Rawanduz çevresindeki kayalıklar Irak Kürdistan Bölgesi’nin daha geniş dağlık akarsu sisteminin parçasıdır. Dirençli kayaçlar, nehir aşındırması, eski soğuk iklimlerin izleri ve yirminci yüzyıl yol yapımı bu manzarada buluşur.

Dik kayalıklar arasındaki derin Rawanduz vadisi; solda yuvarlak tepe, sağ kenarda yapılar
Ara Qadir’in 17 Kasım 2010 tarihli Rawanduz vadisi fotoğrafı. Kayalıkları ve çevredeki yerleşimi o tarihte gösterir. Ara Qadir · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons.

Nehir ve farklı yerler

Rawanduz Nehri Irak–İran sınırına yakın yüksek dağlardan doğar ve Bekhma yakınında Büyük Zap’a katılır. [1] Kasaba yanındaki kanyon bu geniş drenaj ağının içindedir. Gali Ali Beg belirli bir boğazdır: jeolojik çalışma burada Rawanduz ve Khlaifan nehirlerinin birleşerek batıya, Büyük Zap’a yöneldiğini anlatır. [2] Kasaba kanyonu, nehir havzası ve bu adlandırılmış boğazı ayırmak coğrafyayı anlaşılır kılar.

Kayaçlar ve aşındırma

Sissakian ve çalışma arkadaşları Gali Ali Beg’de Sarmord, Qamchuqa ve Bekhme formasyonlarına ait kalın Kretase karbonat kayaçları tanımlar. Boğazı, çevredeki kıvrımlar büyürken akarsuların yatağı derinleştirmesiyle açıklarlar. [2] Dik yüzeyler kaya özellikleriyle akan su ve dağ deformasyonu arasındaki ilişkiyi yansıtır. Görünen kaya duvarı daha büyük jeolojik yapının bir bölümüdür.

Eski soğuk dönemlerin izleri

Abdula ve arkadaşlarının 2020 araştırması vadinin yer şekillerini ve tortullarını inceler. Arazi gözlemleri ve topografik haritalardan hareketle, bugünkü nehrin üstündeki birikinti ve sekileri havzada Pleistosen buzul etkinliğinin kanıtı olarak yorumlarlar. [1] Bu, eski çevre koşullarına ilişkin belirli bir araştırma yorumudur. Nehir ve kıvrım açıklamasını tamamlar; her kanyon duvarının tek nedenini buzullara bağlamaz.

Hamilton yolu ve işçileri

D. K. Fieldhouse, Archibald Milne Hamilton’ın yol çalışmalarını 1928–1932’ye tarihler ve onu sivil mühendis olarak tanımlar. [3] Christine Allison, anı kitabını değerlendirirken farklı milliyet ve dinlerden yaklaşık 600 işçinin makine ve patlayıcılarla Erbil’den İran’a doğru yol yaptığını aktarır. Kitap ilk kez 1937’de yayımlanmıştır. Allison, David McDowall’ın sonraki girişindeki düzeltmelere de değinir. [4] Yolun tarihi ortak emeği, mühendislik kararlarını ve Britanya mandası döneminden bir anlatıcının bakışını içerir.

Yaşayan bir nehir

Hanna, Shekha ve Ali 2016 ilkbahar, yaz ve sonbaharında üç noktadan örnek aldı: Gali Ali Beg şelalesi, Rawanduz Nehri ve birleşmenin aşağısı. 2019 makaleleri su ölçümlerini dört familyadan 11 birgünsineği türünü belirleyen incelemeyle birleştirir. [5] Nehir böylece manzara kadar yaşam ortamı olarak da ele alınır. Sonuçlar örneklenen yer ve mevsimlere aittir; nehrin tamamının güncel değerlendirmesi değildir.

Kaynaklar ve ek okumalar

  1. R. A. Abdula, R. N. S. Khailany, M. J. Rasheed and B. S. Abdi, “Glacial Activity Signs during the Pleistocene Epoch in Rawanduz River Valley”, Iraqi Bulletin of Geology and Mining 16(2), 2020, pp. 75–93; abstract.
  2. V. K. Sissakian, M. F. Abdul Jab’bar, N. Al-Ansari and S. Knutsson, “Development of Gulley Ali Beg Gorge in Rawandooz Area, Northern Iraq”, Engineering 7, 2015, pp. 16–30; repository abstract.
  3. W. A. Lyon, Kurds, Arabs and Britons, edited by D. K. Fieldhouse, I.B. Tauris, 2001, printed p. 152, editorial note 10.
  4. Christine Allison, review of A. M. Hamilton, Road Through Kurdistan, Abstracta Iranica 27, 2006, document 226.
  5. N. S. Hanna, Y. A. Shekha and L. A. Ali, “Water quality assessment of Rawanduz River and Gali Ali Beg stream”, Iraqi Journal of Science 60(12), 2019, pp. 2550–2560; abstract.