Giriş
Kutsal erkek ve kadınlar arasında Ezidi inancının feqirleri özel bir saygı konumuna sahiptir. Onlar inancın zahitleri, bütün hayatlarını dine hizmet etmeye adayan, dünyevi rahatlıklardan vazgeçen, oruç ve bağlılığın en sıkı disiplinini uygulayan ve büyük aziz Şeyh Adi’yi örnek alarak kutsal siyah hırkayı giyen kişilerdir. Feqirler, sade hayatları ve kutsallıklarıyla Ezidi dini geleneğinin kalbindeki bağlılık ve nefsi terbiye ruhunu somutlaştırırlar.
İnancın soy yoluyla aktarılan dini sınıflarından ayrı olan feqirler, her şeyden önce hayat tarzlarıyla belirlenir: Bütünüyle Tanrı’ya ve Kutsal Varlıklara adanmış bir züht, dindarlık ve hizmet hayatı. Dinin büyük oruçlarını tutar, kutsal Laleş vadisinde hizmet eder ve ilahi olana adanmış erkek ve kadınlar olarak onları diğerlerinden ayıran kutsal tabulara ve disiplinlere bağlıdırlar. Ezidi dünyasının bütün dini figürleri arasında en çok saygı görenlerden bazılarıdır.
Feqirleri anlamak, Ezidi inancının zahit ve mistik kalbini, en büyük azizini örnek alan kutsal nefsi terbiye geleneğini ve Ezidilerin bütün hayatını ilahi olana hizmete verenlere duyduğu derin saygıyı anlamaktır. Ezidi inancı, uzun oruçları tutan ve kutsal yerlerde hizmet eden siyah hırkalı zahitte en saf bağlılık imgelerinden birini bulur.
İçindekiler
Koçekler ve Kutsal Hizmetkârlar
Tartışmalar ve Yanlış Anlamalar
Feqirler Kimdir?
Feqirler, Faqir biçiminde de yazılan, Ezidi inancının zahitleri, bütün hayatlarını dine hizmet etmeye adayan kutsal erkek ve kadınlardır. Adları, bağlılık dolu bir hayat için dünyevi zenginlikten ve rahatlıktan vazgeçmiş, Tanrı karşısında yoksul olan kişi anlamında “yoksul” demek olan bir kelimeden türemiştir; bu anlam daha geniş bölgenin zahit ve mistik geleneklerinden tanıdıktır. Feqirler, inancın bütün ritüellerini, tabularını ve dini eylemlerini en büyük titizlikle uygular; dindarlık ve nefsi terbiye içinde yaşar ve çağrılarının işareti olan kutsal siyah hırkayı giyerler. Ezidi topluluğunda ilahi olana adanmış erkek ve kadınlar olarak derin saygı görürler.
İnancın Zahitleri
Feqirlerin belirleyici özelliği, bütünüyle dine adanmış zahit hayat tarzlarıdır. Çoğu Ezidi dünyada sıradan bir hayat yaşarken feqirler feragat ve bağlılık yolunu benimser; sıkı disiplinlere ve tabulara uyar, büyük oruçları tutar ve kendilerini duaya, hizmete ve inancın kalbindeki büyük aziz ve zahit Şeyh Adi’nin kutsallığını örnek almaya adarlar. Onlarınki kutsallığa çağrılma, kutsal olana ayrılmış bir hayattır.
Feqirler, Ezidi kast sistemi anlatısında açıklanan, bir Ezidinin soylarına doğumla dâhil olduğu şeyhler ve pirler gibi Ezidi inancının soy yoluyla aktarılan dini sınıflarından ayrıdır. Feqirler, bir kasta doğmakla değil, zahitlik çağrıları ve hayat tarzları, dine adanmışlıklarıyla tanımlanır; ancak uygulamada bu çağrı çoğu zaman belirli ailelerde kuşaklar boyunca sürdürülmüştür. Bu bakımdan bölgenin mistik geleneklerindeki kutsal zahitlere ve dervişlere, ilahi olan uğruna dünyadan el çeken erkek ve kadınlara benzerler. Ezidi inancı içinde feqirler, onun zahit ve mistik ruhunun yaşayan somut örneği olan özel bir dindarlar topluluğu oluşturur; hayatlarının kutsallığı nedeniyle herkes tarafından onurlandırılırlar.
Öne Çıkan Noktalar
Feqirler, Ezidi inancının bütünüyle dine adanmış zahitleridir.
Adları, dünyadan el çeken, Tanrı karşısında yoksul olanları ifade eden “yoksullar” anlamına gelir.
Şeyh Adi’yi örnek alarak kutsal siyah hırkayı giyerler.
En sıkı disiplinlere ve tabulara uyar, büyük oruçları tutarlar.
Kutsal Laleş vadisinde hizmet eder ve ritüellerini sürdürürler.
Soy yoluyla aktarılan şeyh ve pir sınıflarından ayrıdırlar.
Kısa Bilgiler
Adı: Feqir (ayrıca Faqir), Tanrı karşısında yoksul olanlar anlamında
İnancı: Ezidilik
Rolü: Bütünüyle dine hizmete adanmış zahitler
Kutsal giysisi: Siyah hırka, yün bir pelerin veya tunik
Örnek aldığı kişi: Büyük aziz ve zahit Şeyh Adi
Disiplinleri: Sıkı tabular, oruç, dua ve hizmet
Büyük oruçları: Yazın ve kışın tutulan kırk günlük oruçlar
Hizmeti: Kutsal Laleş vadisinde
İlişkili sınıf: Laleş’in görü sahibi hizmetkârları koçekler
Konumu: Ezidi topluluğunda derin saygı görürler
Kutsal Siyah Hırka
Feqirlerin en görünür ve en kutsal işareti giydikleri siyah hırkadır; khirqa adıyla bilinen, koyu renk yünden bir tunik veya kaftan, adanmış çağrılarının simgesidir. Hırka, inancın büyük azizi Şeyh Adi’yi örnek alarak giyilir ve en derin saygıyla davranılan, çok kutsal bir giysi sayılır. Hırkayı giymek, zahit hayatını üstlenmek ve ilahi olana hizmet etmeye adanmış biri olarak işaretlenmek demektir.
Siyah hırkanın kutsallığı derindir. Bölgenin daha geniş mistik ve tasavvufi mirasından beslenen gelenekte hırka, bütün dini giysilerin en uygunu sayılır; hatta anlatılarda ilk insanların ilk giysisiyle, Âdem ile Havva’ya verilen kıyafetle ilişkilendirilir. Böylece insanlığın başlangıcına kadar uzanan çağrışımlar taşır. Yapıldığı yün ve hırkanın kendisi kutsal nesneler olarak görülür; onu giyen feqir de kutsallığına layık yaşamakla yükümlüdür. Dolayısıyla siyah hırka bir giysiden çok daha fazlasıdır; zahitlik çağrısının, azizi örnek almanın ve bir hayatı Tanrı’ya adamanın kutsal işareti, feqirlerin kutsallığının tam simgesidir.
Büyük Oruçlar
Feqirlerin başlıca dini görevlerinden biri, Ezidi inancının bütün disiplinleri içinde en zorlayıcı olanlar arasında yer alan uzun oruç dönemleri, büyük oruçları tutmaktır. Bunların başında yılda iki kez yazın ve kışın tutulan, Yazın Kırk Günü ve Kışın Kırk Günü olarak bilinen kırk günlük oruçlar gelir. Bu uzun oruçlar sıradan Ezidilerden ziyade özellikle inancın dini önderlerine, Baba Şeyh’e, feqirlere ve diğer din adamlarıyla zahitlere yüklenen dini bir yükümlülüktür.
Bu kırk günlük oruçlarda feqirler, Baba Şeyh ve diğer dini önderlerle birlikte kutsal törenlerle oruca başlamak için kutsal Laleş vadisinde toplanır; ardından ister Laleş’te ister kendi evlerinde olsun, uzun haftalar boyunca orucu tutarlar. Yılın en soğuk bölümünde tutulan kış orucu, gelenekte doğanın düzeninin yaklaşan bahara doğru dönüşünü işaretleyen bir bayramla sona erer. Feqirler bu uzun ve zorlayıcı oruçları tutarak bütün topluluk adına bir bağlılık disiplinini, adanmış çağrılarının en yüksek ifadeleri arasında yer alan kutsal bir nefsi terbiye emeğini ve bütün Ezidi halkının manevi iyiliği için verilen bir hizmeti üstlenirler.
Laleş’te Hizmet
Feqirlerin hayatı, Ezidi inancının en kutsal yeri ve Laleş kutsal vadisiyle, orada bulunan Şeyh Adi’nin türbesiyle yakından bağlantılıdır. Feqirler Laleş’te hizmet eder; ritüellerine ve törenlerine katılır, büyük oruçları orada tutar ve kendilerini kutsal vadinin ve kutsal yerlerinin bakımına ve hizmetine adarlar. Varlıkları ve hizmetleri, inancın manevi kalbi Laleş’in yaşayan dini hayatının bir parçasıdır.
Kutsal vadideki bu hizmet, feqirlerin ilahi olana adanmışlıklarının bir ifadesidir. Feqirler Laleş’te hizmet ederek, oruçlarını ve ritüellerini uygulayarak ve kendilerini kutsal yerlere adayarak çağrılarını Ezidi dini dünyasının tam merkezinde yaşarlar. Hizmetleri onları Şeyh Adi’nin türbesini ve vadinin kutsal pınarlarıyla ziyaret yerlerini çevreleyen uzun bağlılık geleneğine bağlar; inancın en kutsal şeylerinin koruyucuları ve hizmetkârları arasına yerleştirir. Ezidi inancı, Laleş’te hizmet eden siyah hırkalı zahitlerde bütünüyle kutsal olana verilmiş, Tanrı’ya, Kutsal Varlıklara ve dinin kutsal yerlerine adanmış bir hayat idealini sergiler.
Koçekler ve Kutsal Hizmetkârlar
Ezidi inancı, feqirlerin yanında özel dini bağlılık ve yeteneğe sahip başka figürler de tanır; aralarında adı “uzağı gören” anlamında anlaşılan koçekler vardır. Koçekler, geleneğe göre manevi görüş yeteneğine, uzaktaki veya gizli şeyleri algılama becerisine sahip oldukları kabul edilen ve görüye ve bağlılığa dayalı rolleriyle inanca hizmet eden Laleş hizmetkârlarıdır. Feqirlerle birlikte kendilerini kutsal olana hizmete veren kutsal hizmetkârlar arasındadırlar.
Bu çeşitli bağlılık figürleri, zahitlik disiplinleriyle feqirler, görüş yetenekleriyle koçekler ve inancın diğer adanmış hizmetkârları, soy yoluyla gelen dini önderler, Mir, Baba Şeyh, şeyhler ve pirler ve kutsal ilahileri koruyan qewwaller yanında Ezidi dünyasında hayatlarını dine adayanların topluluğunu oluştururlar. Dini rollerin ve çağrıların bu zengin çeşitliliği içinde Ezidi inancı, yüzyıllar boyunca yaşayan bir bağlılık ve hizmet geleneğini korumuştur; zahit feqirler, onun mistik ve nefsi terbiye eden ruhunun somut örneği olarak bu gelenekte özellikle onurlu bir yer tutarlar.
Simgesellik ve Anlam
Feqirler, Ezidi inancının zahit ve mistik kalbini, feragat, disiplin ve hizmet içinde bütünüyle ilahi olana verilmiş bir hayat idealini somutlaştırırlar. İnanç, Tanrı karşısında yoksul ve dine adanmış siyah hırkalı zahitte en saf bağlılık imgelerinden birini bulur; bu imge, kendi kutsal ve zahit hayatı feqirlerin izlediği örnek olan en büyük azizi Şeyh Adi’yi örnek alma anlayışına dayanır.
Feqirler ayrıca başkalarının iyiliği için üstlenilen nefsi terbiye ruhunu somutlaştırırlar. Bütün topluluk adına büyük oruçları tutarak ve sıkı disiplinlere uyarak bütün Ezidi halkının manevi yararı için kutsal bir emek, başkaları için verilen bir bağlılık hizmeti üstlenirler. Tanrı karşısındaki yoksullukları, dünyevi rahatlıktan vazgeçmeleri ve kutsal olana adanmışlıkları, en yüce hayatın ilahi olana verilmiş hayat olduğu yönündeki derin Ezidi kanaatini ifade eder. Feqirleri düşünmek, Ezidi inancının mistik ve ibadete dayalı derinliklerini, kutsallığa ve nefsi terbiyeye saygısını ve azizi örnek alarak bütün hayatlarını Tanrı’ya ve kutsal olana hizmete verenleri onurlandırmasını düşünmektir.
Feqirler ve Kürtler
Feqirler, Kürt dünyasının dini mirasının değer verilen bir parçasıdır; çünkü Ezidiler bu dünyanın en eski toplulukları arasında, onların zahit kutsal erkek ve kadınları da en dikkat çekici dini figürleri arasındadır. Kürt topraklarının Ezidi topluluklarında ve kutsal Laleş vadisinde yaşayıp hizmet eden feqirler, Ezidilerin Kürt dünyası içinde koruduğu zengin ve kendine özgü manevi mirasın bir parçasıdır.
İlahi olan uğruna dünyadan el çeken zahit kutsal kişi geleneği, Kürt topraklarının ve daha geniş bölgenin dini kültürlerinde gelişmiştir; Ezidi feqirler de kendi kadim inançlarında bunun kendine özgü bir ifadesidir. Siyah hırkaları, uzun oruçları ve kutsal yerlerdeki hizmetleriyle feqirler, büyük derinliğe ve eskiliğe sahip bir bağlılık geleneğini yaşatırlar. Feqirleri onurlandırmak, Ezidi inancının zahit ve mistik ruhunu onurlandırmak ve bu adanmış kutsal erkek ve kadınları Kürt dünyasının dini mirasının yaşayan hazineleri arasında görmek demektir.
Tartışmalar ve Yanlış Anlamalar
Feqirler, şeyh ve pir kastlarıyla aynı mıdır? Hayır; bu önemli bir ayrımdır. Şeyhler ve pirler, Ezidi inancının soy yoluyla aktarılan dini sınıflarıdır; bir Ezidi, kast sistemi anlatısında açıklandığı üzere, onların soylarına doğumla dâhil olur. Feqirler ise yalnızca bir kasta doğmakla değil, zahitlik çağrıları ve adanmış hayat tarzlarıyla tanımlanır; ancak bu çağrı çoğu zaman belirli ailelerde sürdürülmüştür. Feqirler en doğru biçimde, kutsallıkları ve nefsi terbiyeleriyle belirlenen, soy yoluyla aktarılan din adamlığı ve rehberlik sınıflarından ayrı bir zahitler ve adanmışlar topluluğu olarak anlaşılır.
Feqir kelimesi, Müslüman veya sufi fakirle aynı anlama mı gelir? Ezidi feqir, adını ve anlamının bir kısmını, bölgenin mistik ve tasavvufi geleneklerinde bulunan, Tanrı karşısında yoksul kutsal zahit olan fakirin daha geniş geleneğiyle paylaşır; kutsal siyah hırka ve diğer özellikler bu ortak mirası yansıtır. Ancak Ezidi feqir, bu gelenek içindeki kendine özgü dini rolü, disiplinleri ve anlamıyla Ezidi inancına ait bir figürdür; başka inançların zahitleriyle doğrudan eş tutulmaktan ziyade Ezidi dini dünyası içinde anlaşılmalıdır. Ortak söz varlığı, Ezidi inancının kendine özgü kimliğini taşıdığı bölgenin dini gelenekleri arasındaki derin bağlantıları yansıtır.
Feqirlerin zahitliği bütün Ezidilerden istenir mi? Hayır; feqirlerin sıkı disiplinler ve büyük oruçlarla dolu zahit hayatı, sıradan Ezidilere yüklenen bir gereklilik değil, ona adanmış kişilerin üstlendiği özel bir çağrıdır. Özellikle uzun kırk günlük oruçlar, bütün topluluktan ziyade dini önderliğin ve zahitlerin, Baba Şeyh’in, feqirlerin ve din adamlarının görevidir. Feqirler bu disiplinleri herkes adına üstlenirler; adanmış hayatları, tam da Tanrı’ya hizmet ve topluluğun iyiliği için özgürce benimsenen özel bir bağlılık çağrısı olduğu için onurlandırılır.
İlgili Konular
Ezidilik: Feqirlerin zahitleri olduğu kadim inanç
Şeyh Adi: Feqirlerin örnek aldığı büyük aziz ve zahit
Laleş: Feqirlerin hizmet ettiği kutsal vadi
Baba Şeyh: Feqirlerle büyük oruçları tutan manevi önder
Ezidi kast sistemi: Feqirlerden ayrı, soy yoluyla aktarılan sınıflar
Qewwaller: Kutsal okuyucular, başka bir dini çağrı
Mir: Ezidi topluluğunun prensi ve önderi
Tavus Melek: Ezidi bağlılığının kalbindeki Tavus Meleği
Sık Sorulan Sorular
Ezidi inancında feqirler kimdir?
Feqirler, Faqir biçiminde de yazılan, Ezidi inancının zahitleri, bütün hayatlarını dine hizmet etmeye adayan kutsal erkek ve kadınlardır. Adları, bağlılık dolu bir hayat için dünyevi zenginlikten ve rahatlıktan vazgeçen, Tanrı karşısında yoksul olanlar anlamında “yoksullar” demektir. En sıkı dini disiplinlere ve tabulara uyar, büyük oruçları tutar, Şeyh Adi’yi örnek alarak kutsal siyah hırkayı giyer ve kutsal Laleş vadisinde hizmet ederler. Topluluk içinde derin saygı görürler.
Hırka nedir?
Hırka, feqirlerin giydiği koyu renk yünden kutsal siyah pelerin veya tunik, adanmış zahitlik çağrılarının simgesidir. İnancın büyük azizi Şeyh Adi’yi örnek alarak giyilir ve çok kutsal bir giysi sayılır. Bölgenin daha geniş mistik mirasından beslenen gelenekte hırka, dini giysilerin en uygunu kabul edilir ve anlatılarda ilk insanların ilk giysisiyle ilişkilendirilir. Ona en derin saygıyla davranılır.
Feqirler şeyhlerden ve pirlerden nasıl ayrılır?
Şeyhler ve pirler, Ezidi inancının bir Ezidinin soylarına doğumla dâhil olduğu, inancın kast benzeri yapısının parçası olan soy yoluyla aktarılan dini sınıflarıdır. Feqirler ise yalnızca bir kasta doğmakla değil, zahitlik çağrıları ve adanmış hayat tarzlarıyla tanımlanır; ancak bu çağrı çoğu zaman belirli ailelerde sürdürülmüştür. Feqirler, kutsallıkları ve nefsi terbiyeleriyle belirlenen, soy yoluyla aktarılan din adamlığı ve rehberlik sınıflarından ayrı bir zahitler ve adanmışlar topluluğudur.
Feqirler hangi oruçları tutar?
Feqirler, başta yılda iki kez yazın ve kışın tutulan kırk günlük oruçlar olmak üzere Ezidi inancının büyük oruçlarını tutarlar. Bu uzun oruçlar, sıradan Ezidilerden ziyade özellikle dini önderliğe ve zahitlere, Baba Şeyh’e, feqirlere ve din adamlarına yüklenen dini bir görevdir. Oruçlar sırasında feqirler kutsal törenler için önderlerle Laleş’te toplanır ve bu bağlılık disiplinini bütün topluluk adına üstlenirler.
Koçekler kimdir?
Koçekler, adları “uzağı gören” anlamında anlaşılan, Ezidi inancının adanmış hizmetkârlarının başka bir sınıfı, geleneğe göre manevi görüş yeteneğine, uzaktaki veya gizli şeyleri algılama becerisine sahip oldukları kabul edilen Laleş hizmetkârlarıdır. İnanca görüye ve bağlılığa dayalı rolleriyle hizmet ederler. Feqirlerle ve diğer adanmış hizmetkârlarla birlikte Ezidi dünyasında hayatlarını dine adayanların topluluğunu oluştururlar.
Feqir, Müslüman fakirle aynı mıdır?
Ezidi feqir, adını ve anlamının bir kısmını, bölgenin mistik ve tasavvufi geleneklerinde bulunan, Tanrı karşısında yoksul kutsal zahit olan fakirin daha geniş geleneğiyle paylaşır; kutsal siyah hırka gibi özellikler bu ortak mirası yansıtır. Ancak Ezidi feqir, bu gelenek içindeki kendine özgü rolü, disiplinleri ve anlamıyla Ezidi inancına ait bir figürdür; başka inançların zahitleriyle doğrudan eş tutulmaktan ziyade Ezidi dini dünyası içinde anlaşılması en uygunudur.
Kaynakça ve İleri Okumalar
Irak’ın Zulüm Gören Ezidileri Neye İnanır? - Christianity Today
Ezidi Manevi Önderliği ve Kışın Kırk Gün Orucu - Kurdistan24
Ezidi Toplumsal Örgütlenmesi - Vikipedi
Ezidi Sözlüğü (Hırka, Koçek, Feqir) - Yezidis International
Şeyh Adi bin Müsafir - Vikipedi
Ezidiler: Tarih, Topluluk, Kültür ve Din - Birgul Acikyildiz