopotamische vlakte liggen. De hoofdstad van de provincie Mardin is een van de etnisch en religieus meest gemengde steden van de Koerdische regio, waar Koerden, Arabieren en Syrische christenen al eeuwen naast elkaar leven.
Dit is het nieuwste deel van onze geografische reeks over Groot-Koerdistan, met portretten van plaatsen in het Koerdische thuisland: waar zij liggen, wie er woont en waarom zij belangrijk zijn.
Kerngegevens
Gangbare naam: Mardin
Koerdische naam: MêrÝn
Regio: Bakur (Noord-Koerdistan / Zuidoost-Turkije)
Provincie: Provincie Mardin, Turkije (hoofdstad)
Bevolking: Ongeveer 130.000 in de ruimere stad; provincie Mardin ongeveer 870.000
Bevolkingsgroepen: Gemengd: Koerden als meerderheid, Arabieren, Syrische christenen en kleinere gemeenschappen
Ligging: Op een steile heuvel boven de noordelijke Mesopotamische vlakte, bij de Syrische grens
Beroemd om: De Artuqidische oude binnenstad, stenen architectuur en veelreligieus erfgoed
Inhoud
Tijdlijn van belangrijke gebeurtenissen
Ligging en geografie
Mardin ligt in Zuidoost-Turkije, waar de uitlopers van het zuidoostelijke Taurusgebergte de brede vlakten van Noord-Mesopotamië ontmoeten. De oude stad is gebouwd op de helling van een heuvel met een citadel bovenop en kijkt zuidwaarts over de vlakte naar de nabijgelegen Syrische grens. De provincie beslaat bijna 8.800 vierkante kilometer en omvat bekende plaatsen als Nusaybin, Midyat en Kiziltepe, waarvan de laatste in werkelijkheid de grootste stad van de provincie is. Rond Mardin ligt vruchtbaar landbouwland, waarvan veel nu wordt bevloeid binnen het grote Turkse ontwikkelingsproject Zuidoost-Anatolië (GAP).
Inwoners en bevolking
Mardin is een van de veelzijdigste steden van de Koerdische regio. In de provincie vormen Koerden de meerderheid, gevolgd door een grote Arabische bevolking en een historische gemeenschap van Syrische christenen (Arameeërs/Assyriërs), met kleinere groepen Armeniërs, Tsjetsjenen en Turken. Er woonde een Joodse gemeenschap voordat zij in de twintigste eeuw emigreerde. De stadsdistricten tellen samen ongeveer 130.000 inwoners, de hele provincie ongeveer 870.000. Deze vermenging van volken en geloven, moslims en christenen, Koerdisch-, Arabisch- en Syrischtaligen, staat centraal in de identiteit en reputatie van Mardin als stad van samenleven.
Geschiedenis
Mardin is een oude stad die door haar heuvelpositie duizenden jaren vesting en handelscentrum was en door vele rijken werd bestuurd, waaronder de Romeinen, Byzantijnen, Arabieren en Seldjoeken. Zij wordt vooral met de Artuqidische dynastie verbonden, een Turkstalig islamitisch geslacht dat in de middeleeuwen de stad bestuurde en veel van haar karakteristieke architectuur gaf; het centrale district heet nog Artuklu. Als ontmoetingspunt van Koerdische, Arabische en Syrische werelden op de route tussen Anatolië, Syrië en Irak werd Mardin lang vóór de moderne tijd een kosmopolitische stad.
De oude binnenstad
Mardin is vooral beroemd om de oude binnenstad: een dicht netwerk van bewerkte kalkstenen huizen, moskeeën, kerken en madrassa’s dat in terrassen tegen de heuvel klimt, zodat het dak van een huis vaak het terras van het huis erboven is. De honingkleurige steen, steegjes met trappen en monumenten als de Grote Moskee en oude religieuze scholen maakten de binnenstad tot belangrijke erfgoedlocatie en toeristische trekpleister in Turkije. Vlakbij staat het beroemde Syrische klooster Deyrulzafaran, al vele eeuwen een centrum van Arameens-christelijk leven.
Mardin vandaag
Vandaag is Mardin provinciehoofdstad en een bloeiend centrum van toerisme, handel en cultuur in Zuidoost-Turkije. De cultuurvermenging en bewaarde binnenstad trekken binnen- en buitenlandse bezoekers en gelden vaak als symbool van het veelvolkige erfgoed van de regio. Zoals het overwegend Koerdische zuidoosten is de stad gevormd door het bredere conflict tussen de Turkse staat en Koerdische bewegingen en blijven taal, identiteit en lokale politiek onderdeel van het dagelijks leven. Toch blijft Mardin een van de mooiste en karakteristiekste steden van de Koerdische landen.
Tijdlijn van belangrijke gebeurtenissen
oudheid — Versterkte heuvelstad onder opeenvolgende rijken, waaronder het Romeinse en Byzantijnse.
middeleeuwen — Mardin bloeit als zetel van de Artuqidische dynastie.
Ottomaanse tijd — De stad is een gemengd Koerdisch, Arabisch en Syrisch-christelijk handelscentrum.
20e eeuw — Mardin wordt een provinciehoofdstad van de Turkse Republiek.
2022 — De provincie Mardin telt ongeveer 870.000 inwoners.
Debatten en controverses
De verscheidenheid van Mardin is zowel haar trots als een bron van spanning. Zij wordt gevierd als model van samenleven tussen moslims en christenen en tussen Koerden, Arabieren en Arameeërs, maar de regionale geschiedenis kent ook groot leed, pijnlijkst de bloedbaden en deportaties van Armeniërs en Syrische christenen tijdens de Eerste Wereldoorlog, die de christelijke aanwezigheid blijvend verkleinden. Tegenwoordig ligt Mardin in het overwegend Koerdische zuidoosten van Turkije, waar geschillen over Koerdische taalrechten, lokaal bestuur en het lange conflict tussen staat en Koerdische groepen gevoelig blijven. Hoeveel nadruk de Koerdische, Arabische, Syrische of Turkse lagen van het stadsverhaal moeten krijgen is zelf omstreden en gemeenschappen herinneren Mardin verschillend.
Nalatenschap en betekenis
Mardin is een van de grote historische steden van de Koerdische regio en Opper-Mesopotamië, waar veel volken en geloven hun sporen in steen achterlieten. Voor Koerden is zij een belangrijke stad van Bakur; voor Syrische christenen een hartland van oude kerken en kloosters; voor bezoekers een van de opvallendste erfgoedsteden van Turkije. De gelaagde identiteit die in gouden steen boven de Mesopotamische vlakte oprijst maakt haar een krachtig symbool van de diversiteit van het land dat Koerden hun thuis noemen.
Verwante plaatsen en onderwerpen
Andere steden van Bakur (Noord-Koerdistan), zoals Diyarbakir en Bitlis. De nabijgelegen plaatsen Nusaybin en Midyat in dezelfde provincie. Het bredere verhaal van Koerden, Arabieren en Syrische christenen in Opper-Mesopotamië en de middeleeuwse Koerdische en Turkstalige dynastieën van de streek.
Veelgestelde vragen
Waar ligt Mardin?
Mardin is een stad in Zuidoost-Turkije en hoofdstad van de provincie Mardin, gebouwd op een helling boven de noordelijke Mesopotamische vlakte bij de Syrische grens.
Wie wonen in Mardin?
Mardin is etnisch en religieus gemengd. Koerden vormen in de provincie de meerderheid, naast een grote Arabische bevolking, een historische Syrisch-christelijke gemeenschap en kleinere groepen.
Waar staat Mardin om bekend?
De stad is beroemd om de oude binnenstad met honingkleurige stenen huizen, moskeeën, kerken en madrassa’s op terrassen tegen de heuvel, en om Artuqidische architectuur en veelreligieus erfgoed.
Hoe groot is Mardin?
De stadsdistricten hebben samen ongeveer 130.000 inwoners en de hele provincie Mardin ongeveer 870.000 (2022).