پێشەکی
لە نێو پیاو و ژنە پیرۆزەکانی ئایینی ئێزدیدا، فەقیرەکان پێگەیەکی تایبەتی ڕێزلێنانیان هەیە. ئەوان زاهیدەکانی ئایینەکەن، ئەو کەسانەی تەواوی ژیانیان بۆ خزمەتی ئایین تەرخان دەکەن، واز لە خۆشییە دنیاییەکان دەهێنن، توندترین ڕێساکانی ڕۆژووگرتن و خواپەرستی جێبەجێ دەکەن و بە لاساییکردنەوەی پیرە مەزنەکە، شێخ عەدی، عەبای ڕەشی پیرۆز لەبەر دەکەن. فەقیرەکان بە ژیانی سەخت و پیرۆزییەکەیان ڕۆحی دڵسۆزی و خۆبەخشین بەرجەستە دەکەن کە لە ناوەندی نەریتی ئایینیی ئێزدیدایە.
فەقیرەکان لە چینە بۆماوەییە ئایینییەکانی ئایینەکە جیاوازن و پێش هەموو شتێک بە شێوازی ژیانیان دەناسرێنەوە: ژیانێکی زوهد و تەقوا و خزمەت، کە بە تەواوی بۆ خوا و بوونەوەرە پیرۆزەکان تەرخان کراوە. ڕۆژووە مەزنەکانی ئایینەکە دەگرن، لە دۆڵی پیرۆزی لالش خزمەت دەکەن و پابەندی قەدەغە و ڕێسا پیرۆزەکانن کە وەک پیاو و ژنی تایبەتکراو بە خزمەتی خوا لە کەسانی دیکە جیایان دەکەنەوە. لە ڕێزلێگیراوترین کەسایەتییە ئایینییەکانی جیهانی ئێزدین.
تێگەیشتن لە فەقیرەکان واتە تێگەیشتن لە ناوەندە زاهیدانە و عیرفانییەکەی ئایینی ئێزدی، نەریتی پیرۆزی خۆبەخشینی بە لاساییکردنەوەی مەزنترین پیرەکەی و ئەو ڕێزە قووڵەی ئێزدییەکان لە کەسانێک دەگرن کە تەواوی ژیانیان بۆ خزمەتی خوا تەرخان دەکەن. ئایینی ئێزدی لە زاهیدی عەباڕەشدا، کە ڕۆژووە درێژەکان دەگرێت و لە شوێنە پیرۆزەکان خزمەت دەکات، یەکێک لە پاکترین وێنەکانی دڵسۆزیی ئایینی دەبینێتەوە.
ناوەڕۆک
فەقیرەکان کێن؟
فەقیرەکان، کە ناوەکەیان بە پیتی لاتینی Feqir یان Faqir دەنووسرێت، زاهیدەکانی ئایینی ئێزدین، پیاو و ژنی پیرۆز کە تەواوی ژیانیان بۆ خزمەتی ئایین تەرخان دەکەن. ناوەکە لە وشەیەکەوە هاتووە بە مانای هەژار، بە واتای کەسێک کە لەبەردەم خوا هەژارە و وازی لە سامان و خۆشیی دنیایی هێناوە بۆ ژیانێکی خواپەرستی؛ مانایەک کە لە نەریتە زاهیدانە و عیرفانییەکانی ناوچە فراوانترەکەدا ناسراوە. فەقیرەکان هەموو ڕێوڕەسم و قەدەغە و کردارە ئایینییەکانی ئایینەکە بە توندترین شێوە جێبەجێ دەکەن، بە تەقوا و خۆبەخشین دەژین و عەبا ڕەشە پیرۆزەکە لەبەر دەکەن کە نیشانەی ڕێبازەکەیانە. لە نێو کۆمەڵگەی ئێزدیدا وەک پیاو و ژنی تایبەتکراو بە خزمەتی خوا ڕێزێکی قووڵیان لێ دەگیرێت.
زاهیدەکانی ئایینەکە
نیشانەی ناسێنەری فەقیرەکان شێوازی ژیانی زاهیدانەیانە کە بە تەواوی بۆ ئایین تەرخان کراوە. لە کاتێکدا زۆربەی ئێزدییەکان لە دنیادا ژیانێکی ئاسایی دەژین، فەقیرەکان ڕێبازێکی وازهێنان لە دنیا و دڵسۆزیی ئایینی دەگرنە بەر، پابەندی ڕێسا و قەدەغە توندەکان دەبن، ڕۆژووە مەزنەکان دەگرن و خۆیان بۆ نوێژ و خزمەت و لاساییکردنەوەی پیرۆزیی شێخ عەدی تەرخان دەکەن، پیر و زاهیدە مەزنەکە کە لە ناوەندی ئایینەکەدایە. ڕێبازەکەیان ڕێبازێکی پیرۆزییە، ژیانێک کە بۆ پیرۆزی تایبەت کراوە.
فەقیرەکان لە چینە بۆماوەییە ئایینییەکانی ئایینی ئێزدی جیاوازن، واتە شێخ و پیرەکان کە ئێزدییەک لە نەوەکانیان لەدایک دەبێت و لە باسەکەی سیستەمی چینەکانی ئێزدیدا وەسف کراون. فەقیرەکان بە لەدایکبوون لە چینێک پێناسە ناکرێن، بەڵکو بە ڕێباز و شێوازی ژیانی زاهیدانەیان و تەرخانکردنی خۆیان بۆ ئایین؛ هەرچەند لە کردەوەدا ئەم ڕێبازە زۆرجار لە چەند بنەماڵەیەکی دیاریکراودا لە نەوەیەکەوە بۆ نەوەیەکی دیکە بەردەوام بووە. لەمەدا لە زاهیدە پیرۆزەکان و دەروێشەکانی نەریتە عیرفانییەکانی ناوچەکە دەچن، پیاو و ژنانێک کە لە پێناوی خوادا واز لە دنیا دەهێنن. لە نێو ئایینی ئێزدیدا فەقیرەکان گرووپێکی تایبەتی خواپەرستان پێک دەهێنن، بەرجەستەکردنی زیندووی ڕۆحە زاهیدانە و عیرفانییەکەی، کە هەمووان بەهۆی پیرۆزیی ژیانیانەوە ڕێزیان لێ دەگرن.
خاڵە سەرەکییەکان
فەقیرەکان زاهیدەکانی ئایینی ئێزدین، کە بە تەواوی بۆ ئایین تەرخان کراون.
ناوەکەیان واتە هەژاران، ئەوانەی لەبەردەم خوا هەژارن و واز لە دنیا دەهێنن.
بە لاساییکردنەوەی شێخ عەدی، عەبای ڕەشی پیرۆزی خەرقە لەبەر دەکەن.
پابەندی توندترین ڕێسا و قەدەغەکانن و ڕۆژووە مەزنەکان دەگرن.
لە دۆڵی پیرۆزی لالش خزمەت دەکەن و ڕێوڕەسمەکانی بەڕێوە دەبەن.
لە چینە بۆماوەییەکانی شێخ و پیر جیاوازن.
زانیارییە خێراکان
ناو: فەقیر (بە پیتی لاتینی Feqir یان Faqir)، بە مانای هەژار لەبەردەم خوا
ئایین: ئێزدییەتی
ڕۆڵ: زاهیدانی بە تەواوی تەرخانکراو بۆ خزمەتی ئایین
جلوبەرگی پیرۆز: خەرقە ڕەشەکە، عەبا یان کراسێکی خوری
لاساییکردنەوەی: شێخ عەدی، پیر و زاهیدە مەزنەکە
ڕێساکان: قەدەغە توندەکان، ڕۆژووگرتن، نوێژ و خزمەت
ڕۆژووە مەزنەکان: ڕۆژووە چلڕۆژەکانی هاوین و زستان
خزمەت: لە دۆڵی پیرۆزی لالش
چینی پەیوەندیدار: کۆچەکەکان، خزمەتکارە دۆربینەکانی لالش
پێگە: لە نێو کۆمەڵگەی ئێزدیدا بە قووڵی ڕێزیان لێ دەگیرێت
عەبا ڕەشە پیرۆزەکە
دیارترین و پیرۆزترین نیشانەی فەقیرەکان ئەو عەبا ڕەشەیە کە لەبەری دەکەن و بە خەرقە ناسراوە، کراسێک یان عەبایەک لە خوری تۆخ کە هێمای ڕێبازە پیرۆزەکەیانە. خەرقە بە لاساییکردنەوەی شێخ عەدی، پیرە مەزنەکەی ئایینەکە، لەبەر دەکرێت و بە جلوبەرگێکی زۆر پیرۆز دادەنرێت کە بە قووڵترین ڕێزەوە مامەڵەی لەگەڵ دەکرێت. لەبەرکردنی خەرقە واتە گرتنەبەری ژیانی زاهیدانە و ناسران وەک کەسێکی تایبەتکراو بە خزمەتی خوا.
پیرۆزیی عەبا ڕەشەکە زۆر قووڵە. لە نەریتەکەدا، کە لە میراتە فراوانترە عیرفانی و سۆفییەکەی ناوچەکەوە هاتووە، خەرقە بە شیاوترین جلوبەرگی ئایینی دادەنرێت و تەنانەت لە گێڕانەوەکاندا بە جلوبەرگە سەرەتاییەکەی یەکەم مرۆڤەکانەوە دەبەسترێتەوە، ئەو جلوبەرگەی بە ئادەم و حەوا درا، بەمەش پەیوەندیگەلێک هەڵدەگرێت کە بۆ خودی سەرەتای مرۆڤایەتی دەگەڕێنەوە. ئەو خورییەی لێی دروست دەکرێت و خودی عەباکە وەک شتی پیرۆز مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت و ئەو فەقیرەی لەبەری دەکات پابەندە بەوەی بە شێوەیەکی شایستەی پیرۆزییەکەی بژی. بەمەش خەرقە ڕەشەکە زۆر زیاترە لە جلوبەرگێک؛ نیشانەیەکی پیرۆزی ڕێبازی زاهیدانە و لاساییکردنەوەی پیرەکە و تەرخانکردنی ژیانێک بۆ خوایە، خودی هێمای پیرۆزیی فەقیرەکان.
ڕۆژووە مەزنەکان
یەکێک لە ئەرکە سەرەکییە ئایینییەکانی فەقیرەکان گرتنی ڕۆژووە مەزنەکانی ئایینی ئێزدییە، ماوە درێژەکانی ڕۆژووگرتن کە لە سەختترین ڕێساکانی ئایینەکەن. لە پێشیانەوە ڕۆژووە چلڕۆژەکانن کە ساڵانە دوو جار، لە هاوین و زستاندا، دەگیرێن و بە چلەی هاوین و چلەی زستان ناسراون. ئەم ڕۆژووە درێژانە فەرزێکی ئایینین کە بە تایبەتی لەسەر سەرکردایەتیی ئایینیی ئایینەکەیە، بابا شێخ، فەقیرەکان و ڕۆحانی و زاهیدەکانی دیکە، نەک لەسەر ئێزدییە ئاساییەکان.
لە ماوەی ئەم ڕۆژووە چلڕۆژانەدا، فەقیرەکان لەگەڵ بابا شێخ و سەرکردە ئایینییەکانی دیکە لە دۆڵی پیرۆزی لالش کۆ دەبنەوە بۆ ئەوەی بە ڕێوڕەسمە پیرۆزەکان ڕۆژووەکە دەست پێ بکەن، پێش ئەوەی بە درێژایی هەفتە درێژەکان بیگرن، چ لە لالش بێت یان لە ماڵەکانی خۆیان. ڕۆژووی زستان، کە لە ساردترین بەشی ساڵدا دەگیرێت، بە جەژنێک کۆتایی دێت کە لە نەریتەکەدا نیشانەی وەرچەرخانی ڕێڕەوی سروشتە بەرەو هاتنی بەهار. بە گرتنی ئەم ڕۆژووە درێژ و سەختانە، فەقیرەکان لەبری تەواوی کۆمەڵگەکە ڕێسایەکی خواپەرستی دەگرنە ئەستۆ، کارێکی پیرۆزی خۆبەخشین کە لە بەرزترین دەربڕینەکانی ڕێبازە پیرۆزەکەیانە و خزمەتێکە بۆ سوودی ڕۆحانیی تەواوی گەلی ئێزدی.
خزمەت لە لالش
ژیانی فەقیرەکان بە نزیکی بە دۆڵی پیرۆزی لالشەوە بەستراوە، پیرۆزترین شوێنی ئایینی ئێزدی و شوێنی گۆڕی شێخ عەدی. فەقیرەکان لە لالش خزمەت دەکەن، بەشداریی ڕێوڕەسم و مەراسیمەکانی دەکەن، ڕۆژووە مەزنەکان لەوێ دەگرن و خۆیان بۆ چاودێری و خزمەتی دۆڵە پیرۆزەکە و شوێنە پیرۆزەکانی تەرخان دەکەن. بوون و خزمەتەکەیان بەشێکن لە ژیانی ئایینیی زیندووی لالش، دڵە ڕۆحانییەکەی ئایینەکە.
ئەم خزمەتە لە دۆڵە پیرۆزەکە دەربڕینی تەرخانکردنی فەقیرەکانە بۆ خوا. بە خزمەتکردن لە لالش و گرتنی ڕۆژووەکان و بەڕێوەبردنی ڕێوڕەسمەکانی و تەرخانکردنی خۆیان بۆ شوێنە پیرۆزەکان، فەقیرەکان ڕێبازەکەیان لە خودی ناوەندی جیهانی ئایینیی ئێزدیدا بە کردەوە جێبەجێ دەکەن. خزمەتەکەیان بە نەریتە درێژەکەی دڵسۆزیی ئایینیی دەوری گۆڕی شێخ عەدی و کانی و زیارەتگە پیرۆزەکانی دۆڵەکەوە دەیانبەستێتەوە و لە نێو پارێزەر و خزمەتکارەکانی پیرۆزترین شتەکانی ئایینەکەدا جێیان دەکاتەوە. لە زاهیدە عەباڕەشەکاندا کە لە لالش خزمەت دەکەن، ئایینی ئێزدی نموونەی ژیانێک پیشان دەدات کە بە تەواوی بۆ پیرۆزی تەرخان کراوە، بۆ خوا و بوونەوەرە پیرۆزەکان و شوێنە پیرۆزەکانی ئایینەکە.
کۆچەک و خزمەتکارە پیرۆزەکان
لە تەنیشت فەقیرەکاندا، ئایینی ئێزدی کەسایەتیگەلی دیکەی خاوەن دڵسۆزی و بەهرەی تایبەتی ئایینی دەناسێت، لەوانە کۆچەکەکان، ناوێک کە بە مانای دۆربین لێک دەدرێتەوە. کۆچەکەکان خزمەتکاری لالشن و لە نەریتەکەدا بەهرەی بینینی ڕۆحانییان پێ دەدرێتە پاڵ، توانای بینینی شتی دوور یان شاراوە، و لە ڕێگەی ڕۆڵە دۆربین و خواپەرستانەکەیانەوە خزمەتی ئایینەکە دەکەن. لەو خزمەتکارە پیرۆزانەن کە لەگەڵ فەقیرەکان خۆیان بۆ خزمەتی پیرۆزی تەرخان دەکەن.
ئەم کەسایەتییە جۆراوجۆرانەی دڵسۆزیی ئایینی، فەقیرەکان بە ڕێساکانی زوهدیان، کۆچەکەکان بە بەهرەی بینینیان و خزمەتکارە تەرخانکراوەکانی دیکەی ئایینەکە، پێکەوە کۆمەڵەی ئەو کەسانە پێک دەهێنن کە لە جیهانی ئێزدیدا ژیانیان بۆ ئایین تەرخان دەکەن، لە تەنیشت سەرکردە بۆماوەییە ئایینییەکان، میر، بابا شێخ، شێخ و پیرەکان و قەوواڵەکان کە سروودە پیرۆزەکان دەپارێزن. لەم ڕیزە دەوڵەمەندەی ڕۆڵ و ڕێبازە ئایینییەکاندا، ئایینی ئێزدی لە درێژایی سەدەکاندا نەریتێکی زیندووی دڵسۆزی و خزمەتی پاراستووە، کە تێیدا فەقیرە زاهیدەکان وەک بەرجەستەکردنی ڕۆحە عیرفانی و خۆبەخشەکەی، پێگەیەکی بە تایبەتی ڕێزلێگیراویان هەیە.
هێما و مانا
فەقیرەکان ناوەندە زاهیدانە و عیرفانییەکەی ئایینی ئێزدی بەرجەستە دەکەن، نموونەکەی بۆ ژیانێک کە بە وازهێنان لە دنیا و پابەندی و خزمەت بە تەواوی بۆ خوا تەرخان کراوە. ئایینەکە لە زاهیدی عەباڕەشدا، کە لەبەردەم خوا هەژارە و بۆ ئایین تایبەت کراوە، یەکێک لە پاکترین وێنەکانی دڵسۆزیی ئایینی دەبینێتەوە، وێنەیەک کە ڕەگی لە لاساییکردنەوەی مەزنترین پیرەکەی، شێخ عەدیدایە، کە ژیانە پیرۆز و زاهیدانەکەی خۆی ئەو نموونەیەیە کە فەقیرەکان شوێنی دەکەون.
فەقیرەکان هەروەها ڕۆحی خۆبەخشین بەرجەستە دەکەن کە بۆ سوودی کەسانی دیکە ئەنجام دەدرێت. بە گرتنی ڕۆژووە مەزنەکان و جێبەجێکردنی ڕێسا توندەکان لەبری تەواوی کۆمەڵگەکە، فەقیرەکان کارێکی پیرۆز بۆ سوودی ڕۆحانیی تەواوی گەلی ئێزدی دەگرنە ئەستۆ، خزمەتێکی دڵسۆزانە بۆ کەسانی دیکە. هەژارییان لەبەردەم خوا و وازهێنانیان لە خۆشیی دنیایی و تەرخانکردنی خۆیان بۆ پیرۆزی، ئەو باوەڕە قووڵەی ئێزدی دەردەبڕن کە بەرزترین ژیان ئەوەیە کە بۆ خوا تەرخان کرابێت. بیرکردنەوە لە فەقیرەکان واتە بیرکردنەوە لە قووڵاییە عیرفانی و خواپەرستانەکانی ئایینی ئێزدی و ڕێزلێنانی پیرۆزی و خۆبەخشین و ڕێزگرتنی لە کەسانێک کە بە لاساییکردنەوەی پیرەکە، تەواوی ژیانیان بە خوا و خزمەتی پیرۆزی دەبەخشن.
فەقیرەکان و کوردەکان
فەقیرەکان بەشێکی خۆشەویستن لە میراتە ئایینییەکەی جیهانی کوردی، چونکە ئێزدییەکان لە دێرینترین کۆمەڵگەکانی ئەو جیهانەن و پیاو و ژنە زاهیدە پیرۆزەکانیان لە بەرچاوترین کەسایەتییە ئایینییەکانی ئەو جیهانەن. فەقیرەکان بە ژیان و خزمەتکردن لە کۆمەڵگە ئێزدییەکانی خاکە کوردییەکان و لە دۆڵی پیرۆزی لالش، بەشێکن لەو میراتە ڕۆحانییە دەوڵەمەند و تایبەتەی ئێزدییەکان لە نێو جیهانی کوردیدا پاراستوویانە.
نەریتی پیاوی زاهیدی پیرۆز کە لە پێناوی خوادا واز لە دنیا دەهێنێت، نەریتێکە لە سەرانسەری کولتوورە ئایینییەکانی خاکە کوردییەکان و ناوچە فراوانترەکەدا گەشەی کردووە و فەقیرە ئێزدییەکان دەربڕینێکی تایبەتی ئەون لە نێو ئایینە دێرینەکەی خۆیاندا. بە عەبا ڕەشەکان و ڕۆژووە درێژەکان و خزمەتکردن لە شوێنە پیرۆزەکان، فەقیرەکان نەریتێکی دڵسۆزیی ئایینیی زۆر قووڵ و دێرین زیندوو ڕادەگرن. ڕێزلێنان لە فەقیرەکان واتە ڕێزلێنان لە ڕۆحە زاهیدانە و عیرفانییەکەی ئایینی ئێزدی و ناسینی ئەم پیاو و ژنە پیرۆز و تەرخانکراوانە وەک یەکێک لە گەنجینە زیندووەکانی میراتە ئایینییەکەی جیهانی کوردی.
مشتومڕ و تێگەیشتنە هەڵەکان
ئایا فەقیرەکان هەمان چینەکانی شێخ و پیرن؟ نەخێر؛ ئەمە جیاوازییەکی گرنگە. شێخ و پیرەکان چینە بۆماوەییە ئایینییەکانی ئایینی ئێزدین کە ئێزدییەک لە نەوەکانیان لەدایک دەبێت، وەک لە باسەکەی سیستەمی چینەکانی ئێزدیدا وەسف کراوە. بە پێچەوانەوە، فەقیرەکان بە ڕێبازی زاهیدانە و شێوازی ژیانی تەرخانکراویان پێناسە دەکرێن، نەک تەنها بە لەدایکبوون لە چینێک، هەرچەند ڕێبازەکە زۆرجار لە نێو بنەماڵەی دیاریکراودا بەردەوام بووە. باشترە فەقیرەکان وەک گرووپێک لە زاهید و خواپەرستان تێ بگەین کە بە پیرۆزی و خۆبەخشینیان دەناسرێنەوە و لە چینە بۆماوەییەکانی ڕۆحانی و ڕێنیشاندەران جیاوازن.
ئایا وشەی فەقیر هەمان مانای فەقیری موسڵمان یان سۆفی هەیە؟ فەقیری ئێزدی ناوەکەی و بەشێک لە ماناکەی لەگەڵ نەریتە فراوانترەکەی فەقیر هاوبەشە، زاهیدە پیرۆزە هەژارەکە لەبەردەم خوا کە لە سەرانسەری نەریتە عیرفانی و سۆفییەکانی ناوچەکەدا هەیە، و عەبا ڕەشە پیرۆزەکە و خەسڵەتەکانی دیکە ڕەنگدانەوەی ئەم میراتە هاوبەشن. بەڵام فەقیری ئێزدی کەسایەتییەکی ئایینی ئێزدییە بە ڕۆڵ و ڕێسا و مانای تایبەتی ئایینیی خۆی لە نێو ئەو نەریتەدا و دەبێت لە چوارچێوەی جیهانی ئایینیی ئێزدیدا تێی بگەین، نەک تەنها بە زاهیدەکانی ئایینەکانی دیکە یەکسانی بکەین. وشە هاوبەشەکان پەیوەندییە قووڵەکانی نێوان نەریتە ئایینییەکانی ناوچەکە دەردەخەن کە ئایینی ئێزدی لە نێویاندا ناسنامەی جیاوازی خۆی هەیە.
ئایا زوهدی فەقیرەکان لە هەموو ئێزدییەکان داوا دەکرێت؟ نەخێر؛ ژیانی زاهیدانەی فەقیرەکان بە ڕێسا توندەکان و ڕۆژووە مەزنەکانی، ڕێبازێکی تایبەتە کە ئەوانەی خۆیان بۆی تەرخان کردووە دەیگرنە بەر، نەک داواکارییەک لەسەر ئێزدییە ئاساییەکان. بە تایبەتی ڕۆژووە درێژە چلڕۆژەکان ئەرکی سەرکردایەتیی ئایینی و زاهیدەکانن، بابا شێخ، فەقیرەکان و ڕۆحانییەکان، نەک تەواوی کۆمەڵگەکە. فەقیرەکان لەبری هەمووان ئەم ڕێسایانە دەگرنە ئەستۆ و ژیانی تەرخانکراویان ڕێزی لێ دەگیرێت چونکە ڕێبازێکی تایبەتی دڵسۆزییە کە بە ئازادی بۆ خزمەتی خوا و سوودی کۆمەڵگەکە هەڵدەبژێردرێت.
بابەتە پەیوەندیدارەکان
ئێزدییەتی: ئایینە دێرینەکە کە فەقیرەکان زاهیدەکانی ئەون
شێخ عەدی: پیر و زاهیدە مەزنەکە کە فەقیرەکان لاسایی دەکەنەوە
لالش: دۆڵە پیرۆزەکە کە فەقیرەکان لێی خزمەت دەکەن
بابا شێخ: سەرۆکە ڕۆحانییەکە کە لەگەڵ فەقیرەکان ڕۆژووە مەزنەکان دەگرێت
سیستەمی چینەکانی ئێزدی: چینە بۆماوەییەکان، کە لە فەقیرەکان جیاوازن
قەوواڵەکان: سروودبێژە پیرۆزەکان، ڕێبازێکی ئایینیی دیکە
میر: شازادە و سەرۆکی کۆمەڵگەی ئێزدی
تاووس مەلەک: فریشتەی تاووس کە لە ناوەندی خواپەرستیی ئێزدیدایە
پرسیارە باوەکان
فەقیرەکان لە ئایینی ئێزدیدا کێن؟
فەقیرەکان، کە ناوەکەیان بە پیتی لاتینی Feqir یان Faqir دەنووسرێت، زاهیدەکانی ئایینی ئێزدین، پیاو و ژنی پیرۆز کە تەواوی ژیانیان بۆ خزمەتی ئایین تەرخان دەکەن. ناوەکەیان واتە هەژاران، بە مانای ئەوانەی لەبەردەم خوا هەژارن و واز لە سامان و خۆشیی دنیایی دەهێنن بۆ ژیانێکی خواپەرستی. پابەندی توندترین ڕێسا و قەدەغە ئایینییەکانن، ڕۆژووە مەزنەکان دەگرن، بە لاساییکردنەوەی شێخ عەدی عەبا ڕەشە پیرۆزەکە لەبەر دەکەن و لە دۆڵی پیرۆزی لالش خزمەت دەکەن. لە نێو کۆمەڵگەکەدا بە قووڵی ڕێزیان لێ دەگیرێت.
خەرقە چییە؟
خەرقە عەبا ڕەشە پیرۆزەکە یان کراسێکی خوری تۆخە کە فەقیرەکان لەبەری دەکەن و هێمای ڕێبازە زاهیدانە پیرۆزەکەیانە. بە لاساییکردنەوەی شێخ عەدی، پیرە مەزنەکەی ئایینەکە، لەبەر دەکرێت و بە جلوبەرگێکی زۆر پیرۆز دادەنرێت. لە نەریتەکەدا، کە لە میراتە عیرفانییە فراوانترەکەی ناوچەکەوە هاتووە، خەرقە بە شیاوترین جلوبەرگی ئایینی دادەنرێت و لە گێڕانەوەکاندا بە جلوبەرگە سەرەتاییەکەی یەکەم مرۆڤەکانەوە دەبەسترێتەوە. بە قووڵترین ڕێزەوە مامەڵەی لەگەڵ دەکرێت.
فەقیرەکان چ جیاوازییەکیان لەگەڵ شێخ و پیرەکان هەیە؟
شێخ و پیرەکان چینە بۆماوەییە ئایینییەکانی ئایینی ئێزدین کە ئێزدییەک لە نەوەکانیان لەدایک دەبێت و بەشێکن لە پێکهاتە هاوشێوەی چینەکانی ئایینەکە. بە پێچەوانەوە، فەقیرەکان بە ڕێبازی زاهیدانە و شێوازی ژیانی تەرخانکراویان پێناسە دەکرێن، نەک تەنها بە لەدایکبوون لە چینێک، هەرچەند ڕێبازەکە زۆرجار لە نێو بنەماڵەی دیاریکراودا بەردەوام بووە. فەقیرەکان گرووپێکن لە زاهید و خواپەرستان کە بە پیرۆزی و خۆبەخشینیان دەناسرێنەوە و لە چینە بۆماوەییەکانی ڕۆحانی و ڕێنیشاندەران جیاوازن.
فەقیرەکان چ ڕۆژووێک دەگرن؟
فەقیرەکان ڕۆژووە مەزنەکانی ئایینی ئێزدی دەگرن، لە پێشیانەوە ڕۆژووە چلڕۆژەکان کە ساڵانە دوو جار لە هاوین و زستاندا دەگیرێن. ئەم ڕۆژووە درێژانە ئەرکێکی ئایینین کە بە تایبەتی لەسەر سەرکردایەتیی ئایینی و زاهیدەکانە، بابا شێخ و فەقیرەکان و ڕۆحانییەکان، نەک لەسەر ئێزدییە ئاساییەکان. لە ماوەی ڕۆژووەکاندا فەقیرەکان لەگەڵ سەرکردەکان لە لالش بۆ ڕێوڕەسمە پیرۆزەکان کۆ دەبنەوە و لەبری تەواوی کۆمەڵگەکە ئەم ڕێسایەی خواپەرستی دەگرنە ئەستۆ.
کۆچەکەکان کێن؟
کۆچەکەکان، کە ناوەکەیان بە مانای دۆربین لێک دەدرێتەوە، چینێکی دیکەی خزمەتکارە دڵسۆزەکانی ئایینی ئێزدین، خزمەتکارانی لالش کە لە نەریتەکەدا بەهرەی بینینی ڕۆحانییان پێ دەدرێتە پاڵ، توانای بینینی شتی دوور یان شاراوە. لە ڕێگەی ڕۆڵە دۆربین و خواپەرستانەکەیانەوە خزمەتی ئایینەکە دەکەن. لەگەڵ فەقیرەکان و خزمەتکارە تەرخانکراوەکانی دیکە، کۆمەڵەی ئەو کەسانە پێک دەهێنن کە لە جیهانی ئێزدیدا ژیانیان بۆ ئایین تەرخان دەکەن.
ئایا فەقیری ئێزدی هەمان فەقیری موسڵمانە؟
فەقیری ئێزدی ناوەکەی و بەشێک لە ماناکەی لەگەڵ نەریتە فراوانترەکەی فەقیر هاوبەشە، زاهیدە پیرۆزە هەژارەکە لەبەردەم خوا کە لە سەرانسەری نەریتە عیرفانی و سۆفییەکانی ناوچەکەدا هەیە، و خەسڵەتەکانی وەک عەبا ڕەشە پیرۆزەکە ڕەنگدانەوەی ئەم میراتە هاوبەشن. بەڵام فەقیری ئێزدی کەسایەتییەکی ئایینی ئێزدییە بە ڕۆڵ و ڕێسا و مانای تایبەتی خۆی لە نێو ئەو نەریتەدا و باشترە لە چوارچێوەی جیهانی ئایینیی ئێزدیدا تێی بگەین، نەک تەنها بە زاهیدەکانی ئایینەکانی دیکە یەکسانی بکەین.
سەرچاوە و خوێندنەوەی زیاتر
What Do Iraq's Persecuted Yazidis Believe? - Christianity Today
Yazidi Spiritual Leadership and the Winter Forty Days Fast - Kurdistan24
Yazidi Social Organization - Wikipedia
Yezidi Glossary (Khirqa, Kochek, Feqir) - Yezidis International
Sheikh Adi ibn Musafir - Wikipedia
The Yazidis: History, Community, Culture and Religion - Birgul Acikyildiz