Giriş
Arnavaz ve Şehrnaz, Farsça Krallar Kitabı Şehnâme’nin kraliyet mensubu iki kadınıdır: Cemşid hanedanının, yılanlı zalim Dehhak’ın uzun ve kötü saltanatı sırasında ele geçirdiği, sonunda kahraman Feridun’un zalimi devirdiğinde kurtardığı prensesleridir.
Kurtuluşlarından sonra ikisi Feridun’un eşleri oldu ve onun üç oğlunu, Selm, Tur ve İrec’i doğurdular. Arnavaz ve Şehrnaz, oğulları aracılığıyla destanın özü boyunca uzanan İran ile Turan arasındaki uzun ve trajik düşmanlığın, kendi ailelerinde doğan bir çatışmanın ana ataları oldular.
Krallar Kitabı’nın bütün figürleri gibi Arnavaz ve Şehrnaz da İran halklarının ortak destan ve mitoloji mirasına, Kürtlerin Farslarla, Lurlarla ve İranî dünyanın diğer halklarıyla paylaştığı geleneğe aittir. Arnavaz ve Şehrnaz’ı tanımak, esaretleri ve kurtuluşları büyük Dehhak ile Feridun hikâyesinin parçası olan, oğulları İranî dünyanın kaderini şekillendirecek prensesleri, destanın dikkat çeken iki kadınını tanımaktır.
İçindekiler
Cemşid Hanedanının Prensesleri
Tartışmalar ve Yanlış Anlamalar
Arnavaz ve Şehrnaz Kimdir?
Arnavaz ve Şehrnaz, Şehnâme’nin kraliyet mensubu iki kadını, büyük kral Cemşid’in hanedanının prensesleridir; gelenekte onun kızları veya bazı anlatımlarda kız kardeşleri olarak tanımlanırlar. Yılanlı zalim Dehhak, Cemşid’i devirip tahtı ele geçirince iki prensesi esir aldı ve kötü saltanatının uzun yılları boyunca tutsak tuttu. Sonunda kahraman Feridun ayaklanıp Dehhak’ı devirdiğinde, onu Demavend Dağı’nın altında zincirlediğinde Arnavaz ve Şehrnaz’ı esaretten kurtardı ve eşleri yaptı. Feridun’un üç oğlu, Selm, Tur ve İrec’in anneleri, böylece İran ile Turan’ın uzun düşmanlığının ana ataları oldular. Erken destanın dikkat çeken kadınları, Dehhak ve Feridun hikâyesinin prensesleridirler.
Cemşid Hanedanının Prensesleri
Arnavaz ve Şehrnaz, erken destanın büyük kralı, Pişdadi soyunun altın çağının görkemli hükümdarı Cemşid’in kraliyet hanedanına aitti. Gelenekte en çok Cemşid’in kızları olarak tanımlanırlar; ancak destanın bazı anlatımlarında onun kız kardeşleri sayılırlar.
Kızları veya kız kardeşleri olsun, iki prenses en yüce kraliyet soyuna, gurura kapılıp devrilmeden önce uzun ve şanlı saltanatı erken destanın doruk noktalarından biri olan büyük kral Cemşid’in hanedanına aitti. Cemşid hanedanının kraliyet kadınları olarak Arnavaz ve Şehrnaz en yüksek mertebeden prensesler, ülkenin merkezinde bulunan güzel ve soylu doğumlu kadınlardı. Yüksek konumları hikâyeleri için esastır; çünkü tahtı gasp eden zalim Dehhak tarafından, düşmüş kraliyet hanedanının prensesleri olarak ele geçirildiler; daha sonra da kraliyet kadınları olarak kahraman Feridun’un eşleri, onun kraliyet mensubu oğullarının anneleri olacaklardı. Dolayısıyla Arnavaz ve Şehrnaz’ın Cemşid hanedanından gelmesi, onları erken destanın kraliyet soyunun merkezine yerleştirir; Cemşid’in altın çağını, Dehhak dönemindeki esaretlerinden geçirerek Feridun ve oğullarının yeni çağına bağlar. Kraliyet doğumları önemlerinin temelidir; Cemşid hanedanının prensesleri olarak kaderleri, erken destanın büyük dönüşüne, Cemşid’in düşüşüne, Dehhak’ın zulmüne ve Feridun’un gerçekleştirdiği kurtuluşa bağlıdır.
Öne Çıkan Noktalar
Arnavaz ve Şehrnaz, Cemşid hanedanının prensesleridir.
Cemşid’in kızları veya bazı anlatımlarda kız kardeşleri olarak tanımlanırlar.
Yılanlı zalim Dehhak tahtı ele geçirdiğinde onları da ele geçirdi.
Dehhak’ın kötü saltanatının uzun yılları boyunca esir tutuldular.
Kahraman Feridun, Dehhak’ı devirdiğinde onları kurtardı.
Feridun’un eşleri ve Selm, Tur ile İrec’in anneleri oldular.
Kısa Bilgiler
Adları: Arnavaz ve Şehrnaz
Rolleri: Prensesler; Dehhak’ın tutsakları; Feridun’un eşleri
Hanedanları: Cemşid’in kraliyet hanedanı
Cemşid’le ilişkileri: Kızları veya bazı anlatımlarda kız kardeşleri
Esir alan: Yılanlı zalim Dehhak
Kurtaran: Kahraman kral Feridun
Oğulları: Selm, Tur ve İrec
Önemleri: İran ve Turan düşmanlığının ana ataları
Avestaca adları: Arenavachi ve Sanghavachi
Mirasları: Ortak İranî destan geleneği
Zalimin Ele Geçirdikleri
Arnavaz ve Şehrnaz’ın esareti, Cemşid’in yılanlı zalim Dehhak tarafından devrilmesiyle başladı. Gurura kapılan ve ilahî ihtişamı, farrı kaybeden Cemşid, yükselen zalim tarafından devrilip tahtından kovulduğunda hanedanının iki prensesi Dehhak’ın gücünün altına girdi.
Omuzlarında yılanlar bulunan zalim Dehhak, tahtı ele geçirip Cemşid’i kaçışa ve sonunda ölüme sürükledikten sonra düşmüş hanedanın iki kraliyet prensesini esir aldı; fetihlerinin bir parçası olarak ele geçirip hizmetine ve ev halkına zorla kattı. Prenseslerin zalim tarafından ele geçirilmesi, Dehhak’ın tahtı gasp etmesinin, kraliyet hanedanının fethinin ve kadınlarının kötü kralın gücüne boyun eğdirilmesinin karanlık hikâyesinin bir parçasıdır. Arnavaz ve Şehrnaz için bu, zalimin saltanatının birçok yılı boyunca sarayında tutulacakları uzun bir esaretin başlangıcıydı. Prenseslerin ele geçirilmesi, düşmüş hanedanın kraliyet kadınlarının yılanlı kralın gücüne alınması olarak büyük Dehhak zulmü hikâyesine girişlerini belirler. Esaretleri, kurtarıcı Feridun gelene kadar Dehhak’ın saltanatının uzun ve karanlık yılları boyunca sürecekti. Dolayısıyla Arnavaz ve Şehrnaz’ın zalim tarafından ele geçirilmesi, hikâyelerinin karanlık başlangıcı, Cemşid hanedanının prenseslerinin kötü gaspçının gücüne boyun eğdirilmesidir; ancak zalimin devrilmesi ve kahramanın zaferiyle kurtulacakları bir esarettir.
Dehhak’ın Sarayında
Arnavaz ve Şehrnaz, Dehhak’ın zulmünün uzun yılları boyunca onun sarayında, yılanlı kralın ev halkı içinde kraliyet tutsakları olarak tutuldu. Gelenek, zalimin omuzlarından çıkan yılanları gençlerin beyinleriyle beslediği ve acımasızlığıyla dünyaya zulmettiği saltanatının karanlık çağı boyunca hizmetinde tutulduklarını anlatır.
Gelenek, Dehhak’ın sarayındaki uzun esaretleri sırasında prenseslere ilişkin çeşitli şeyler anlatır. Bazı anlatımlarda zalimin yakınında tutulmuş, çaresizlikleri içinde onun iradesinin araçlarına bile dönüştürülmüşlerdir; ancak özgürlüklerinden yoksun tutulan düşmüş hanedanın kraliyet kadınları olmayı sürdürmüşlerdir. Arnavaz ve Şehrnaz’ın zalimin sarayındaki uzun esareti, baskıcı saltanatının birçok yılı boyunca kötü kralın ev halkında tutulan kraliyet prensesleri olarak Dehhak çağının karanlığının bir parçasıdır. Saraydaki varlıkları onları büyük Dehhak zulmü hikâyesine, destanın kurtarıcının gelişinden önce anlattığı karanlık çağa bağlar. Sonunda kahraman Feridun zalime karşı ayaklanıp sarayına saldırdığında içeride bulduğu kişiler bu tutsak prensesler, Dehhak’ın sarayında tutulan Cemşid hanedanının kraliyet kadınlarıydı. Dolayısıyla zalimin sarayındaki uzun esaret, hikâyelerinin karanlık orta bölümü, Feridun’un zaferiyle kurtulacakları boyun eğdirilme yıllarıdır. Dehhak’ın saltanatının uzun karanlığı boyunca dayanmaları, kurtuluşlarına ve kahraman kralın eşleri olarak yeni hayatlarına zemin hazırlar.
Feridun’un Kurtardıkları
Arnavaz ve Şehrnaz’ın kurtuluşu, kahraman Feridun’un zalim Dehhak’a karşı ayaklanmasıyla geldi. Feridun, demirci Kawa’nın harekete geçirdiği halkın desteğiyle yılanlı kralı devirip sarayına saldırdığında tutsak prensesleri kurtardı.
Gelenekte Feridun, zalimin sarayına girdiğinde içeride tutsak prensesleri, Dehhak’ın tuttuğu Cemşid hanedanının kraliyet kadınlarını buldu. Onları esaretten kurtararak zalimin gücünden özgürleştirdi. Gelenek, Feridun’un prensesleri kötü kralla uzun beraberliklerinin lekesinden arındırdığını ve düşmüş hanedanın bu kraliyet kadınlarını kendisine eş olarak aldığını anlatır. Arnavaz ve Şehrnaz’ın kurtarılması, Dehhak ve Feridun hikâyesinin zaferli doruk noktasının, zalimin devrilmesi ve dünyanın onun baskısından özgürleştirilmesiyle birlikte tutsakların kurtuluşunun bir parçasıdır. Kurtulmalarıyla prensesler, Dehhak’ın sarayındaki karanlık esaretten, kendilerini ve dünyayı özgürleştiren kurtarıcı kahraman kral Feridun’un eşleri olarak yeni bir hayata geçtiler. Dolayısıyla Feridun’un kurtarması, hikâyelerinin dönüm noktası, prenseslerin uzun esaretten özgürleştirilmesi ve yeni, doğru kralın eşleri olarak onurlarının geri verilmesidir. Özgürleşmeleri, dünyanın Dehhak’ın zulmünden büyük kurtuluşuna, kahraman Feridun’un zaferine bağlıdır.
Selm, Tur ve İrec’in Anneleri
Arnavaz ve Şehrnaz, Feridun’un eşleri olarak kahraman kralın üç oğlu, Selm, Tur ve İrec’in anneleri, böylece ardından gelecek büyük ve trajik çatışmanın ana ataları oldular.
Gelenekte Feridun’un üç oğlu iki prenses tarafından doğurulmuştur: Yaygın anlatımda Şehrnaz iki büyük oğul Selm ve Tur’u, Arnavaz ise en küçükleri İrec’i doğurur. Feridun’un dünyayı aralarında bölerek Batı’yı Selm’e, Turan’ı Tur’a, İran’ı sevgili İrec’e verdiği bu üç oğul, destanın sonraki büyük trajedisinin merkezî figürleri oldular. Çünkü büyük kardeşler Selm ve Tur’un kayırılan İrec’e duyduğu kıskançlık, kardeşlerini öldürmelerine yol açtı; bu suç, bütün destanın merkezî, yinelenen çatışması olan, kuşaklar boyunca intikam savaşlarında sürdürülen İran ile Turan arasındaki uzun ve acı düşmanlığı başlattı. Arnavaz ve Şehrnaz, bu üç oğlun anneleri olarak büyük çatışmanın ana ataları, İran ve Turan soylarının ve aralarındaki uzun düşmanlığın doğduğu kraliyet kadınlarıdır. Selm, Tur ve İrec’in anneleri olarak bu rol, önemlerinin en geniş sonuçlara uzanan yönüdür; çünkü oğulları aracılığıyla destanın merkezî çatışmasının başlangıcında dururlar. Böylece Dehhak’tan kurtarılan prensesler, çocukları aracılığıyla büyük düşmanlığın ana ataları olur; hikâyeleri Dehhak ve Feridun’un erken çağını, ardından gelen uzun İran ve Turan savaşlarına bağlar.
Simgesellik ve Anlam
Arnavaz ve Şehrnaz, kısmen zulümden kurtarılan kraliyet tutsakları temasını, kötü Dehhak’ın tutup doğru Feridun’un özgürleştirdiği düşmüş hanedanın prenseslerini somutlaştırır. Kurtuluşları, dünyanın zalimden büyük özgürleşmesinin, karanlık gasp çağından sonra doğru düzenin yeniden kurulmasının bir parçasıdır.
Arnavaz ve Şehrnaz, süreklilik ve kraliyet soyu temasını da somutlaştırır; çünkü Feridun’un eşleri ve oğullarının anneleri olan Cemşid hanedanının prensesleri olarak kraliyet soyunu erken destanın büyük dönüşü boyunca, Cemşid’in altın çağından Dehhak’ın karanlık çağı üzerinden Feridun ve varislerinin yeni çağına bağlarlar. Selm, Tur ve İrec’in anneleri olarak İran ve Turan’ın büyük düşmanlığının kökenini, destanın merkezî çatışmasının doğduğu ana ataları da somutlaştırırlar. Bu bakımdan önemleri geniş sonuçlara uzanır; çünkü İran ve Turan savaşlarının bütün uzun hikâyesi sonunda onların çocuklarından kaynaklanır. Bütün bu yönleriyle Arnavaz ve Şehrnaz, erken destanın gerçekten önemli figürleridir; zulümden kurtarılan kraliyet tutsaklarını, kraliyet soyunun sürekliliğini ve büyük düşmanlığın kökenini somutlaştırırlar. Dehhak’tan kurtarılan prensesler, kaderleri Cemşid’in düşüşü, Dehhak’ın zulmü, Feridun’un zaferi ve İran ile Turan’ın uzun çatışmasına ilişkin büyük hikâyeye işlenen kraliyet kadınlarıdır.
Arnavaz, Şehrnaz ve Kürtler
Arnavaz ve Şehrnaz, Şehnâme’nin bütün figürleri gibi İran halklarının ortak destan ve mitoloji mirasına, Kürtlerin Farslarla, Lurlarla ve İranî dünyanın diğer halklarıyla paylaştıkları geleneğe aittir. Prenseslerin yer aldığı büyük Dehhak ve Feridun hikâyesi, bu halkların ortak mirasının bir parçasıdır.
Prenseslerin ait olduğu Dehhak ve Feridun hikâyesinin Kürt geleneğinde özel bir yankısı vardır; çünkü demirci Kawa’yla ilişkilendirilen, Newroz’da kutlanan, halkın ayaklanmasıyla zalim Dehhak’ın devrilmesi, yeni yıl bayramını ve ateşlerin yakılmasını zalimin yenilgisine bağlayan Kürtler arasında özellikle değer görür. Bu büyük kurtuluşta özgürleştirilen tutsak prensesler olarak Arnavaz ve Şehrnaz, bu sevilen hikâyeye aittir. Yine de prenseslerin kendilerini ve göründükleri daha geniş destanı, yalnızca Kürtlere özgü figürler olarak değil, ortak İranî mirasın parçası olarak anlamak dürüst ve doğrudur; çünkü Şehnâme’nin figürleri ve hikâyeleri bütün İranî halkların ortak mirasıdır. İranî bir halk olarak Kürtler, Arnavaz ve Şehrnaz’ın parçası olduğu bu geniş mirası paylaşırlar; Dehhak’ın devrilmesinin daha büyük hikâyesi de Newroz’la bağlantısı sayesinde Kürt geleneğinde özel bir yere sahiptir. Dolayısıyla prensesleri sunarken Kürtlerin İranî bir halk olarak komşularıyla birlikte mirasçıları olduğu ortak İranî mirasın figürlerini sunarız.
Tartışmalar ve Yanlış Anlamalar
Arnavaz ve Şehrnaz, Cemşid’in kızları mıydı, kız kardeşleri mi? Gelenek bu noktada farklılık gösterir. Şehnâme’nin bazı anlatımlarında ve bazı bağlantılı kaynaklarda iki prenses Cemşid’in kızları olarak tanımlanır; diğerlerinde kız kardeşleri sayılırlar. Her durumda Cemşid hanedanının kraliyet kadınları, en yüce kraliyet soyunun prensesleridirler; büyük kralla tam ilişkileri, kaynakların farklılaştığı bir konudur. Tutarlı olan, Cemşid hanedanından gelen kraliyet soyları ve Dehhak ile Feridun hikâyesindeki merkezî rolleridir.
Hangi prenses hangi oğlun annesiydi? Yaygın anlatımda Şehrnaz, Feridun’un iki büyük oğlu Selm ve Tur’u doğururken Arnavaz en küçük ve en sevilen oğul İrec’i doğurmuştur. Oğulların iki anne arasında bu paylaşımı olağan gelenektir; ancak asıl nokta, dünyanın aralarında bölündüğü ve çatışmaları İran ile Turan’ın düşmanlığını başlatan Feridun’un üç oğlunun Dehhak’tan kurtarılan iki prensesten doğmasıdır.
Arnavaz ve Şehrnaz özellikle Kürtlere ait figürler midir? Hayır; Şehnâme’nin bütün figürleri gibi yalnızca Kürtlere özgü figürler olmaktan ziyade İran halklarının ortak destan mirasına, Kürtlerin Farslarla, Lurlarla ve İranî dünyanın diğer halklarıyla paylaştığı geleneğe aittirler. Ancak kurtuluşlarının ait olduğu daha büyük Dehhak’ın devrilmesi hikâyesi, Newroz’la bağlantısı sayesinde Kürt geleneğinde özel bir yere sahiptir. İranî bir halk olarak Kürtler, prenseslerin bir parçası olduğu bu geniş mirası geleneğin diğer mirasçılarıyla birlikte paylaşırlar.
İlgili Konular
Dehhak: Prensesleri esir tutan yılanlı zalim
Feridun: Onları kurtarıp eşleri yapan kahraman
Cemşid: Prensesi oldukları hanedanın büyük kralı
Selm: Feridun’un ve prenseslerin oğullarından biri
Tur: Feridun’un oğlu, Turanlıların atası
İrec: İranlıların atası, sevilen en küçük oğul
Demirci Kawa: Halkı Dehhak’a karşı harekete geçiren kişi
Şehnâme: Farsça Krallar Kitabı, İran’ın büyük destanı
Sık Sorulan Sorular
Şehnâme’de Arnavaz ve Şehrnaz kimdir?
Arnavaz ve Şehrnaz, Şehnâme’nin kraliyet mensubu iki kadını, büyük kral Cemşid’in hanedanının, onun kızları veya bazı anlatımlarda kız kardeşleri olarak tanımlanan prensesleridir. Yılanlı zalim Dehhak, Cemşid’i devirip tahtı ele geçirince iki prensesi esir almış ve uzun saltanatı boyunca tutsak tutmuştur. Sonunda Dehhak’ı devirip onları eşleri yapan kahraman Feridun tarafından kurtarılmış ve onun üç oğlu Selm, Tur ve İrec’in anneleri olmuşlardır.
Arnavaz ve Şehrnaz nasıl kurtarıldı?
Arnavaz ve Şehrnaz, zalim Dehhak’ı devirdiğinde kahraman Feridun tarafından kurtarıldı. Demirci Kawa’nın harekete geçirdiği halkın desteğiyle Feridun, yılanlı krala karşı ayaklandı, sarayına saldırdı ve onu Demavend Dağı’nın altında zincirledi. Feridun saraya girdiğinde içeride tutsak prensesleri bulup uzun esaretlerinden kurtardı; Cemşid hanedanının bu kraliyet kadınlarını kendi eşleri yaptı.
Cemşid’in kızları mıydı, kız kardeşleri mi?
Gelenek bu noktada farklılık gösterir. Şehnâme’nin bazı anlatımlarında ve bağlantılı kaynaklarda Arnavaz ve Şehrnaz, Cemşid’in kızları olarak tanımlanır; diğerlerinde kız kardeşleri sayılırlar. Her durumda Cemşid hanedanının kraliyet kadınları, en yüce kraliyet soyunun prensesleridirler. Gelenek boyunca tutarlı olan, Cemşid hanedanından gelen kraliyet soyları ve Dehhak ile Feridun hikâyesindeki merkezî rolleridir.
Arnavaz ve Şehrnaz’ın oğulları kimdi?
Feridun’un eşleri olarak iki prenses onun üç oğlu Selm, Tur ve İrec’in anneleri oldular. Yaygın anlatımda Şehrnaz iki büyük oğul Selm ve Tur’u, Arnavaz ise en küçük ve en sevilen oğul İrec’i doğurmuştur. Feridun dünyayı bu üç oğul arasında böldü; büyük kardeşlerin öldürdükleri İrec’e duydukları kıskançlık, İran ile Turan arasında uzun ve trajik düşmanlığı başlattı.
Arnavaz ve Şehrnaz neden önemlidir?
Arnavaz ve Şehrnaz her şeyden önce Selm, Tur ve İrec’in anneleri, böylece destanın merkezî ve yinelenen çatışması olan İran ile Turan arasındaki uzun düşmanlığın ana ataları olarak önemlidir. Zulümden kurtarılan kraliyet tutsaklarını ve kraliyet soyunun sürekliliğini de somutlaştırırlar; Cemşid’in altın çağını, Dehhak’ın karanlık çağı üzerinden Feridun ve varislerinin yeni çağına bağlarlar. Kaderleri destanın büyük erken dönem hikâyesine işlenmiştir.
Arnavaz ve Şehrnaz Kürt figürler midir?
Yalnızca Kürtlere özgü figürler olmaktan ziyade İran halklarının ortak destan mirasına, Kürtlerin Farslarla, Lurlarla ve İranî dünyanın diğer halklarıyla paylaştığı geleneğe aittirler. Ancak kurtuluşlarının ait olduğu daha büyük Dehhak’ın devrilmesi hikâyesi, Newroz’la bağlantısı sayesinde Kürt geleneğinde özel bir yere sahiptir. İranî bir halk olarak Kürtler, prenseslerin bir parçası olduğu bu geniş mirası komşularıyla birlikte paylaşırlar.
Kaynakça ve İleri Okumalar
Feredun - Encyclopaedia Iranica
Şehnâme’deki Kadınların Listesi - Vikipedi