Destpêk
Tûr yek ji kesayetiyên herî diyarker ên çarenûsê yên Şahnameyê, Pirtûka Padîşahan a Farisî, ye: kurê padîşahê leheng ê mezin Ferîdûn, ku hesûdî û birakujiya wî şerên dirêj û tal ên di navbera Îran û Tûranê de dan destpêkirin, yên ku zêde ji nîvê destanê dagirtine. Tûr bû yê ku digel birayê xwe Selm birayê wan ê biçûktir ê birûmet Îrec kuşt û bi vê yekê toleke xwînî di navbera du şaxên malbatekê de vekir ku dê bi nifşan bidome.
Dema bavê wî cîhan di nav her sê kurên xwe de dabeş kir welatê rojhilatê Tûran da Tûr; lê Tûr hesûd bû ku beşa herî hêja, dilê welatê Îranê, dabûn birayê herî biçûk Îrec. Çavbirçîtî û hesûdiyê ew dixwarin; Tûr Îrec kuşt û serê wî şand bavê wan, kiryareke birakujiyê ku destan wek destpêka rastîn a dijberiya mezin pêşkêş dike. Tûranî dê ji neseba Tûr derkevin, gelê efsaneyî yê rojhilatî yê ku bû hevrikê hetahetayî yê Îranê, padîşahê tirsnak Efrasiyab jî di nav de; Tûr bi xwe jî di dawiyê de dê bi destê neviyê tolhilder ê Îrec, Menûçehr, bikeve.
Mîna hemû kesayetiyên Pirtûka Padîşahan, Tûr aîdî mîrata destanî ya hevpar a gelên Îranî ye, kevneşopiyeke ku Kurd bi Faris, Lur û yên din ên cîhana Îranî re parve dikin. Nasîna Tûr hevdîtina kesayetiya di reha rastîn a pevçûna navendî ya destanê de ye, birayê hesûd ê ku birakujiya wî şerên Îran û Tûranê dest pê kir û bavkalê efsaneyî yê gelekî tevahî. Çîroka wî lêkolîna hêza hilweşîner a hesûdiyê û encamên dirêj û tirsnak ên tenê tawanekê ye.
Naverok
Tûr Kî Ye?
Tûr, ku Tour jî tê nivîsîn, kesayetiyeke Şahnameyê ye, yek ji her sê kurên padîşahê leheng ê mezin Ferîdûn. Dema Ferîdûn cîhan di nav kurên xwe de dabeş kir Tûr welatê rojhilatê Tûran wergirt, lê hesûd bû li birayê xwe yê biçûktir Îrec, ku dilê welatê Îranê dabûn wî. Digel birayê xwe Selm Tûr li dijî Îrec komplo kir û Tûr bû yê ku derba kujer lê xist, birayê xwe yê biçûktir ê bêguneh kuşt û serê wî şand bavê wan Ferîdûn. Ev kiryara birakujiyê ya ji hesûdiyê çêbûyî şerên dirêj ên di navbera Îran û Tûranê de dest pê kirin ku têla navendî ya destanê pêk tînin. Tûr bû bavkalê efsaneyî yê Tûraniyan, gelê rojhilatî yê hevrikên mezin ên Îranê, û di dawiyê de bi destê neviyê tolhilder ê Îrec Menûçehr hat kuştin. Ew wek birayê hesûd ê ku tawana wî pevçûna mezin a destanê da destpêkirin tê bîranîn.
Kurê Ferîdûn
Tûr yek ji her sê kurên Ferîdûn bû, padîşahê leheng ê mezin ê ku zalimê maran Zehak hilweşandibû û dadwerî vegerandibû cîhanê. Ferîdûn sê kur hebûn: Selm, yê herî mezin; Tûr, kurê navîn; û Îrec, yê herî biçûk, ku herwiha di nav her sêyan de yê herî birûmet û zana bû.
Kevneşopî çîrokeke balkêş a awayê ku birayan navên xwe wergirtin û kesayetiyên xwe eşkere kirin vedibêje. Tê gotin ku Ferîdûn dixwest kurên xwe biceribîne û di şiklê ejderhayekî tirsnak de derket hember wan. Birayê herî mezin bijart ku ji xetereyê bireve û ji ber vê yekê navê Selm lê hat danîn; kurê navîn bijart ku bisekine û bi wêrekiyeke xurt şer bike û ji ber vê yekê navê Tûr lê hat danîn, navekî bi wêrekî an hoviyê ve girêdayî; yê herî biçûk jî zanatiyeke bi pîvan nîşan da, ne bi lez revî û ne jî bêfikir şer kir, û ji ber vê yekê navê Îrec lê hat danîn. Di vê ceribandinê de Tûr xwe wêrek û şerxwaz nîşan da, lê ev wêrekî bi zanatî û birûmetiya ku birayê wî yê biçûktir Îrec diyar dikir nerm nebûbû. Wek kurê Ferîdûnê mezin Tûr mîrzayekî ji xwîna padîşahî ya herî bilind bû, kurê padîşahê ku cîhan ji zalimtiyê rizgar kiribû; lê tiştek ji birûmetiya ruhê bavê xwe wernegirt û çîroka wî dê bibe ya hesûdî û birakujiyê, li şûna dadweriya ku Ferîdûn pê navdar bû. Nasnameya wî wek kurê Ferîdûn û birayê Îrecê birûmet bingeha rola wî ya trajîk û tirsnak a di destanê de ye.
Xalên Sereke
Tûr kurê padîşahê leheng Ferîdûn û birayê Îrec û Selm e.
Di dabeşkirina cîhanê de welatê rojhilatê Tûran da wî.
Ji hesûdiya xwe li birayê xwe Îrec digel Selm li dijî wî komplo kir.
Tûr bû yê ku derb lê xist û Îrecê bêguneh kuşt.
Birakujiya wî şerên dirêj ên Îran û Tûranê dest pê kirin.
Bû bavkalê Tûraniyan û Menûçehr ew kuşt.
Agahiyên Kurt
Nav: Tûr (Tour jî)
Rol: Kurê Ferîdûn; kujerê Îrec
Bav: Ferîdûn, padîşahê leheng ê mezin
Bira: Selm (mezintir) û Îrec (biçûktir)
Welat: Tûran, welatê rojhilatî
Tawana wî: Kuştina birayê xwe Îrec ji hesûdiyê
Encam: Şerên dirêj ên Îran û Tûranê
Kesên ji neseba wî: Tûranî, Efrasiyab jî di nav de
Çarenûsa wî: Menûçehr, neviyê Îrec, ew kuşt
Mîrat: Kevneşopiya destanî ya hevpar a Îranî
Dabeşkirina Cîhanê
Çîroka diyarker a çarenûsê ya Tûr bi dabeşkirina cîhanê ji aliyê bavê wî Ferîdûn ve dest pê dike. Li dawiya padîşahiya xwe ya dirêj û birûmet Ferîdûn biryar da welatê xwe yê fireh, ku di destanê de tevahiya cîhanê dihewîne, di nav her sê kurên xwe de dabeş bike. Welatên rojavayî, welatê Rûmê û Rojavayê, da Selm, yê herî mezin; welatên rojhilatî, Tûran û Çîn, da Tûr, kurê navîn; û dilê welat û beşa herî hêja, welatê Îranê bi xwe, digel tac, textê padîşahî û sembolên serweriyê, da Îrec, yê herî biçûk.
Ev dabeşkirin tovê trajediyê bû. Ne tenê Îran, welatê herî birûmet, dabûn Îrec, lê herwiha nîşanên padîşahî û serweriyê, ku ew wek serwerê birayan, hilgirê rûmeta padîşahî, diyar dikirin. Ferîdûn Îrec wek kurê xwe yê herî hêja, yê herî birûmet û zana, dîtibû û ji ber vê yekê beşa herî bilind dabû wî. Lê ji bo birayên wî yên mezintir Tûr û Selm ev nedadweriyeke giran xuya dikir: ku yê herî biçûk bê danîn ser wan û tac û dilê welat bê dayîn wî, dema ew şandibûn qiraxan, rojhilat û rojava. Nerazîbûna wan bû hesûdiyeke tal û pistiniya şopînerên wan bi xwe, yên ku digotin tenê Îrec hêjayî serweriya împeretoriyê ye, hesûdiya wan bêtir jî gur kir. Dabeşkirina cîhanê, ku Ferîdûn dixwest welatê xwe di nav mîratgirên xwe de bi wê rêk bixe, li şûna wê hesûdiya ku dê bibe sedema birakujî û şerên dirêj ên Îran û Tûranê gur kir. Di Tûr, kurê navîn ê ku tac nedabûn wî, de ev hesûdî dê derbirîna xwe ya herî tundûtûj bibîne.
Hesûdî û Kuştina Îrec
Hesûdiya beşa ji birayê wan ê biçûktir re bi taybetî dayî Tûr û Selm dixwar û wan li dijî Îrec komplo kir. Lê Îrecê birûmet nedixwest bi birayên xwe re bikeve dijberiyê. Di destanê de ew wêneya rastîn a bêgunehî û fedakariyê ye: dema ji nerazîbûna wan haydar bû bi dilxwazî çû cem wan, heta pêşniyar kir ku ji bo aşitiyê dest ji tac û text berde, evîna birayên xwe ji serweriya xwe bilindtir didît.
Lê hesûdiya birayên mezintir bûbû kîneke kujer û pêşniyara birûmet a Îrec bandor li wan nekir. Di kevneşopiyê de Selm, yê herî mezin, bû yê ku kiryar teşwîq kir, lê destê Tûr bû yê ku derb lê xist. Di hêrsê de Tûr rabû li ser birayê xwe yê biçûktir ê bêguneh ê ku berxwedan nedikir û bi xwînsarî ew kuşt; paşê, di zulmeke dawî de, serê mîrzayê ciwan da jêkirin û şand bavê wan Ferîdûn. Ev birakujî, kuştina Îrecê birûmet û bêguneh ji aliyê birayê wî yê hesûd Tûr ve, yek ji trajediyên bingehîn ên tevahiya Şahnameyê ye, kuştina bi xwînsarî ya başiya mîna ya zarokan ji aliyê çavbirçîtî û hesûdiyê ve. Destan li ser dilêşiya wê disekine: Îrecê saf ê ku ji bo aşitiyê her tişt pêşniyar kiribû bi destê birayê ku nedikarî hesûdiya xwe kontrol bike hat kuştin. Xema Ferîdûnê temendirêj ê ku serê kurê xwe yê herî biçûk ê tê hezkirin wergirt yek ji dîmenên herî dilêş ên destanê ye û wî dua kir ku kesek ji neseba Îrec derkeve û rojekê tola tawanê hilde. Kuştina Îrec ji aliyê Tûr ve tovê ku trajediya dirêj a tevahiya şerên Îran û Tûranê dê jê mezin bibe ye, tawana pêşîn û diyarker a hesûdiyê di destanê de.
Bavkalê Tûraniyan
Tûranî ji neseba Tûr derketin, gelê efsaneyî yê rojhilatî yê ku di seranserê serdema lehenge ya destanê de bû hevrik û dijminên mezin ên Îranê. Wek kurê Ferîdûn ê welatê rojhilatê Tûran dabûn wî, Tûr bavkalê ku navê xwe da Tûraniyan bû, gelê Tûranê, mîna birayê wî Îrec ê ku bavkal û navderê Îraniyan bû.
Padîşah û pehlewanên Tûranê ji neseba Tûr hatin, di nifşên paşê de padîşahê tirsnak Efrasiyab jî di nav de, serdijminê mezin ê Îranê, yê ji neseba Tûr bû û dijberiya kevn bi hoviya ku tu bavkalekî wî nîşan nedabû berdewam kir. Bi vî awayî şerên Îran û Tûranê, ku beşeke ew qas mezin a Şahnameyê dagirtine, di rehê de dijberiyek di nav malbateke tenê de ne, di navbera kesên ji neseba Îrec li aliyekî û kesên ji neseba Tûr li aliyê din, ku her du ji Ferîdûnê mezin hatine. Girîng e ku mirov fêm bike, mîna destan bi xwe di qatên xwe yên herî kevn de eşkere dike, ku di destpêkê de Tûranî ne wek neteweyeke biyanî, lê wek şaxeke heman malbatê hatibûn dîtin, gelên rojhilatî yên Îranî ji neseba kurê Ferîdûn bi xwe Tûr. Tola xwînî ya bi kuştina Îrec ji aliyê Tûr ve destpêkirî bi kesên ji neseba wan hat domandin; tawana bavkal her du şaxên malbatê bi nifşan xistin şerê hev. Bi vî awayî rola Tûr wek bavkalê Tûraniyan wî dike ne tenê pêkanînerê tawana mezin a pêşîn, lê damezrînerê aliyekî tevahî yê pevçûna navendî û berdewam a destanê.
Tolhildana Menûçehr
Tawana Tûr bê tolhildan nema, ji ber ku duaya Ferîdûn ê xemgîn ji bo kesekî ji neseba Îrec ku tola kuştinê hilde di dema xwe de hat bersivdan. Îrec keçek hişt û ji neseba wê Menûçehr hat dinyayê; Ferîdûn ew wek mîratgirê xwe mezin kir û ji bo erkê tolhildanê perwerde kir.
Dema Menûçehr giha temenê mezinan Ferîdûn artêşek da wî da ku tola kuştina Îrec hilde. Tûr û Selm haydarî hêza Menûçehr a bilind dibû bûn, hêzên xwe kom kirin û li dijî Îranê meşiyan; rêzeke şerên mezin li pey hatin. Di vê şerê tolhildanê de Menûçehr rastî her du birayên bapîrê xwe hat û ew kuştin. Tûr, kujerê Îrec, bi destê Menûçehr hat kuştin û bi dadweriyeke guncaw û helbestî kevneşopî dibêje Menûçehr serê Tûr jê kir, mîna Tûr ê ku serê Îrecê bêguneh jê kiribû, da ku tawan bi heman awayî bê bersivdan. Serê Tûr wek delîla ku tola Îrec hatibû hildan şand Ferîdûnê temendirêj. Bi mirina Tûr û piştî wê ya Selm deyndariya xwînê ya kuştina Îrec di dawiyê de hat dayîn û Ferîdûn, tola xwe hildayî, serweriya Îranê spart Menûçehr û demeke kurt piştî wê mir. Lê mirina Tûr tevî ku tola Îrec hilda pevçûna ku wî dest pê kiribû bi dawî nekir: şerên dirêj ên di navbera Îranî û Tûraniyan de jê derketin, kesên ji neseba her du şaxên malbatê, ku dê bi nifşan bidomin, heta padîşahiya Key Xusrew. Tolhildana Menûçehr beşa pêşîn a dijberiyê girt, lê serdema dirêj a şeran vekir.
Sembolîzm û Wate
Tûr berî her tiştî hêza hilweşîner a hesûdiyê û encamên tirsnak ên tenê tawanekê tîne ziman. Hesûdiya wî ya beşa ji birayê wî Îrec re bi taybetî dayî reha birakujiya wî ye û destan wî digel birayê wî Selm wek wêneya rastîn a çavbirçîtî û hesûdiyê pêşkêş dike, hestên ku ruh qirêj dikin û dibin sedema kuştina bêgunehiyê. Di Tûr de Şahname lêkolîneke awayê ku hesûdî dikare heta mîrzayekî ji xwîna herî birûmet bikişîne nav tawana herî tirsnak, kuştina birayê xwe bi xwe, pêşkêş dike.
Tûr herwiha mijara birakujî û gerîna tolhildana ku ew dest pê dike tîne ziman. Kuştina wî ya Îrec tawana mezin a pêşîn a vegotina navendî ya destanê ye û gerîneke xwînrijandin û tolhildanê dest pê dike, kuştina ku kuştineke din dixwaze, ku di nav nifşên şerên Îran û Tûranê de dimeşe. Destan çîroka Tûr û birayên wî bikar tîne da ku nîşan bide tenê kiryareke hesûdî û tundûtûjiyê dikare malbateke tevahî jehrî bike û pevçûnên ku bi serdeman didomin dest pê bike, xerabiya li hundir mayî ya ji nifşekê derbasî ya din dibe. Û wek bavkalê Tûraniyan Tûr destpêka dabeşbûna mezin a destanê tîne ziman, perçebûna malbatekê bo du şaxên bi hev re di şer de. Di van hemûyan de Tûr kesayetiyeke bi girîngiyeke kûr û tirsnak e, hêza hilweşîner a hesûdiyê, tawana birakujiyê, gerîna tolhildanê û destpêka pevçûna navendî ya Şahnameyê tîne ziman. Ew birayê hesûd ê ku tenê tawana wî siya xwe li ser tevahiya serdema lehenge avêt ye, kesayetiyeke tarî û diyarker a çarenûsê di reha rastîn a trajediya mezin a destanê de.
Tûr û Kurd
Tûr, mîna hemû kesayetiyên Şahnameyê, aîdî mîrata destanî û mîtolojîk a hevpar a gelên Îranî ye, kevneşopiyeke ku Kurd bi Faris, Lur û yên din ên cîhana Îranî re parve dikin. Destana mezin a Firdewsî, bi padîşah û trajediyên xwe, mîrata hevpar a van gelan e, ku kevneşopiya mîtolojîk a kevn a Îranî ya ku ew jê derdikeve parve dikin. Bi rastgoî û rastî divê Tûr û birayên wî wek beşek ji vê mîrata hevpar bên nasîn, li şûna kesayetiyên tenê Kurdî.
Ji bo Kurdan, wek gelekî Îranî, kesayetî û çîrokên Şahnameyê beşek ji cîhana çandî û mîtolojîk a firehtir a ku ew jê ne ne; destan û kesayetiyên wê di mîrata fireh a Îranî ya ku Kurd parve dikin de cih digirin. Xaleke bi taybetî girîng a rastgoiyê têkildarî Tûraniyan e, gelê ji neseba Tûr. Di kevneşopiya herî kevn de Tûranî ne neteweyeke biyanî bûn, lê şaxeke malbata Îranî bi xwe, gelên Îranî yên rojhilatî; şerên Îran û Tûranê dijberiyek di nav xizman de bûn, hemû ji neseba Ferîdûn. Tevî ku Firdewsî, ku rastiyên dema xwe ya paşê vedida, hin caran Tûranî bi Tirkan re wekhev dikir, ev anakronîzmek e, danîna tiştekî di demeke neguncaw de: di efsaneyê de Tûran welatê kurê Ferîdûn Tûr û kesên ji neseba wî ye, gelekî Îranî, û divê Tûranî bi hêsanî bi tu neteweya nûjen re neyên wekhevkirin. Ji ber vê yekê dema em Tûr pêşkêş dikin em ne kesayetiyeke bi taybetî Kurdî, lê yek ji kesayetiyên bingehîn ên destana Îranî ya hevpar pêşkêş dikin, bavkalê gelekî efsaneyî, aîdî mîrata ku Kurd bi gelên din ên cîhana Îranî re parve dikin.
Nîqaş û Têgihiştinên Şaş
Gelo Tûranî, kesên ji neseba Tûr, Tirk bûn? Ev xaleke girîng a rastiyê ye. Di kevneşopiya herî kevn û resen de Tûranî ne Tirk bûn, lê şaxeke malbata Îranî, gelên Îranî yên rojhilatî, ku di efsaneyê de ji neseba kurê Ferîdûn bi xwe Tûr derketin. Bi vî awayî şerên Îran û Tûranê di rehê de dijberiyek di nav xizman de bûn, hemû Îranî û hemû ji neseba Ferîdûn. Tevî ku Firdewsî di serdemeke paşê de dinivîsî ku gelên Tirkî li welatên bakur û rojhilatê Îranê dijiyan û hin caran Tûranî bi Tirkan re wekhev dikir, lêkolîner vê wek anakronîzm, danîna tiştekî di demeke neguncaw de, nas dikin. Tûraniyên efsaneyê gelekî Îranî ne û Tûr bavkalê wan e; divê bi hêsanî bi tu neteweyeke nûjen an komeke etnîk re neyên wekhevkirin.
Gelo Tûr kesayetiyeke bi taybetî Kurdî ye? Na; mîna hemû kesayetiyên Şahnameyê ew aîdî mîrata destanî ya hevpar a gelên Îranî ye, kevneşopiyeke ku Kurd bi Faris, Lur û yên din ên cîhana Îranî re parve dikin, li şûna kesayetiyeke tenê Kurdî. Wek gelekî Îranî Kurd beşdarê vê mîrata fireh in û kesayetiyên destanê, Tûr û birayên wî Îrec û Selm jî di nav de, beşek ji kevneşopiya hevpar a Îranî ne ku Kurd digel cîranên xwe mîratgirên wê ne.
Gelo berpirsiyariya Tûr an ya Selm ji kuştina Îrec mezintir bû? Kevneşopî rol ji her du birayan re diyar dike. Selm, yê herî mezin, bi gelemperî wek teşwîqker tê pêşkêşkirin, yê ku hesûdiya wî pêşî rabû û tawan teşwîq kir, lê Tûr, kurê navîn, yê ku destê wî bi rastî derba kujer lê xist û Îrec kuşt bû. Her du bira sûcdar bûn, her du beşdarê hesûdî û komployê bûn û her du di dawiyê de bi destê Menûçehr ji bo tolhildanê hatin kuştin. Lê Tûr bû yê ku kuştina rastîn pêk anî û Tûr e yê ku navê wî tê dayîn Tûraniyan û herî nêz bi kiryarê ve girêdayî ye. Her du bira bi hev re çavbirçîtî û hesûdiya ku destan wek reha tawanê dibîne tînin ziman, Selm wek hişê teşwîqker û Tûr wek destê derblêxistinê, bi hev re berpirsiyarê birakujiya ku şerên mezin dest pê kirin.
Mijarên Têkildar
Îrec: birayê biçûktir ê birûmet ê ku Tûr ew kuşt
Ferîdûn: padîşahê leheng, bavê Tûr, Selm û Îrec
Menûçehr: neviyê Îrec ê ku bi kuştina Tûr tola wî hilda
Efrasiyab: padîşahê tirsnak ê Tûranê, ji neseba Tûr
Zehak: zalimê maran ê ku Ferîdûn ew hilweşand
Nowzer: padîşahê paşê ku di padîşahiya wî de şer careke din dest pê kirin
Exrîret: kesekî paşê yê durust ê ji neseba malbata Tûranê
Şahname: Pirtûka Padîşahan a Farisî, destana mezin a Îranê
Pirsên Pir Tên Pirsîn
Tûr di Şahnameyê de kî ye?
Tûr di Şahnameyê de yek ji her sê kurên padîşahê leheng Ferîdûn e. Dema Ferîdûn cîhan di nav kurên xwe de dabeş kir Tûr welatê rojhilatê Tûran wergirt, lê hesûd bû li birayê xwe yê biçûktir Îrec, ku dilê welatê Îranê dabûn wî. Digel birayê xwe Selm Tûr li dijî Îrec komplo kir û Tûr bû yê ku ew kuşt, şerên dirêj ên Îran û Tûranê dest pê kirin. Bû bavkalê Tûraniyan û di dawiyê de bi destê neviyê tolhilder ê Îrec Menûçehr hat kuştin.
Çima Tûr Îrec kuşt?
Tûr Îrec ji hesûdiyê kuşt. Dema bavê wan Ferîdûn cîhan dabeş kir beşa herî hêja, dilê welatê Îranê, digel tac û sembolên serweriyê da kurê herî biçûk Îrec, ku ew wek kurê xwe yê herî hêja didît. Tûr û birayê wî Selm, ku welatên rojhilatî û rojavayî dabûn wan, nerazî bûn ku yê herî biçûk bê danîn ser wan û hesûdiya wan bû kîneke kujer. Tevî ku Îrec pêşniyar kir ji bo aşitiyê dest ji tac berde Tûr birayê xwe yê bêguneh bi xwînsarî kuşt.
Her sê kurên Ferîdûn kî bûn?
Her sê kurên Ferîdûn Selm, yê herî mezin; Tûr, kurê navîn; û Îrec, yê herî biçûk, bûn. Kevneşopî dibêje Ferîdûn ew di şiklê ejderhayekî de ceribandin: yê herî mezin revî û navê Selm lê hat danîn, kurê navîn bi wêrekî şer kir û navê Tûr lê hat danîn, yê herî biçûk jî xweparastineke zana nîşan da û navê Îrec lê hat danîn. Ferîdûn Rojava da Selm, Rojhilat (Tûran) da Tûr û dilê welatê Îranê digel tac da Îrecê birûmet, ku ew wek yê herî hêja didît.
Tûranî ji neseba kê derketine?
Tûranî ji neseba Tûr derketine, kurê Ferîdûn ê welatê rojhilatê Tûran dabûn wî. Di kevneşopiya herî kevn de ew ne neteweyeke biyanî bûn, lê şaxeke malbata Îranî, gelên rojhilatî yên Îranî; bi vê yekê şerên Îran û Tûranê dijberiyek di nav xizman de bûn, hemû ji neseba Ferîdûn. Padîşahên paşê yên Tûranê, Efrasiyabê tirsnak jî di nav de, ji neseba Tûr hatin. Divê Tûranî bi hêsanî bi tu neteweya nûjen re neyên wekhevkirin.
Tûr çawa mir?
Tûr di şerê tolhildanê de bi destê Menûçehr, neviyê Îrecê kuştî, hat kuştin. Ferîdûn dua kiribû ku kesek ji neseba Îrec derkeve û tola tawanê hilde; Menûçehr, ku ji neseba keça Îrec hatibû dinyayê û Ferîdûn ew mezin kiribû, giha temenê mezinan û artêşek li dijî Tûr û Selm rêberî kir. Menûçehr Tûr kuşt û bi dadweriyeke helbestî serê wî jê kir, mîna Tûr ê ku serê Îrec jê kiribû, û serê wî şand Ferîdûn. Bi mirinên Tûr û Selm re di dawiyê de tola kuştina Îrec hat hildan.
Gelo Tûr kesayetiyeke Kurdî ye?
Tûr aîdî mîrata destanî ya hevpar a gelên Îranî ye, kevneşopiyeke ku Kurd bi Faris, Lur û yên din ên cîhana Îranî re parve dikin, li şûna kesayetiyeke tenê Kurdî. Wek gelekî Îranî Kurd beşdarê vê mîrata fireh in û kesayetiyên destanê, Tûr û birayên wî jî di nav de, beşek ji kevneşopiya hevpar a Îranî ne ku Kurd digel cîranên xwe mîratgirên wê ne.
Çavkanî û Xwendina Zêdetir
Lêzêdeya Şahnameyê (Selm û Tûr Wek Çavbirçîtî û Hesûdî) - Encyclopaedia Iranica
Tûr Îrec Dikuje - The Morgan Library