Giriş
Irak ve Suriye İslam Devleti’ne (IŞİD) karşı savaş, yirmi birinci yüzyılın başlarının belirleyici çatışmalarından biriydi. Kürt halkı için hem varoluşsal bir kriz hem de olağanüstü askeri başarı anıydı. 2014 ile 2019 arasında iki büyük cephedeki Kürt güçleri, Irak’ta Peşmerge ve Suriye’de YPG/YPJ öncülüğündeki Suriye Demokratik Güçleri (SDG/SDF), modern Orta Doğu’nun gördüğü en güçlü cihatçı orduyla savaştı ve sonunda onu yendi.
Savaş felaketle başladı. Haziran 2014’te IŞİD, Irak ordusu çökerken kuzey Irak’ta ilerleyerek Musul’u, Tikrit’i ve geniş toprakları ele geçirdi. Haftalar içinde Kürtlerin kontrolündeki bölgelere saldırdı; Erbil’i tehdit etti ve Şengal’in (Sincar) Ezidi nüfusuna karşı soykırım gerçekleştirdi. Suriye’de Kürt şehri Kobani’yi kuşattı; bu muharebe küresel bir dönüm noktası oldu. Ardından Kürt savaşçıların, çoğu zaman silah ve kaynak bakımından yetersiz ve düşman devletler arasında sıkışmış halde, Şengal’den Menbiç’e, Rakka’dan Bağuz’a şehirleri tek tek özgürleştirdiği, yıllar süren yıpratıcı bir harekat geldi.
Bu makale, Kürtlerin Irak ve Suriye’de IŞİD’e karşı savaşının bütün seyrini ele alıyor: 2014’teki ilk şoktan Mart 2019’da hilafetin toprak üzerindeki egemenliğinin yenilgiye uğratılmasına ve 2017’deki Kürdistan bağımsızlık referandumu krizi dahil ardından gelen acı sürece kadar.
İçindekiler
Musul’un Düşüşü ve Kürt Cephesi
Şengal Katliamı ve Ezidi Soykırımı
Suriye Demokratik Güçlerinin Kuruluşu
Irak’taki Başlıca Muharebeler: Musul Barajı, Kerkük ve Mahmur
Menbiç ve Tabka Muharebeleri, Rakka’ya Giden Yol
Bağuz Muharebesi ve Hilafetin Sonu
2017 Kürdistan Referandumu Krizi
Başlıca Olaylar ve Zaman Çizelgesi
IŞİD’in Yükselişi
Irak ve Suriye İslam Devleti, 2003 sonrası Irak isyanının yıkıntılarından doğdu. İlk olarak Ebu Musab ez-Zerkavi yönetimindeki Irak El Kaidesi adıyla bilinen örgüt, Ebu Bekir el-Bağdadi’nin Haziran 2014’te Musul’daki Büyük en-Nuri Camisi’nden hilafet ilan etmesinden önce birkaç dönüşüm geçirdi. En güçlü döneminde IŞİD, doğu Suriye’den batı Irak’a uzanan, yaklaşık Birleşik Krallık’ın yarısı büyüklüğündeki toprakları kontrol ediyor; milyonlarca insanı İslam hukukunun acımasız bir yorumu altında yönetiyordu.
Örgütün askeri kapasitesi güçlüydü. Çöken Irak ordusunun terk ettiği, ABD’nin sağladığı zırhlı araçlar, topçu ve uçaksavar silahları dahil çok büyük miktarda askeri teçhizatı ele geçirmişti. Saflarında deneyimli eski Baasçı subaylarla dünyanın dört bir yanından gelen binlerce yabancı savaşçı bulunuyordu. Sosyal medyayı propaganda ve savaşçı toplamak için kullanması görülmemiş ölçekteydi. Baş kesme, çarmıha germe, cinsel kölelik ve etnik temizlik gibi kitlesel vahşet eylemlerine başvurması, korkuyu savaş alanının çok ötesine yayıyordu.
Musul’un Düşüşü ve Kürt Cephesi
10 Haziran 2014’te IŞİD savaşçıları Irak’ın ikinci büyük şehri Musul’a saldırdı. Tahminen 800 ile 1.500 militan, yaklaşık 30.000 kişilik Irak garnizonunu bozguna uğratarak modern tarihin en çarpıcı askeri çöküşlerinden birini tetikledi. Musul’un düşüşünü Tikrit, Beyci ve Enbar ile Ninova vilayetlerinin büyük bölümünün ele geçirilmesi izledi. Irak ordusunun kuzeydeki tümenleri fiilen varlığını yitirdi.
Irak devleti geri çekilirken Kürdistan Bölgesi’nin Peşmerge güçleri, 1.000 kilometreyi aşan cephe boyunca IŞİD’le karşılaşan başlıca kara gücü oldu. Peşmerge, geri çekilen Irak ordusunun bıraktığı boşluğu doldurarak uzun süredir hak iddia ettiği Kerkük dahil tartışmalı bölgelere girdi. Fakat Peşmerge de çok geniş bir alana yayılmıştı; tank ve topçu kullanan düşmana karşı konvansiyonel savaş için yetersiz donanıma sahipti ve KDP ile PUK komuta yapıları arasında bölünmüştü.
7 Ağustos 2014’te IŞİD güçleri Kürdistan Bölgesi’nin başkenti Erbil’e 40 kilometre mesafeye kadar ilerledi. ABD Başkanı Barack Obama aynı gün hava saldırılarına izin verdi; böylece Irak ve Suriye cephelerindeki Kürt kara güçlerine destekte belirleyici olacak ABD öncülüğündeki askeri müdahale başladı.
Şengal Katliamı ve Ezidi Soykırımı
3 Ağustos 2014’te IŞİD, Irak’taki Ezidi Kürtlerin en yoğun nüfusuna ev sahipliği yapan Ninova vilayetinin Şengal ilçesine saldırdı. Bölgede konuşlanmış Peşmerge güçleri uzun süreli çatışmaya girmeden çekildi; bu karar derinden tartışmalı olmaya devam ediyor. Binlerce Ezidi aile savunmasız bırakıldı.
Ardından soykırım geldi. IŞİD savaşçıları erkekleri kadınlardan ve çocuklardan sistematik biçimde ayırdı. Erkekler ve daha büyük yaştaki oğlan çocukları toplu kurşuna dizmelerle öldürüldü. Kadınlar ve kızlar cinsel köle olarak alındı, savaşçılara dağıtıldı ve IŞİD’in kontrolündeki topraklarda alınıp satıldı. Birleşmiş Milletler yaklaşık 5.000 Ezidinin öldürüldüğünü, 4.200 ile 10.800 kişinin kaçırıldığını ya da esir tutulduğunu tahmin ediyor. Yaklaşık 500.000 Ezidi yerinden edildi. Binlercesi Şengal Dağı’na kaçtı; Ağustos sıcağında yiyecek, su ve barınaktan yoksun biçimde kuşatıldı.
Şengal Dağı’ndaki kriz uluslararası müdahaleyi tetikledi. ABD, Birleşik Krallık ve diğer koalisyon ortakları havadan acil insani yardım attı. Belirleyici olarak, PKK ve Suriye YPG’sinin savaşçıları Rojava’dan geçip dağlardan bir insani koridor açtı; on binlerce Ezidinin Suriye’de güvenliğe, ardından Kürdistan Bölgesi’ne ulaşmasını sağladı. Bu kurtarma operasyonu Irak topraklarında ilk önemli YPG-PKK işbirliğini oluşturdu ve daha sonra Şengal Direniş Birimlerinin (YBŞ/YBS) kurulmasına yol açacak bir dayanak sağladı.
Ezidi soykırımı Birleşmiş Milletler, Avrupa Parlamentosu ve çok sayıda ulusal hükümet tarafından resmen tanındı. Ezidi kolektif hafızasında sıklıkla 74. soykırım diye anılır; bu, topluluğun uzun zulüm tarihine göndermedir.
Kobani Kuşatması
Kobani (Ayn el-Arab) kuşatması, IŞİD’e karşı savaşın en önemli tek muharebesi ve Kürt güçlerini bölgesel bir mesele olmaktan küresel bir müttefike dönüştüren andı. Eylül 2014’ün ortasından başlayarak IŞİD, tanklar, topçu ve roketatarlarla desteklenen tahminen 4.000 savaşçıyı küçük Suriye-Kürt sınır şehrinin üç tarafında topladı. IŞİD çevredeki onlarca köyü ele geçirirken 130.000’den fazla sivil Türkiye sınırını aşarak kaçtı.
Başlangıçta sayıları yalnızca birkaç yüz olan YPG ve YPJ savunucuları, son derece elverişsiz koşullarda sokak sokak savaştı. Muharebe, sınırın Türkiye tarafından uluslararası televizyonlarda canlı yayımlandı. YPJ’nin öne çıkan kadın savaşçıları dahil Kürt savaşçıların ezici bir güç karşısında direnmesi, dünyanın dikkatini çekti.
ABD öncülüğündeki koalisyonun hava saldırıları 27 Eylül 2014’te Kobani çevresindeki IŞİD mevzilerini hedef almaya başladı. 19 Ekim’de ABD, YPG’ye havadan silah ve mühimmat attı. Türkiye’nin PKK bağlantılı bir grubu silahlandırmaya karşı çıkması nedeniyle bu siyasi bakımdan gerilimli bir karardı. Ekim sonunda Iraklı Peşmerge takviyeleri ağır silahlarla Türkiye’den geçerek kritik topçu desteği sağladı. Özgür Suriye Ordusu savaşçıları da savunmaya katıldı.
Ocak 2015’in sonunda YPG şehri geri almıştı. Bildirildiğine göre muharebede 1.000’den fazla IŞİD savaşçısı ve 324 YPG/YPJ mensubu öldü. Kobani, IŞİD’in ilk büyük toprak yenilgisiydi; örgütün yenilmezliği anlatısını yıktı. Ayrıca YPG’yi Suriye’de ABD öncülüğündeki koalisyonun başlıca kara ortağı haline getirdi; bu ilişki savaşın geri kalanını belirleyecekti.
Suriye Demokratik Güçlerinin Kuruluşu
Ekim 2015’te Suriye Demokratik Güçleri (SDG), çok etnikli bir askeri ittifak olarak resmen kuruldu. YPG baskın bileşen olmaya devam etse de SDG içinde Arap, Süryani-Asuri, Türkmen ve Ermeni milisler vardı. Kuruluş kısmen diplomatik bir araçtı: Daha geniş bir çatı oluşturmak, ABD’nin Türkiye’yi daha da karşısına alacak şekilde yalnızca Kürt ya da PKK bağlantılı bir gücü silahlandırıyor görünmeden Kürtlerin öncülüğündeki operasyonları desteklemesini sağladı.
SDG’nin yapısı, çok etnikli yönetimi, cinsiyet eşitliğini ve demokratik konfederalizmi vurgulayan Kuzey ve Doğu Suriye Özerk Yönetimi’nin (Rojava) siyasi modelini yansıtıyordu. Askeri kanadı, etkin çatışmalardaki az sayıdaki tamamı kadınlardan oluşan savaş gücünden biri olan YPJ’yi (Kadın Savunma Birlikleri) içeriyordu. YPJ, IŞİD’e karşı neredeyse bütün büyük çatışmalarda önemli rol oynadı.
Irak’taki Başlıca Muharebeler: Musul Barajı, Kerkük ve Mahmur
Musul Barajı Muharebesi (Ağustos 2014)
3 Ağustos 2014’te IŞİD, Irak’ın en büyük barajı Musul Barajı’nı ele geçirerek Musul’u ve Bağdat’ı harap edebilecek felaket büyüklüğünde bir sel tehdidi yarattı. 17-18 Ağustos’ta ABD hava saldırılarının desteklediği Peşmerge güçleri, savaşın ilk başarılı ortak operasyonlarından birinde barajı geri aldı. Muharebe, koalisyonun hava gücüyle desteklendiğinde Kürt güçlerinin konvansiyonel çatışmalarda IŞİD’i yenebileceğini gösterdi.
Kerkük Savunması (2014)
IŞİD, Temmuz ile Kasım 2014 arasında Kerkük şehrine ve çevresine tekrar tekrar saldırdı. PKK savaşçıları ve yerel gönüllülerle desteklenen Peşmerge güçleri, uzun süren çatışmalarda şehri savundu. Petrol zengini şehri uzun zamandır tarihsel olarak Kürt sayıp üzerinde hak iddia eden Kürtler için Kerkük muharebesinin derin simgesel önemi vardı.
Mahmur ve Gwer Cepheleri
Erbil’in güneyi ve güneybatısındaki Mahmur ve Gwer cepheleri, 2014’te savaşın en yoğun çatışmalarından bazılarına sahne oldu. IŞİD, Kürt başkentine doğru hatları yarmak için araçlara yerleştirilmiş el yapımı patlayıcılar, tüneller ve savaşçı dalgaları kullandı. Çoğu zaman Irak ordusundan ele geçirilmiş Amerikan yapımı zırhlılara karşı eski Sovyet dönemi silahlarıyla savaşan Peşmerge güçleri, bu mevzileri ağır bedel ödeyerek tuttu.
Şengal’in Özgürleştirilmesi
Kasım 2015’te Peşmerge, YPG/PKK bağlantılı birlikler ve Ezidi savaşçılardan oluşan birleşik güç, Şengal’i Özgürleştirme Operasyonu’nu başlattı. ABD öncülüğündeki koalisyon hava saldırılarının desteklediği taarruz, IŞİD’in Irak ve Suriye toprakları arasındaki başlıca ikmal yolu olan Musul-Rakka bağlantısını, stratejik 47 numaralı kara yolunu kesti. Büyük bölümü yıkılmış olsa da Şengal kasabası geri alındı.
Şengal’in özgürleştirilmesi askeri bakımdan önemli, siyasi bakımdan ise karmaşıktı. KDP’ye bağlı Peşmerge ile PKK bağlantılı Şengal Direniş Birimleri (YBŞ) arasında bölgenin kontrolüne ilişkin gerilim, IŞİD çıkarıldıktan çok sonra da sürdü; Ezidi siyasetini biçimlendirmeye devam eden bir vekalet çatışması yarattı.
Menbiç ve Tabka Muharebeleri, Rakka’ya Giden Yol
Kobani’den sonra SDG, IŞİD’in kuzey Suriye’deki toprak kontrolünü sistematik biçimde parçalayan bir dizi taarruz başlattı. Haziran 2015’te SDG güçleri Tel Abyad’ı ele geçirerek Kobani ve Cezire kantonlarını ilk kez birbirine bağladı. Aralık 2015’te Tişrin Barajı taarruzu, Fırat üzerinde başka bir önemli geçişi güvenceye aldı.
Menbiç taarruzu (Haziran-Ağustos 2016), çoğunlukla Arap nüfuslu şehri IŞİD kontrolünden kurtaran büyük bir operasyondu. Muharebe hem askeri hem siyasi bakımdan önemliydi: Türkiye, YPG’nin Fırat’ın batısına ilerleyişine güçlü biçimde karşı çıksa da SDG’nin geleneksel Kürt bölgelerinin ötesinde faaliyet gösterebilmesini ve çok etnikli koalisyonun işleyişini ortaya koydu.
Mart-Mayıs 2017’de SDG, ABD destekli havadan bir nehir geçişini de içeren cesur operasyonla Tabka Barajı’nı ve yakındaki Tabka kasabasını ele geçirdi. Böylece Rakka’nın kendisinden önceki son büyük engel ortadan kalktı.
Rakka Muharebesi
Rakka muharebesi, Suriye’de IŞİD’e karşı harekatın doruk noktasıydı. 6 Haziran 2017’de başlayan operasyonda, başlıca Arap bileşenlerin desteklediği YPG ve YPJ savaşçılarından oluşan SDG güçleri kuzeyden, doğudan ve batıdan saldırdı; güney yaklaşımını Fırat Nehri kapatıyordu. Operasyon, yoğun ABD öncülüğündeki koalisyon hava saldırıları, özel kuvvet danışmanları ve topçu desteğiyle yürütüldü.
Çatışmalar acımasızdı. IŞİD şehri tüneller, el yapımı patlayıcılar, keskin nişancılar ve araç bombalarıyla ağır biçimde tahkim etmişti. Hava saldırıları ve kara çatışmaları bütün mahalleleri enkaza çevirdi. Dört aylık muharebe boyunca binlerce sivil şehirde mahsur kaldı. İnsan hakları örgütleri hem IŞİD taktiklerinin hem de koalisyon bombardımanının neden olduğu önemli sivil kayıpları belgeledi.
17 Ekim 2017’de SDG, Rakka’nın tamamının ele geçirildiğini açıkladı. IŞİD’in kendi ilan ettiği başkenti düşmüştü. IŞİD’in halka açık infazlar gerçekleştirdiği Ulusal Hastane ve en-Naim Kavşağı, örgütün yenilgisinin simgeleri oldu. SDG muharebede yüzlerce savaşçı kaybetmişti. Rakka’nın düşüşü, Irak’ın üç ay önce Temmuz’da Musul’u özgürleştirmesiyle birlikte, IŞİD’i toprak sahibi bir devlet olarak fiilen sona erdirdi.
Bağuz Muharebesi ve Hilafetin Sonu
Rakka’nın düşüşünden sonra SDG, 2018 boyunca ve 2019’un başlarına kadar Deyrizor vilayetindeki Fırat vadisinde operasyonlarını sürdürdü. Toprak üzerindeki son muharebe, IŞİD’in kalıntılarının son direnişini verdiği Irak sınırına yakın küçük nehir köyü Bağuz’da gerçekleşti.
Aylar süren kuşatmada, yüzlerce yabancı savaşçı ve 4.000’den fazla aile mensubu dahil binlerce IŞİD savaşçısı ve ailesi teslim oldu. SDG’nin yönettiği gözaltı kamplarına, başlıca 70.000’den fazla kişiyi barındıracak kadar büyüyen ve kendi başına önemli bir güvenlik ve insani krize dönüşen el-Hol kampına nakledildiler.
23 Mart 2019’da SDG, IŞİD’in Bağuz’da toprak üzerindeki egemenliğinin tamamen yenildiğini ilan etti. Bir zamanlar Irak ve Suriye’nin geniş kesimlerine uzanıp milyonları yöneten hilafet, coğrafi bir yapı olarak sona ermişti. IŞİD lideri Ebu Bekir el-Bağdadi, Ekim 2019’da kuzeybatı Suriye’de bir ABD özel kuvvet baskınında öldürüldü.
2017 Kürdistan Referandumu Krizi
25 Eylül 2017’de Kürdistan Bölgesel Yönetimi bağımsızlık referandumu düzenledi. Seçmenlerin yüzde 92’den fazlası bağımsızlığı seçti. Referandum yalnızca Kürdistan Bölgesi’nin tanınmış topraklarında değil, Peşmerge’nin 2014’ten beri kontrol ettiği Kerkük dahil tartışmalı bölgelerde de yapıldı.
Tepki hızlı ve cezalandırıcıydı. İran’ın desteklediği Halk Seferberlik Güçlerinin (PMF) desteğiyle Irak hükümeti 16 Ekim 2017’de askeri operasyon başlattı. Irak güçleri, PUK’a bağlı Peşmerge unsurları çekildikten sonra Kürt davası için büyük simgesel ve ekonomik önem taşıyan Kerkük’ü çok az direnişle geri aldı. Kürdistan Bölgesel Yönetimi ayrıca Şengal, Mahmur, Hanekin ve Tuz Hurmatu’daki tartışmalı toprakların kontrolünü kaybetti.
Kerkük’ün kaybı, Kürdistan Bölgesi’nin 2003’ten beri yaşadığı en acı toprak gerilemesiydi. Kürt güçlerinin Musul ve Rakka’nın IŞİD’den özgürleştirilmesinde belirleyici olmasından yalnızca haftalar sonra gelen referandum krizi, düşmanca bölgesel ortamda Kürt askeri ve siyasi gücünün sınırlarını açığa çıkardı. ABD, Peşmerge ile derin ortaklığına rağmen Irak ilerleyişini önlemek için müdahale etmedi.
Mirası ve Sonrası
Kürtlerin IŞİD’e karşı savaşı birkaç kalıcı sonuç doğurdu. Peşmerge, savaşta sınanmış konvansiyonel bir askeri güç olarak kendisini kanıtladı; fakat bölünmüş komuta, eski teçhizat ve dış desteğe bağımlılık gibi yapısal zayıflıkları da aynı ölçüde açığa çıktı. YPG/YPJ ve SDG uluslararası tanınma ve ABD askeri ortaklığı elde etti, fakat Türkiye’nin kalıcı düşmanlığını da çekti. Türkiye, Kürtlerin kontrolündeki Afrin’e (2018), Resulayn ve Tel Abyad’a (2019) askeri operasyonlar düzenledi; saldırılarını 2024-2025 boyunca sürdürdü.
IŞİD’e karşı savaşta tahminen 1.800 Peşmerge savaşçısı öldü. SDG’nin bütün operasyonlardaki kayıpları binlerle ifade ediliyordu. Siviller, özellikle Ezidi topluluğu arasındaki insani bedel yıkıcıydı; Kürt siyasetini ve kimliğini biçimlendirmeye devam ediyor.
Savaş, Kürtler arasındaki bölünmeleri de derinleştirdi. KDP-PUK rekabeti, PKK’nın Şengal ve Kürdistan Bölgesi’ndeki genişleyen varlığı ve SDG ile Kürdistan Bölgesel Yönetimi arasındaki siyasi ilişki gerilim kaynakları olmaya devam ediyor. IŞİD’in kendisi hiçbir zaman tamamen yok edilmedi; isyancı ağları Irak ve Suriye’de faaliyetlerini sürdürerek hem Kürt hem Arap güçlerine saldırılar gerçekleştiriyor.
Kürt halkı için IŞİD’e karşı savaş, olağanüstü cesaret ve fedakarlık anıydı. Bölgenin daha büyük ordularının birçoğu savaşmazken kadın ve erkek Kürt savaşçılar direnip savaştı. Sonrasını kuşatan siyasi anlaşmazlıklar ne olursa olsun, modern çağın en tehlikeli terör örgütünün yenilgisine katkıları tarihsel kaydın bir parçasıdır.
Başlıca Olaylar ve Zaman Çizelgesi
Haziran 2014 — IŞİD Musul’u ele geçirir; Irak ordusu kuzey Irak boyunca çöker
Ağustos 2014 — Şengal katliamı ve Ezidi soykırımı başlar; IŞİD Erbil’e ilerler; ABD hava saldırıları başlar; Peşmerge ve ABD güçleri Musul Barajı’nı geri alır
Eylül 2014 — IŞİD Kobani’yi kuşatır; ABD öncülüğündeki koalisyonun Suriye’de hava saldırıları başlar
Ocak 2015 — YPG, Kobani’nin IŞİD’den kurtarıldığını ilan eder
Ekim 2015 — Suriye Demokratik Güçleri (SDG) resmen kurulur
Kasım 2015 — Ortak Kürt taarruzu Şengal’i özgürleştirir
Haziran-Ağustos 2016 — SDG Menbiç’i IŞİD’den alır
Haziran-Ekim 2017 — Rakka muharebesi; SDG, IŞİD’in başkentini 17 Ekim’de ele geçirir
Eylül 2017 — Kürdistan bağımsızlık referandumu; %92 evet oyu
Ekim 2017 — Irak güçleri Kerkük’ü ve tartışmalı toprakları Peşmerge’den geri alır
Mart 2019 — SDG Bağuz’u ele geçirir; IŞİD’in toprak sahibi hilafetinin yenildiği ilan edilir
Ekim 2019 — IŞİD lideri Ebu Bekir el-Bağdadi, ABD baskınında öldürülür
Sık Sorulan Sorular
Kürt güçleri IŞİD’e karşı savaşta nasıl bir rol oynadı?
Kürt güçleri iki büyük cephede kara muharebesinin öncü rolünü oynadı. Irak’ta Peşmerge Kürdistan Bölgesi’ni savundu, Musul Barajı’nı geri aldı ve Şengal ile Musul’un özgürleştirilmesine yardım etti. Suriye’de YPG/YPJ öncülüğündeki SDG, ABD öncülüğündeki koalisyonun başlıca kara ortağı oldu; Kobani, Menbiç, Rakka ve Bağuz’u ele geçirdi.
Kobani muharebesi neydi?
Kobani kuşatması (Eylül 2014-Ocak 2015), YPG ve YPJ savaşçılarının Suriye-Kürt sınır şehrini yaklaşık 4.000 savaşçıdan oluşan IŞİD gücüne karşı savunduğu belirleyici muharebeydi. ABD öncülüğündeki koalisyon hava saldırıları ve Iraklı Peşmerge takviyeleriyle desteklenen savunucular, şehri geri alarak IŞİD’e ilk büyük toprak yenilgisini yaşattı.
Şengal katliamında ne oldu?
3 Ağustos 2014’te IŞİD, Iraklı Ezidi Kürtlerin yurdu Şengal ilçesine saldırdı. Peşmerge güçlerinin çekilmesinden sonra IŞİD soykırım gerçekleştirdi: Tahminen 5.000 Ezidiyi öldürdü, binlercesini kaçırdı, kadınları ve kızları köleleştirdi. Yüz binlerce kişi yerinden edildi. PKK ve YPG savaşçıları daha sonra Şengal Dağı’nda mahsur kalanları kurtarmak için koridor açtı.
SDG neydi?
Suriye Demokratik Güçleri (SDG), Ekim 2015’te Kürt YPG’sinin öncülüğünde çok etnikli askeri ittifak olarak kuruldu. Arap, Süryani-Asuri, Türkmen ve Ermeni bileşenleri içeriyordu. Suriye’de ABD öncülüğündeki koalisyonun başlıca kara gücü olarak hizmet etti; Rakka’nın ele geçirilmesinde ve IŞİD’in toprak sahibi hilafetinin yenilmesinde sorumluluk üstlendi.
IŞİD ne zaman yenildi?
IŞİD, SDG’nin örgütün elindeki son toprak parçası Bağuz’u ele geçirdiği 23 Mart 2019’da toprak sahibi bir yapı olarak yenildi. Ancak isyancı örgüt olarak hiçbir zaman tamamen yok edilmedi; Irak ve Suriye’de saldırılar yapmayı sürdürüyor.
2017 Kürdistan bağımsızlık referandumundan sonra ne oldu?
25 Eylül 2017’deki, yüzde 92’den fazlasının bağımsızlık yönünde oy verdiği referandumun ardından Irak hükümeti tartışmalı toprakları geri almak için askeri operasyon başlattı. Irak ve PMF güçleri 16 Ekim 2017’de Kerkük’ü çok az direnişle geri aldı. Kürdistan Bölgesel Yönetimi, Şengal, Mahmur, Hanekin ve diğer tartışmalı bölgelerin kontrolünü kaybetti.
IŞİD’e karşı savaşta kaç Kürt savaşçı öldü?
Irak’ta tahminen 1.800 Peşmerge savaşçısı öldü. SDG’nin Suriye’deki bütün operasyonlarının kayıpları binlerle ifade ediliyordu; kesin rakamları doğrulamak güçtür. Her iki cephede binlercesi daha yaralandı.
Kürt kadınlar IŞİD’e karşı savaştı mı?
Evet. Kadın Savunma Birlikleri (YPJ), modern çatışmalarda tamamı kadınlardan oluşan en tanınmış savaş güçlerinden biriydi. YPJ savaşçıları Kobani, Menbiç, Rakka ve Bağuz dahil Suriye’de IŞİD’e karşı neredeyse bütün büyük muharebelere katıldı. Kadın Peşmerge savaşçılar da Irak cephesinde görev yaptı.
Kaynakça ve İleri Okumalar
Wilson Center — Zaman Çizelgesi: İslam Devleti’nin Yükselişi, Yayılması ve Düşüşü
Human Rights Watch — Şengal, Enfal ve Irak ile Suriye’de IŞİD Vahşeti Üzerine Raporlar
Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Konseyi — IŞİD’in Ezidi Topluluğuna Karşı Suçları Üzerine Rapor
BBC News — Kobani Kuşatması, Rakka Muharebesi ve Kürt Cephelerine İlişkin Haberler
Reuters / Associated Press — Peşmerge Operasyonları, SDG Harekatları ve Kürdistan Referandumuna İlişkin Haberler
Air and Space Forces Magazine — Kobani Kuşatması: Muharebede Koalisyon Hava Gücü
Washington Institute — Iraklı Ezidiler: KDP ile PKK Arasında Sıkışmak
PBS Frontline — IŞİD’le Mücadele: ABD-Kürt Ortaklığının Rolü
International Crisis Group — Kürdistan Bağımsızlık Referandumu ve Sonrasına İlişkin Raporlar