Giriş
Kelar (Kürtçe: Kelar), Irak Kürdistanı’nın güneyinde, sıcak alçak Germiyan bölgesinin başlıca yerleşimi olan bir Kürt kentidir. Kürdistan Bölgesi’nin kenarı yakınlarında Sirvan Nehri kıyısında kurulmuştur. En çok, Caf prenslerinin on dokuzuncu yüzyıldan kalma güzel Şirvana Kalesi’yle ve Enfal soykırımında korkunç acılar yaşamış çevresindeki Germiyan coğrafyasıyla tanınır.
Hem köklü aşiret tarihi hem de yakın dönemin trajedisi bulunan bir bölgede hızla büyüyen Kelar, Kürt dağlarıyla Irak ovalarının buluşma noktasındadır. Bu tanıtım kenti, kalesini ve coğrafyasını ele alır.
Öne Çıkan Noktalar
• Kelar (Kürtçe: Kelar), Irak Kürdistanı’nın güneyindeki Germiyan bölgesinde, Süleymaniye ilinde bir Kürt kentidir.
• Sirvan (Diyala) Nehri kıyısındaki sıcak ve alçak Germiyan bölgesinin başlıca kentidir.
• Simgesi, Caf aşiretinin 19. yüzyıldan kalma Şirvana Kalesi’dir.
• Kelar, en büyük Kürt aşiretlerinden Cafların ana yurdunda bulunur.
• Germiyan bölgesi, 1988 Enfal soykırımı sırasında büyük yıkıma uğradı.
Kısa Bilgiler
Adı (Kürtçe): Kelar
Ülke / Bölge: Irak (Başûr / Kürdistan Bölgesi)
İl: Süleymaniye (Germiyan Yönetimi)
Bölge: Germiyan (“sıcak diyar”)
Nehir: Sirvan (Diyala)
Simge Yapı: Şirvana Kalesi
Aşiret: Cafların ana yurdu
Tarih: 1988 Enfal soykırımında büyük yıkıma uğradı
İçindekiler
İlgili Kişiler, Yerler ve Konular
Kelar Nerede?
Kelar, Süleymaniye ilinin en güneyinde, alçak Germiyan bölgesinde Sirvan Nehri kıyısında; federal Irak sınırına yakın, Hanekin yerleşiminden pek uzak olmayan bir konumda bulunur. Kuzeyin serin dağ kasabalarının aksine Kelar, Kürt yükseklerinin yerini ovalara bıraktığı sıcak ve açık bir coğrafyadadır; Germiyan’a adını veren “sıcak diyar”da.
Nehir kıyısındaki, dağlarla ovalar arasındaki güzergâhlar üzerindeki konumu, Kelar’ı bütün Germiyan bölgesi için doğal bir merkez hâline getirmiştir.
Şirvana Kalesi ve Caflar
Kelar’ın en ünlü simge yapısı Şirvana Kalesi’dir. On dokuzuncu yüzyılda, prensleri bu bölgeye uzun süre hâkim olmuş en büyük ve güçlü Kürt aşiretlerinden Cafların yönetici ailesi tarafından inşa edilmiş görkemli bir kaledir. Son yıllarda restore edilen kale, bir zamanlar Germiyan’ı yöneten aşiret aristokrasisini hatırlatır ve kentin simgesi olarak durur. Çevresinde Kelar, Caf kimliğinin ve tarihinin önemli merkezi olmayı sürdürür.
Germiyan Bölgesi
Kelar, Irak Kürdistanı’nın güneyinde, Sirvan ve kollarının suladığı eteklerden ve ovalardan oluşan özgün Germiyan bölgesinin başkentidir. Burası tarımın ve giderek artan biçimde petrol ve gazın coğrafyasıdır. Kendine özgü karakteri vardır: Dağlık merkezlerden daha sıcak, daha düz ve daha açıktır; ancak halkı ve gelenekleriyle bütünüyle Kürttür. Germiyan’ın Kürdistan Bölgesi içinde kendi yönetimi vardır ve merkezi Kelar’dır.
Enfal ve Sonrası
Germiyan ağır bir tarih taşır. 1988 Enfal soykırımı sırasında bölge, en ağır zarar gören alanlardan biriydi. Halepçe’ye kimyasal saldırıyı da getiren aynı harekâtta sayısız köy yıkıldı, on binlerce insan öldürüldü veya kaybedildi. Germiyan’ın ölülerine ait toplu mezarlar daha sonra çok uzak güneyde bulundu. Enfal’in izleri burada derindir; bölgenin parçalanmış topluluklarının yeniden inşası, Kelar’ın yakın dönem hikâyesinin merkezî bir parçası olmuştur.
Bugün Kelar
Kelar bugün, genç nüfusu ve büyüyen ekonomisiyle Germiyan bölgesinin hareketli merkezi, Irak Kürdistanı’nın en hızlı büyüyen kentlerinden biridir. Restore edilmiş kalesinin gözetiminde, Enfal’in belleğiyle şekillenerek bir aşiret merkezinden modern Kürt kentine dönüşmüştür; sıcak Germiyan diyarının atan kalbidir.
Zaman Çizelgesi
19. yüzyıl — Caf prensleri Kelar’da Şirvana Kalesi’ni inşa eder.
20. yüzyılın başları — Kelar, Germiyan bölgesinin başlıca yerleşimi olarak büyür.
1988 — Enfal soykırımı, Germiyan’ın köylerini ve halkını yıkıma uğratır.
1991’den itibaren — Germiyan, Kelar merkez olmak üzere Kürt öz yönetimi altında yeniden inşa edilir.
bugün — Kelar, Irak Kürdistanı’nın en hızlı büyüyen kentlerinden biridir.
Sık Sorulan Sorular
Kelar’ın Kürtçe adı nedir?
Kent, Kürtçede Kelar diye adlandırılır.
Şirvana Kalesi nedir?
Şirvana Kalesi, Caf aşiretinin yönetici ailesinin Kelar’da on dokuzuncu yüzyılda inşa ettiği kaledir. Son yıllarda restore edilmiştir ve kentin başlıca simge yapısıdır.
Germiyan bölgesi nedir?
“Sıcak diyar” anlamındaki Germiyan, Irak Kürdistanı’nın güneyinde, başlıca kenti Kelar olan, dağ etekleri ve ovalardan oluşan alçak bir bölgedir. 1988 Enfal soykırımı sırasında ağır yıkıma uğramıştır.
Kelar nerede?
Kelar (Kelar), Irak Kürdistanı’nda Süleymaniye ilinin güneyinde, Germiyan bölgesindeki Sirvan Nehri kıyısında bir Kürt kentidir.
İlgili Kişiler, Yerler ve Konular
Caf aşireti · Şirvana Kalesi · Germiyan bölgesi · Enfal soykırımı · Süleymaniye · Hanekin.