Destpêk
Ernewaz û Şehrnaz du jinên padîşahî yên Şahnameyê, Pirtûka Padîşahên Farisî, ne: şahzadeyên jin ên malbata Cemşîd, ku zordarê bi maran Dehaq di serdema padîşahiya xwe ya dirêj û xerab de girtin. Di dawiyê de, gava leheng Ferîdûn zordar hilweşand, ew azad kirin.
Piştî rizgariya wan, her du bûn hevjînên Ferîdûn û sê kurên wî, Selm, Tûr û Îrec, anîn dinyayê. Bi rêya kurên xwe, Ernewaz û Şehrnaz bûn pêşiyên jin ên dijminatiya dirêj û trajîk a di navbera Îran û Tûran de ku di dilê destanê de derbas dibe; pevçûnek ku di malbata wan bi xwe de çêbû.
Ernewaz û Şehrnaz jî, wek hemû kesayetiyên Pirtûka Padîşahan, di mîrata destanî û mîtolojîk a hevpar a gelên Îranî de cih digirin; kevneşopiyeke ku Kurd bi Faris, Lur û gelên din ên cîhana Îranî re parve dikin. Bi nasîna Ernewaz û Şehrnaz em rastî du ji jinên berçav ên destanê tên: şahzadeyên ku dîlbûn û rizgariya wan beşeke serpêhatiya mezin a Dehaq û Ferîdûn e, û kurên wan dê qedera cîhana Îranî çêbikin.
Naverok
Şahzadeyên Jin ên Malbata Cemşîd
Ernewaz û Şehrnaz Kî Ne?
Ernewaz û Şehrnaz du jinên padîşahî yên Şahnameyê ne, şahzadeyên jin ên malbata padîşahê mezin Cemşîd. Di kevneşopiyê de ew wek keçên wî an, di hin versiyonan de, wek xwişkên wî tên vegotin. Gava zordarê bi maran Dehaq Cemşîd hilweşand û text girt, wî her du şahzade dîl girtin û di salên dirêj ên padîşahiya xwe ya xerab de ew hiştin dîliyê. Gava di dawiyê de leheng Ferîdûn rabû, Dehaq hilweşand û ew di bin Çiyayê Demavend de girê da, wî Ernewaz û Şehrnaz ji dîliyê azad kirin û kirin hevjînên xwe. Ew bûn dayikên sê kurên Ferîdûn, Selm, Tûr û Îrec, û bi vî awayî pêşiyên jin ên dijminatiya dirêj a Îran û Tûran. Ew di nav jinên berçav ên destana destpêkê de ne, şahzadeyên serpêhatiya Dehaq û Ferîdûn.
Şahzadeyên Jin ên Malbata Cemşîd
Ernewaz û Şehrnaz endamên malbata padîşahî ya Cemşîd, padîşahê mezin ê destana destpêkê, desthilatdarê bi şewq ê serdema zêrîn a rêza Pîşdadî, bûn. Di kevneşopiyê de ew pir caran wek keçên Cemşîd tên vegotin, herçiqas di hin versiyonên destanê de wek xwişkên wî bên hesibandin.
Çi keç çi xwişk, her du şahzadeyên jin ji nesla padîşahî ya herî bilind bûn, malbata padîşahê mezin Cemşîd. Padîşahiya wî ya dirêj û birûmet yek ji lûtkeyên destana destpêkê bû, beriya ku ew bikeve quretiyê û bê hilweşandin. Ernewaz û Şehrnaz, wek jinên padîşahî yên malbata Cemşîd, şahzadeyên rêza yekem bûn; jinên bedew û bi rehên birûmet di navenda padîşahiyê de. Payeya wan a bilind ji bo çîroka wan bingehîn e. Ew wek şahzadeyên malbata padîşahî ya hilweşiyaye bi destê zordarê textgîr Dehaq hatin girtin, û wek jinên padîşahî dê dû re bibûna hevjînên leheng Ferîdûn û dayikên kurên wî yên padîşahî. Ji ber vê yekê, rehên Ernewaz û Şehrnaz ji malbata Cemşîd wan di dilê rêza padîşahî ya destana destpêkê de cih dide. Ew serdema zêrîn a Cemşîd, bi rêya dîliya wan di bin Dehaq de, bi serdema nû ya Ferîdûn û kurên wî ve girê didin. Rehên wan ên padîşahî bingeha girîngiya wan in: şahzadeyên malbata Cemşîd ên ku qedera wan bi guherîna mezin a destana destpêkê ve girêdayî ye; hilweşîna Cemşîd, zordariya Dehaq û rizgariya ku Ferîdûn pêk tîne.
Xalên Sereke
Ernewaz û Şehrnaz şahzadeyên jin ên malbata Cemşîd in.
Ew wek keçên Cemşîd an, di hin versiyonan de, wek xwişkên wî tên vegotin.
Zordarê bi maran Dehaq gava text girt ew girtin.
Ew di salên dirêj ên padîşahiya xerab a Dehaq de di dîliyê de hatin hiştin.
Leheng Ferîdûn gava Dehaq hilweşand ew azad kirin.
Ew bûn hevjînên Ferîdûn û dayikên Selm, Tûr û Îrec.
Agahiyên Kurt
Nav: Ernewaz û Şehrnaz
Rol: Şahzadeyên jin; dîlên Dehaq; hevjînên Ferîdûn
Malbat: Malbata padîşahî ya Cemşîd
Têkiliya bi Cemşîd re: Keç an, di hin versiyonan de, xwişk
Dîlgîr: Dehaq, zordarê bi maran
Azadker: Ferîdûn, leheng û padîşah
Kur: Selm, Tûr û Îrec
Girîngî: Pêşiyên jin ên dijminatiya Îran û Tûran
Navên Avestayî: Erenavaçî û Senghavaçî
Mîrat: Kevneşopiya destanî ya Îranî ya hevpar
Bi Destê Zordar Hatine Girtin
Dîliya Ernewaz û Şehrnaz bi hilweşandina Cemşîd ji aliyê zordarê bi maran Dehaq dest pê kir. Cemşîd qure bûbû û şewqa xwedayî, fer, winda kiribû. Gava zordarê ku rabû ew hilweşand û ji textê wî dûr xist, her du şahzadeyên malbata wî ketin desthilata Dehaq.
Dehaq, zordarê ku mar ji ser milên wî şîn bûbûn, piştî girtina text û neçarkirina Cemşîd bo revê û mirina paşîn, her du şahzadeyên jin ên malbata padîşahî ya hilweşiyaye dîl girtin. Wî ew wek beşeke dagirkirina xwe girtin û bi zorê xistin xizmet û mala xwe. Girtina şahzadeyan ji aliyê zordar ve beşeke serpêhatiya reş a textgîriya Dehaq e: dagirkirina malbata padîşahî û xistina jinên wê di bin desthilata padîşahê xerab de. Ji bo Ernewaz û Şehrnaz, ev destpêka dîliyeke dirêj bû; ew di salên pir ên padîşahiya wî de di derbara zordar de hatin hiştin. Girtina şahzadeyan ketina wan di serpêhatiya mezin a zordariya Dehaq de nîşan dide: jinên padîşahî yên malbata hilweşiyaye ketin desthilata padîşahê maran. Dîliya wan dê di salên dirêj û reş ên padîşahiya Dehaq de bidome, heta hatina rizgarker Ferîdûn. Ji ber vê yekê, girtina Ernewaz û Şehrnaz ji aliyê zordar ve destpêka reş a çîroka wan e: şahzadeyên malbata Cemşîd di bin desthilata textgîrê xerab de tên xistin. Ew dê tenê bi hilweşandina zordar û serkeftina leheng ji vê dîliyê azad bibin.
Di Derbara Dehaq de
Di salên dirêj ên zordariya Dehaq de, Ernewaz û Şehrnaz di derbara wî de hatin hiştin; dîlên padîşahî di mala padîşahê maran de. Kevneşopî vedibêje ku ew di serdema reş a padîşahiya wî de di xizmeta wî de hatin hiştin. Di wê demê de zordar marên ku ji ser milên wî şîn dibûn bi mêjiyên ciwanan xwarin dida û bi hovîtiya xwe li cîhanê zordarî dikir.
Kevneşopî di derbarê şahzadeyan de di dema dîliya wan a dirêj di derbara Dehaq de tiştên cuda vedibêje. Di hin vegotinan de, ew li nêzîkî zordar dihatin hiştin û heta, di bêçaretiya xwe de, dikirin amûrên îradeya wî. Lê ew hîn jinên padîşahî yên malbata hilweşiyaye bûn ku li dijî azadiya xwe hatibûn girtin. Dîliya dirêj a Ernewaz û Şehrnaz di derbara zordar de beşeke ji tarîtiya serdema Dehaq e: şahzadeyên padîşahî di salên pir ên padîşahiya wî ya zordar de di mala padîşahê xerab de hatin hiştin. Hebûna wan di derbarê de wan bi serpêhatiya mezin a zordariya Dehaq ve girê dide; serdema reş a ku destan beriya hatina rizgarker vedibêje. Gava di dawiyê de leheng Ferîdûn li dijî zordar rabû û êrîşî qesra wî kir, ew şahzadeyên dîl bûn ku wî tê de dîtin: jinên padîşahî yên malbata Cemşîd ku di derbara Dehaq de hatibûn hiştin. Ji ber vê yekê, dîliya dirêj di derbara zordar de navenda reş a çîroka wan e; salên bindestiyê yên ku serkeftina Ferîdûn dê wan jê rizgar bike. Sebra wan di tarîtiya dirêj a padîşahiya Dehaq de zemîna rizgariya wan û jiyana wan a nû wek hevjînên leheng û padîşah çêdike.
Ferîdûn Ew Azad Dike
Rizgariya Ernewaz û Şehrnaz bi rabûna leheng Ferîdûn li dijî zordar Dehaq hat. Gava Ferîdûn bi piştgiriya gelê ku hesinkar Kawa rabûndibû padîşahê maran hilweşand û êrîşî qesra wî kir, wî şahzadeyên dîl azad kirin.
Di kevneşopiyê de, gava Ferîdûn ket qesra zordar, wî şahzadeyên dîl tê de dîtin; jinên padîşahî yên malbata Cemşîd ku Dehaq girtibûn. Wî ew ji dîliyê azad kirin û ji desthilata zordar rizgar kirin. Kevneşopî vedibêje ku Ferîdûn lekeya têkiliya wan a dirêj bi padîşahê xerab re ji şahzadeyan pak kir û ew, jinên padîşahî yên malbata hilweşiyaye, kirin hevjînên xwe. Azadkirina Ernewaz û Şehrnaz beşeke lûtkeya serkeftî ya serpêhatiya Dehaq û Ferîdûn e: rizgariya dîlan ligel hilweşandina zordar û azadiya cîhanê ji zordariya wî. Bi rizgariya xwe, şahzade ji dîliya reş a derbara Dehaq derbasî jiyaneke nû bûn wek hevjînên leheng û padîşah Ferîdûn, rizgarkerê ku ew û cîhan azad kiribûn. Ji ber vê yekê, azadkirina bi destê Ferîdûn xala guherînê ya çîroka wan e: rizgariya şahzadeyan ji dîliya dirêj û vegerandina wan bo rûmetê wek hevjînên padîşahê nû û durust. Azadiya wan bi rizgariya mezin a cîhanê ji zordariya Dehaq, serkeftina leheng Ferîdûn, ve girêdayî ye.
Dayikên Selm, Tûr û Îrec
Ernewaz û Şehrnaz, wek hevjînên Ferîdûn, bûn dayikên sê kurên leheng û padîşah, Selm, Tûr û Îrec. Bi vî awayî ew bûn pêşiyên jin ên pevçûna mezin û trajîk a ku dê li pey were.
Di kevneşopiyê de, sê kurên Ferîdûn ji her du şahzadeyên jin çêbûn: di vegotina gelemperî de, Şehrnaz her du kurên mezintir, Selm û Tûr, anîn dinyayê, lê Ernewaz kurê herî biçûk, Îrec, anî dinyayê. Ferîdûn cîhan di nav van sê kuran de par kir: Rojava da Selm, Tûran da Tûr û Îran da Îrecê hezkirî. Ew bûn kesayetiyên navendî yên trajediya mezin a paşîn a destanê. Hesûdiya birayên mezintir Selm û Tûr li hember Îrecê ku bêtir jê dihat hezkirin ew gihandin ku birayê xwe bikujin. Ev sûc dijminatiya dirêj û tal a Îran û Tûran da destpêkirin: pevçûna navendî ya dubare ya tevahiya destanê, ku di şerên heyfahildanê de ji nifşekî bo nifşekî didome. Ernewaz û Şehrnaz, wek dayikên van sê kuran, pêşiyên jin ên vê pevçûna mezin in; jinên padîşahî yên ku rêzên Îran û Tûran û dijminatiya dirêj a di navbera wan de jê derketin. Ev rola wan wek dayikên Selm, Tûr û Îrec aliyê girîngiya wan ê herî berfireh e. Bi rêya kurên xwe ew li destpêka pevçûna navendî ya destanê radiwestin. Ji ber vê yekê, şahzadeyên ji Dehaq hatine azadkirin bi rêya zarokên xwe dibin pêşiyên jin ên dijminatiya mezin. Çîroka wan serdema destpêkê ya Dehaq û Ferîdûn bi şerên dirêj ên Îran û Tûran ên paşîn ve girê dide.
Sembolîzm û Wate
Ernewaz û Şehrnaz beşek ji mijara dîlên padîşahî yên ji zordariyê hatine rizgarkirin di xwe de dihewînin: şahzadeyên malbata hilweşiyaye ku Dehaqê xerab girtin û Ferîdûnê durust azad kirin. Rizgariya wan beşeke azadiya mezin a cîhanê ji zordar e; vegerandina nîzama rast piştî serdema reş a textgîriyê.
Ernewaz û Şehrnaz herwiha mijara berdewamiya rêza padîşahî di xwe de dihewînin. Wek şahzadeyên malbata Cemşîd ên ku dibin hevjînên Ferîdûn û dayikên kurên wî, ew rêza padîşahî di guherîna mezin a destana destpêkê de bi hev ve girê didin: ji serdema zêrîn a Cemşîd, di serdema reş a Dehaq re, bo serdema nû ya Ferîdûn û mîrasgirên wî. Wek dayikên Selm, Tûr û Îrec, ew destpêka dijminatiya mezin a Îran û Tûran di xwe de dihewînin, pêşiyên jin ên ku pevçûna navendî ya destanê jê derket. Di vê yekê de, girîngiya wan berfireh e, ji ber ku di dawiyê de tevahiya çîroka dirêj a şerên Îran û Tûran ji zarokên wan derdikeve. Di hemû van de, Ernewaz û Şehrnaz kesayetiyên bi girîngiyeke rast di destana destpêkê de ne. Ew dîlên padîşahî yên ji zordariyê hatine rizgarkirin, berdewamiya rêza padîşahî û destpêka dijminatiya mezin di xwe de dihewînin. Ew şahzadeyên ji Dehaq hatine azadkirin in; jinên padîşahî yên ku qedera wan di serpêhatiya mezin a hilweşîna Cemşîd, zordariya Dehaq, serkeftina Ferîdûn û pevçûna dirêj a Îran û Tûran de hatiye hûnandin.
Ernewaz, Şehrnaz û Kurd
Ernewaz û Şehrnaz jî, wek hemû kesayetiyên Şahnameyê, di mîrata destanî û mîtolojîk a hevpar a gelên Îranî de cih digirin; kevneşopiyeke ku Kurd bi Faris, Lur û gelên din ên cîhana Îranî re parve dikin. Serpêhatiya mezin a Dehaq û Ferîdûn, ku şahzade tê de cih digirin, beşeke mîrata hevpar a van gelan e.
Serpêhatiya Dehaq û Ferîdûn a ku şahzade tê de cih digirin di kevneşopiya Kurdî de dengvedaneke taybet heye. Hilweşandina zordar Dehaq bi rabûna gel, ku bi hesinkar Kawa ve tê girêdan û di Newrozê de tê pîrozkirin, bi taybetî li ber dilê Kurdan e. Ew cejna sala nû û dadana agiran bi têkbirina zordar ve girê didin. Ernewaz û Şehrnaz, wek şahzadeyên dîl ên di vê rizgariya mezin de hatine azadkirin, di vê serpêhatiya hezkirî de cih digirin. Lê têgihiştina şahzadeyan bi xwe û destana firehtir a ku ew tê de derdikevin wek beşeke mîrata Îranî ya hevpar, li şûna kesayetiyên tenê Kurdî, rast û durust e. Kesayetî û serpêhatiyên Şahnameyê mîrata hevpar a hemû gelên Îranî ne. Kurd, wek gelekî Îranî, vê mîrata fireh a ku Ernewaz û Şehrnaz beşeke wê ne parve dikin. Di heman demê de serpêhatiya firehtir a hilweşîna Dehaq bi têkiliya wê ya bi Newrozê re cihekî taybet di kevneşopiya Kurdî de digire. Ji ber vê yekê, gava em şahzadeyan pêşkêş dikin, em kesayetiyên mîrata Îranî ya hevpar pêşkêş dikin ku Kurd, wek gelekî Îranî, ligel cîranên xwe mîrasgirên wê ne.
Nîqaş û Têgihiştinên Şaş
Ernewaz û Şehrnaz keçên Cemşîd bûn an xwişkên wî? Kevneşopî di vê xalê de cuda ye. Di hin versiyonên Şahnameyê û hin çavkaniyên têkildar de, her du şahzadeyên jin wek keçên Cemşîd tên vegotin, lê di yên din de wek xwişkên wî tên hesibandin. Di her du rewşan de, ew jinên padîşahî yên malbata Cemşîd in, şahzadeyên ji nesla padîşahî ya herî bilind. Têkiliya wan a tam bi padîşahê mezin re mijarek e ku çavkanî tê de cuda ne. Tiştê ku neguhêr dimîne rehên wan ên padîşahî ji malbata Cemşîd û rola wan a navendî di serpêhatiya Dehaq û Ferîdûn de ye.
Kîjan şahzade dayika kîjan kurî bû? Di vegotina gelemperî de, Şehrnaz her du kurên mezintir ên Ferîdûn, Selm û Tûr, anîn dinyayê, lê Ernewaz kurê herî biçûk û herî hezkirî, Îrec, anî dinyayê. Ev parvekirina kuran di nav her du dayikan de kevneşopiya asayî ye. Lê xala sereke ew e ku sê kurên Ferîdûn, ku cîhan di nav wan de hat parvekirin û pevçûna wan dijminatiya Îran û Tûran da destpêkirin, ji her du şahzadeyên ji Dehaq hatine azadkirin çêbûn.
Ernewaz û Şehrnaz kesayetiyên bi taybetî Kurdî ne? Na; ew jî, wek hemû kesayetiyên Şahnameyê, di mîrata destanî ya hevpar a gelên Îranî de cih digirin; kevneşopiyeke ku Kurd bi Faris, Lur û gelên din ên cîhana Îranî re parve dikin. Ew kesayetiyên tenê Kurdî nînin. Lê serpêhatiya firehtir a hilweşîna Dehaq a ku rizgariya wan beşeke wê ye, bi têkiliya wê ya bi Newrozê re cihekî taybet di kevneşopiya Kurdî de digire. Kurd, wek gelekî Îranî, vê mîrata fireh a ku şahzade beşeke wê ne ligel mîrasgirên din ên kevneşopiyê parve dikin.
Mijarên Têkildar
Dehaq: zordarê bi maran ê ku şahzade dîl girtin
Ferîdûn: lehengê ku ew azad kirin û kirin hevjînên xwe
Cemşîd: padîşahê mezin ê ku ew şahzadeyên malbata wî bûn
Selm: kurê Ferîdûn û şahzadeyan
Tûr: kurê Ferîdûn, pêşiyê Tûraniyan
Îrec: kurê herî biçûk ê hezkirî, pêşiyê Îraniyan
Kawayê Hesinkar: kesê ku gel li dijî Dehaq rabûnd
Şahname: Pirtûka Padîşahên Farisî, destana mezin a Îranê
Pirsên Pir Tên Pirsîn
Ernewaz û Şehrnaz di Şahnameyê de kî ne?
Ernewaz û Şehrnaz du jinên padîşahî yên Şahnameyê ne, şahzadeyên jin ên malbata padîşahê mezin Cemşîd. Ew wek keçên wî an, di hin versiyonan de, wek xwişkên wî tên vegotin. Gava zordarê bi maran Dehaq Cemşîd hilweşand û text girt, wî her du şahzade dîl girtin û di padîşahiya xwe ya dirêj de ew hiştin dîliyê. Di dawiyê de leheng Ferîdûn, ku Dehaq hilweşand û ew kirin hevjînên xwe, ew azad kirin. Ew bûn dayikên sê kurên wî, Selm, Tûr û Îrec.
Ernewaz û Şehrnaz çawa hatin azadkirin?
Leheng Ferîdûn gava zordar Dehaq hilweşand Ernewaz û Şehrnaz azad kirin. Ferîdûn bi piştgiriya gelê ku hesinkar Kawa rabûndibû li dijî padîşahê maran rabû, êrîşî qesra wî kir û ew di bin Çiyayê Demavend de girê da. Gava Ferîdûn ket qesrê, wî şahzadeyên dîl tê de dîtin û ew ji dîliya wan a dirêj azad kirin. Wî ew, jinên padîşahî yên malbata Cemşîd, kirin hevjînên xwe.
Ew keçên Cemşîd bûn an xwişkên wî?
Kevneşopî di vê xalê de cuda ye. Di hin versiyonên Şahnameyê û çavkaniyên têkildar de, Ernewaz û Şehrnaz wek keçên Cemşîd tên vegotin, lê di yên din de wek xwişkên wî tên hesibandin. Di her du rewşan de, ew jinên padîşahî yên malbata Cemşîd in, şahzadeyên ji nesla padîşahî ya herî bilind. Tiştê ku di tevahiya kevneşopiyê de neguhêr dimîne rehên wan ên padîşahî ji malbata Cemşîd û rola wan a navendî di serpêhatiya Dehaq û Ferîdûn de ye.
Kurên Ernewaz û Şehrnaz kî bûn?
Her du şahzadeyên jin, wek hevjînên Ferîdûn, bûn dayikên sê kurên wî, Selm, Tûr û Îrec. Di vegotina gelemperî de, Şehrnaz her du kurên mezintir, Selm û Tûr, anîn dinyayê, lê Ernewaz kurê herî biçûk û herî hezkirî, Îrec, anî dinyayê. Ferîdûn cîhan di nav van sê kuran de par kir. Hesûdiya birayên mezintir li hember Îrec, ku wan ew kuşt, dijminatiya dirêj û trajîk a di navbera Îran û Tûran de da destpêkirin.
Çima Ernewaz û Şehrnaz girîng in?
Ernewaz û Şehrnaz berî her tiştî wek dayikên Selm, Tûr û Îrec girîng in. Bi vî awayî ew pêşiyên jin ên dijminatiya dirêj a di navbera Îran û Tûran de ne, pevçûna navendî ya dubare ya destanê. Ew herwiha dîlên padîşahî yên ji zordariyê hatine rizgarkirin û berdewamiya rêza padîşahî di xwe de dihewînin. Ew serdema zêrîn a Cemşîd, di serdema reş a Dehaq re, bi serdema nû ya Ferîdûn û mîrasgirên wî ve girê didin. Qedera wan di serpêhatiya mezin a destana destpêkê de hatiye hûnandin.
Ernewaz û Şehrnaz kesayetiyên Kurdî ne?
Ew di mîrata destanî ya hevpar a gelên Îranî de cih digirin; kevneşopiyeke ku Kurd bi Faris, Lur û gelên din ên cîhana Îranî re parve dikin. Ew kesayetiyên tenê Kurdî nînin. Lê serpêhatiya firehtir a hilweşîna Dehaq a ku rizgariya wan beşeke wê ye, bi têkiliya wê ya bi Newrozê re cihekî taybet di kevneşopiya Kurdî de digire. Kurd, wek gelekî Îranî, vê mîrata fireh a ku şahzade beşeke wê ne ligel cîranên xwe parve dikin.
Çavkanî û Xwendina Zêdetir
Ferîdûn - Encyclopaedia Iranica
Lîsteya jinên di Şahnameyê de - Wîkîpediya