پێشەکی
کەلار شارێکی کوردییە لە باشووری کوردستانی عێراق و شاری سەرەکیی ناوچە گەرمە نزمەکەی گەرمیانە. لەسەر ڕووباری سیروان و نزیک سنووری هەرێمی کوردستان دەکەوێت؛ زیاتر بە قەڵا جوانەکەی شێروانەی میرەکانی جاف، کە بۆ سەدەی نۆزدەهەم دەگەڕێتەوە، بەناوبانگە؛ هەروەها بە خاکی گەرمیانی دەوروبەری، کە لە جینۆسایدی ئەنفالدا ئازارێکی زۆری چەشت.
کەلار شارێکی خێرا گەشەسەندووە لە ناوچەیەکی خاوەن مێژووێکی قووڵی هۆزایەتی و کارەساتی ئەم دواییانە؛ لە خاڵی یەکگرتنی چیاکانی کوردستان و دەشتەکانی عێراق دەکەوێت. ئەم ناساندنە سەیری شارەکە و قەڵاکەی و خاکەکەی دەکات.
خاڵە سەرەکییەکان
• کەلار شارێکی کوردیی پارێزگای سلێمانییە، لە ناوچەی گەرمیانی باشووری کوردستانی عێراق.
• شاری سەرەکیی گەرمیانە، ناوچەیەکی گەرم و نزم لەسەر ڕووباری سیروان (دیالە).
• نیشانە دیارەکەی قەڵای شێروانەیە، قەڵایەکی سەدەی 19ی هۆزی جاف.
• کەلار لە ناوەندی خاکی جافدا دەکەوێت، کە یەکێکە لە گەورەترین هۆزە کوردییەکان.
• ناوچەی گەرمیان لە جینۆسایدی ئەنفالی ساڵی 1988دا وێران کرا.
زانیارییە خێراکان
ناو بە کوردی: کەلار
وڵات / ناوچە: عێراق (باشوور / هەرێمی کوردستان)
پارێزگا: سلێمانی (ئیدارەی گەرمیان)
ناوچە: گەرمیان («خاکی گەرم»)
ڕووبار: سیروان (دیالە)
نیشانەی دیار: قەڵای شێروانە
هۆز: ناوەندی خاکی جاف
مێژوو: لە جینۆسایدی ئەنفالی ساڵی 1988دا وێران کرا
پێڕست
کەسایەتی و شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
کەلار لە کوێیە؟
کەلار لە دوورترین بەشی باشووری پارێزگای سلێمانی ، لەسەر ڕووباری سیروان و لە ناوچە نزمەکەی گەرمیان دەکەوێت؛ نزیک سنووری عێراقی فیدراڵی و نەک زۆر دوور لە خانەقینە. بە پێچەوانەی شارۆچکە فێنکە شاخاوییەکانی باکوور، کەلار لە خاکێکی گەرم و کراوەدایە، لەوێ بەرزاییەکانی چیاکانی کوردستان کۆتاییان دێت و دەشتەکان دەست پێ دەکەن؛ ئەو «خاکە گەرمە»ی کە ناوی گەرمیان لێوە هاتووە.
شوێنەکەی لەسەر ڕووبار و لەسەر ڕێگاکانی نێوان چیاکان و دەشتەکان کەلاری کردووە بە ناوەندێکی سروشتیی سەرانسەری ناوچەی گەرمیان.
قەڵای شێروانە و جاف
بەناوبانگترین نیشانەی کەلار قەڵای شێروانەیە؛ قەڵایەکی شکۆدار کە لە سەدەی نۆزدەهەمدا بنەماڵەی فەرمانڕەوای جاف دروستی کردووە. جاف یەکێکە لە گەورەترین و بەهێزترین هۆزە کوردییەکان و میرەکانی بۆ ماوەیەکی درێژ زاڵبوون بەسەر ئەم ناوچەیەدا. قەڵاکە لە ساڵەکانی دواییدا نۆژەن کراوەتەوە و وەک بیرخەرەوەی چینە دەسەڵاتدارە هۆزایەتییەکەی کە جاران فەرمانڕەوایی گەرمیانی دەکرد و وەک هێمای شارەکە ماوەتەوە. لە دەوروبەری قەڵاکەدا، کەلار هەر قەڵایەکی بەهێزی ناسنامە و مێژووی جافە.
ناوچەی گەرمیان
کەلار پایتەختی گەرمیانە؛ ناوچەیەکی جیاواز لە دامێنی چیاکان و دەشتەکانی باشووری کوردستانی عێراق، کە سیروان و لقەڕووبارەکانی ئاودێری دەکەن. خاکێکی کشتوکاڵە و، بە شێوەیەکی ڕوو لە زیادبوون، خاکی نەوت و گازە، بە خەسڵەتێکی تایبەت بە خۆی؛ گەرمتر و تەختتر و کراوەترە لە ناوچە ناوەندییە شاخاوییەکان، بەڵام بە خەڵک و نەریتەکانی تەواو کوردییە. گەرمیان لە ناو هەرێمی کوردستاندا ئیدارەی خۆی هەیە و کەلار ناوەندەکەیەتی.
ئەنفال و دوای ئەنفال
گەرمیان مێژووێکی پڕ ئازاری هەیە. لە جینۆسایدی ئەنفالی ساڵی 1988دا، ناوچەکە یەکێک بوو لەو شوێنانەی کە زۆرترین زیانیان بەرکەوت؛ گوندی بێژمار وێران کران و دەیان هەزار کەس کوژران یان ون کران، لە هەمان هەڵمەتی کە هێرشی کیمیایی بۆ سەر هەڵەبجەی لێ کەوتەوە. دواتر گۆڕە بەکۆمەڵەکانی کوژراوانی گەرمیان لە شوێنی زۆر دوورتر لە باشوور دۆزرانەوە. برینەکانی ئەنفال لێرە قووڵن و دووبارە بنیاتنانەوەی کۆمەڵگە تێکشکاوەکانی ناوچەکە بەشێکی سەرەکیی چیرۆکی ئەم دواییانەی کەلار بووە.
کەلاری ئەمڕۆ
کەلاری ئەمڕۆ یەکێکە لەو شارانەی کوردستانی عێراق کە خێراترین گەشەیان هەیە؛ ناوەندێکی پڕجووڵەی ناوچەی گەرمیانە، بە دانیشتووانێکی گەنج و ئابوورییەکی ڕوو لە فراوانبوون. قەڵا نۆژەنکراوەکەی بەسەریدا دەڕوانێت و یادەوەریی ئەنفال شێوەی پێ دەبەخشێت؛ لە ناوەندێکی دەسەڵاتی هۆزایەتییەوە گەشەی کردووە بۆ شارێکی کوردیی هاوچەرخ، دڵی لێدەرەی خاکە گەرمەکەی گەرمیان.
ڕیزبەندیی کاتیی ڕووداوەکان
سەدەی 19 — میرەکانی جاف قەڵای شێروانە لە کەلار دروست دەکەن.
سەرەتای سەدەی 20 — کەلار وەک شاری سەرەکیی ناوچەی گەرمیان گەشە دەکات.
1988 — جینۆسایدی ئەنفال گوندەکان و خەڵکی گەرمیان وێران دەکات.
لە 1991 بەدواوە — گەرمیان لەژێر خودفەرمانڕەوایی کوردیدا دووبارە بنیات دەنرێتەوە و کەلار ناوەندەکەیەتی.
ئەمڕۆ — کەلار یەکێکە لەو شارانەی کوردستانی عێراق کە خێراترین گەشەیان هەیە.
پرسیارە باوەکان
ناوی کوردیی کەلار چییە؟
بە کوردی ناوی شارەکە کەلارە.
قەڵای شێروانە چییە؟
قەڵای شێروانە قەڵایەکی سەدەی نۆزدەهەمە لە کەلار، کە بنەماڵەی فەرمانڕەوای هۆزی جاف دروستی کردووە؛ لە ساڵەکانی دواییدا نۆژەن کراوەتەوە و نیشانەی سەرەکیی شارەکەیە.
ناوچەی گەرمیان چییە؟
گەرمیان، بە واتای «خاکی گەرم»، ناوچەیەکی نزمە لە دامێنی چیاکان و دەشتەکانی باشووری کوردستانی عێراق، کە کەلار شاری سەرەکییەتی؛ لە جینۆسایدی ئەنفالی ساڵی 1988دا بە توندی وێران کرا.
کەلار لە کوێیە؟
کەلار شارێکی کوردیی باشووری پارێزگای سلێمانییە لە کوردستانی عێراق، لەسەر ڕووباری سیروان و لە ناوچەی گەرمیان دەکەوێت.
کەسایەتی و شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
هۆزی جاف · قەڵای شێروانە · ناوچەی گەرمیان · جینۆسایدی ئەنفال · سلێمانی · خانەقین.