پێشەکی
ئەگەر میر شازادەی ئێزدییەکان بێت، بابەشێخ باوکی ڕۆحانییانە. نازناوەکەی بە مانای باوکی شێخەکانە و ڕابەری باڵای ڕۆحانیی باوەڕی ئێزدییە؛ ئەو کەسایەتییەی سەرۆکایەتیی ڕێوڕەسمە پیرۆزەکانی دەکات، ڕۆحانییەکانی ڕێنمایی دەکات و ژیانی ئایینیی کۆمەڵگەکە بەرجەستە دەکات. بابەشێخ کە لە پیرۆزگەی لالش، لە حەوشە ناوەوەی مەزاری شێخ عەدی، بارەگای هەیە، لە خودی ناوەڕاستی پەرستنی ئێزدیدا دەوەستێت.
بابەشێخ لە ڕەچەڵەکی شەمسانیی چینی شێخەکانە و بە نەریت لە خێزانی شێخ فەخرەدینە؛ پیاوێکی زۆر تەقوادارە کە پابەندی ڕۆژووی درێژ و شێوازی ژیانێکی پیرۆزە. زۆرێک لە ڕێوڕەسمە مەزنەکانی باوەڕەکە بەبێ ئەو ئەنجام نادرێن و ساڵی جارێک بە نێو گوندە ئێزدییەکاندا دەگەڕێت بۆ بەخشینی بەرەکەت و یەکلاییکردنەوەی ناکۆکییەکان. بە وتەی هەندێک کەس، ئەو پاپای ئێزدییە، سەرۆکی ڕۆحانیی گەلێکی کۆن.
بابەشێخ لەگەڵ میر، شازادەی کۆمەڵگەکە، یەکێک لە دوو لایەنی ڕابەرایەتیی باڵای ئێزدییەکان پێک دەهێنێت و ئەو تەواوکەری ڕۆحانیی دەسەڵاتە شازادەییەکەی میرە. تێگەیشتن لە بابەشێخ واتە تێگەیشتن لە دڵی ئایینیی ئێزدایەتی و ئەو پۆستە پیرۆزەی لە درێژایی سەدەکاندا پەرستن و دیسیپلینی باوەڕەکەی ڕێنمایی کردووە؛ یەکێک لە دامەزراوە ناوەندییەکانی یەکێک لە کۆنترین ئایینەکانی جیهانی کوردی.
ناوەڕۆک
بابەشێخ کێیە؟
بابەشێخ، نازناوێک بە مانای «بابە شێخ» یان «باوکی شێخەکان»، ڕابەری باڵای ڕۆحانیی کۆمەڵگەی ئێزدییە. لە ڕەچەڵەکی شەمسانیی چینی شێخەکانە و بە نەریت لە خێزانی شێخ فەخرەدینە و هەروەها بە نازناوی ئێختیارێ مەڕگەهێ دەناسرێت، واتە پیری مەڕگەه، ناوچە پیرۆزەکە کە لالش تێیدایە. لە حەوشە ناوەوەی مەزاری شێخ عەدی لە لالش بارەگای هەیە، سەرۆکایەتیی ڕێوڕەسمە ئایینییەکانی باوەڕەکە دەکات، ڕۆحانییەکانی ڕێنمایی دەکات و ژیانێکی زۆر تەقوادارانە بەسەر دەبات. هەرچەند میر، شازادەی ئێزدییەکان، بە فەرمی دایدەمەزرێنێت، بابەشێخ بە سەرۆکی ئایینیی تەواوی کۆمەڵگەکە دادەنرێت.
باوکی شێخەکان
خودی نازناوی بابەشێخ، باوکی شێخەکان، خەسڵەتی پۆستەکە دەردەبڕێت. ئەو سەرۆک و ڕێنمای چینی شێخەکانە، چینی ڕۆحانیی ئێزدییەکان، و لە ڕێگەی ئەوانەوە سەرۆک و ڕێنمای ژیانی ئایینیی تەواوی کۆمەڵگەکەیە. وەک بەرزترین مەرجەعی ڕۆحانی، هەندێک جار بە هاوتای ئێزدیی پاپا وەسف دەکرێت، ڕابەرە سەرەکییە ئایینییەکە کە باوەڕداران بۆ ڕێنمایی لە بابەتەکانی پەرستن و ڕێوڕەسم و دیسیپلینی ئایینیدا ڕووی تێ دەکەن. کەسایەتییەکەی پیرۆزییەکی مەزنی هەیە و ئامادەبوونی بۆ بەڕێوەبردنی دروستی کاروباری باوەڕەکە پێویستە.
دەسەڵاتی بابەشێخ ڕۆحانی و ئایینییە و تەواوکەری دەسەڵاتە زیاتر شازادەیی و دونیاییەکەی میرە. لە پێکهاتەی ڕابەرایەتیی ئێزدیدا، میر شازادە و سەرۆکی باڵایە، هەم لە کاروباری دونیایی و هەم لە کاروباری پیرۆزدا، لە کاتێکدا بابەشێخ ڕابەری سەرەکیی ڕۆحانییە، پاسەوانی ڕێوڕەسم و ژیانی ئایینی. ئەم دوو پۆستە مەزنە لە لووتکەی باوەڕەکەدا پێکەوە کار دەکەن، شازادە و باوکی ڕۆحانی، و بە هاوبەشی هەم حوکمڕانیی دونیایی و هەم پەرستنە پیرۆزەکەی گەلی ئێزدی ڕادەگرن.
خاڵە سەرەکییەکان
بابەشێخ ڕابەری باڵای ڕۆحانیی ئێزدییەکانە.
نازناوەکەی بە مانای باوکی شێخەکانە، سەرۆکی چینی ڕۆحانییەکان.
لە ڕەچەڵەکی شەمسانییە و بە نەریت لە خێزانی فەخرەدینە.
میر، شازادەی ئێزدییەکان، بە فەرمی دایدەمەزرێنێت.
لە لالش بارەگای هەیە و سەرۆکایەتیی ڕێوڕەسمە مەزنەکانی باوەڕەکە دەکات.
ژیانێکی زۆر تەقوادارانە بەسەر دەبات، لەوانە ماوەی درێژی ڕۆژوو.
زانیارییە خێراکان
نازناو: بابەشێخ (باوکی شێخەکان)؛ هەروەها ئێختیارێ مەڕگەهێ
ڕۆڵ: ڕابەری باڵای ڕۆحانیی ئێزدییەکان
چینی بۆماوەیی: چینی شێخەکان؛ ڕەچەڵەکی شەمسانی
خێزان: بە نەریت خێزانی شێخ فەخرەدین
دامەزرێنەر: میر، شازادەی ئێزدییەکان
بارەگا: مەزاری شێخ عەدی لە لالش؛ لە عەین سفنی نیشتەجێیە
ئەرکەکان: سەرۆکایەتیی ڕێوڕەسمەکان، ڕێنماییکردنی ڕۆحانییەکان، یەکلاییکردنەوەی ناکۆکییەکان
دیسیپلین: ڕۆژووی درێژ و شێوازێکی سەختگیرانە و تەقوادارانەی ژیان
ماوەی پۆست: تا کۆتاییی ژیان؛ ناتوانرێت لەکار بخرێت مەگەر باوەڕەکە بە جێ بهێڵێت
خاوەنی پۆستی سەردەمی دوایی: شێخ عەلی ئیلیاس (لە 2020ەوە)؛ پێشتر خورتۆ حاجی ئیسماعیل
ڕەچەڵەکی شەمسانی
پۆستی بابەشێخ هی لقی شەمسانیی چینی شێخە ئێزدییەکانە، یەکێک لە سێ ڕەچەڵەکە مەزنەکەی شێخەکان لە تەنیشت قەتانی، کە میر لێیانە، و ئەدانی. شەمسانییەکان ڕەچەڵەکی خۆیان بۆ چوار کوڕەکەی شازادە ئێزدینە میر دەگەڕێننەوە، خێزانە پیرۆزە مەزنەکەی ئێزدی. بە وردیتر، نەریت وای دادەنێت کە بابەشێخ لە خێزانێکە کە ڕەچەڵەکی بۆ شێخ فەخرەدین دەگەڕێتەوە، یەکێک لە چوار کوڕەکە کە وەک یەکەم خاوەنی پۆستی پیری مەڕگەه ڕێزی لێ دەگیرێت.
ئەم ڕەچەڵەکە پیرۆزە ڕەوایەتیی ئایینی بە بابەشێخ دەبەخشێت. وەک ئەندامی ڕەچەڵەکی شەمسانی، کە ڕەگی لە خێزانە پیرۆزەکەی ئێزدینە میر و ڕەچەڵەکی فەخرەدیندایە، میراتی ڕۆحانیی یەکێک لە خێزانە پیرۆزە دامەزرێنەرەکانی باوەڕەکە هەڵدەگرێت. دابەشکردنی بەرزترین پۆستەکان بەسەر سێ ڕەچەڵەکی شێخەکاندا هاوسەنگییەکی ورد لە ڕێکخستنی ئایینیی ئێزدی دەنوێنێت: قەتانییەکان میر دابین دەکەن، شەمسانییەکان بابەشێخ و ئەدانییەکان پێش ئیمام، بەرپرسی ڕێوڕەسمەکان. هەر پۆستێک ڕەگی لە ڕەچەڵەکە پیرۆزەکەی خۆیدا هەیە و پێکەوە پێکهاتە پیرۆزەکەی کۆمەڵگەکە ڕادەگرن.
دامەزراندن لەلایەن میرەوە
هەرچەند پۆستی بابەشێخ بە نەریت بۆماوەییە و لە نێو خێزانە شەمسانییەکەدا لە باوکەوە بۆ کوڕ دەگوازرێتەوە، دەبێت میر، شازادەی ئێزدییەکان، خاوەنی پۆستەکە بە فەرمی دابمەزرێنێت. بەپێی یاسای ئایینیی ئێزدی، تەنها میر دەسەڵاتی دیاریکردنی بابەشێخێکی نوێی هەیە و دامەزراندنەکە لە ڕێوڕەسمێکدا لە پیرۆزگەی لالش پشتڕاست دەکرێتەوە. ئەم پەیوەندییە پێکهاتەی ڕابەرایەتیی ئێزدی دەردەبڕێت، کە تێیدا میر وەک سەرۆکی باڵا دەوەستێت و پۆستە ڕۆحانییەکەی بابەشێخ پەسەندکردنە فەرمییەکەی لە ئەوەوە وەردەگرێت.
دوای دامەزراندن، بابەشێخ تا کۆتاییی ژیان پۆستەکەی لە دەستدا دەبێت و ناتوانرێت لەکار بخرێت یان جێنشینێکی بۆ دابنرێت، مەگەر بمرێت یان باوەڕی ئێزدی بە جێ بهێڵێت. ئەم دڵنیایییەی ماوەی پۆستەکە گرانی و پیرۆزییەکەی دەنوێنێت، کە پۆستێک نییە بە ئاسانی ببەخشرێت یان وەربگیرێتەوە، بەڵکو ئەمانەتێکی پیرۆزە کە تا مردن لە دەستیدا دەبێت. بەستەری نێوان میر و بابەشێخ، یەکێک دامەزرێنەر و ئەوی دیکە سەرۆکی ڕۆحانی، یەکێکە لە پەیوەندییە بناغەییەکانی ڕێکخستنی ئایینیی ئێزدی و دەسەڵاتە شازادەیی و ڕۆحانییەکانی باوەڕەکە پێکەوە دەبەستێتەوە.
ئەرکەکان لە لالش
بارەگای بابەشێخ لە لالشە، پیرۆزترین پیرۆزگەی ئێزدییەکان، لە حەوشە ناوەوەی مەزاری پیرە مەزنەکەی شێخ عەدی. ئامادەبوونی بۆ ژیانی ئایینیی ئەوێ پێویستە: دەبێت لە هەموو ڕێوڕەسم و بۆنە گرنگەکانی باوەڕەکەدا ئامادە بێت و زۆرێک لە بۆنە مەزنەکانی لالش بەبێ ئەو بە دروستی ئەنجام نادرێن. سەرۆکایەتیی ڕێوڕەسمە پیرۆزەکان دەکات و لە دڵی ڕۆحانیی جیهانی ئێزدیدا ڕێنمایی و چاودێریی پەرستن دەکات.
لە دەرەوەی پیرۆزگەکە، بابەشێخ لە نێو کۆمەڵگە فراوانترەکەدا ڕۆڵی چاودێری و ڕێنماییی ڕۆحانیی هەیە. بە نەریت ساڵی جارێک بە نێو گوندە ئێزدییەکاندا دەگەڕێت بۆ بەخشینی بەرەکەت و ئەنجامدانی ڕێوڕەسم و یەکلاییکردنەوەی ناکۆکییەکانی خەڵک، وەک ڕێنمایەکی ڕۆحانی و ناوبژیوانی ململانێکان. هەروەها ڕۆحانییەکان لە ئەرکەکانیاندا ڕێنمایی و فێر دەکات و چاودێریی بەڕێوەبردنی دروستی کاروباری باوەڕەکە لە سەرانسەری کۆمەڵگەکەدا دەکات. چاودێریی ڕێوڕەسمەکان و دیسیپلینی ڕۆحانییەکان و خۆشگوزەرانیی ڕۆحانیی گەلی ئێزدی لە دەستیدایە؛ بەرپرسیارییەکی فراوان و گران کە شایستەی باوکی شێخەکانە.
ژیانێکی تەقوا و ڕۆژوو
چاوەڕوان دەکرێت بابەشێخ ژیانێکی تەقوای زۆر بەرز و دیسیپلینی ئایینی بەسەر ببات، نموونەیەکی دڵسۆزی بۆ تەواوی کۆمەڵگەکە. لە ئەرکەکانی ماوەی درێژی ڕۆژوو هەیە، لەوانە ڕۆژووە مەزنە چلڕۆژییەکانی هاوین و زستان کە بە چلەی هاوین و چلەی زستان دەناسرێن؛ ماوەی گۆشەگیری و عیبادەت کە قووڵاییی پابەندیی ئایینیی دیاری دەکەن. دەبێت ژیانێکی پیرۆز و پابەند بە خۆڕێکخستن بەسەر ببات کە بۆ خزمەتکردنی باوەڕەکە تەرخان کرابێت.
ئەم داواکارییەی تەقوا خەسڵەتە پیرۆزەکەی پۆستەکە دەنوێنێت. بابەشێخ تەنها بەڕێوەبەری ڕێوڕەسمەکان نییە، بەڵکو پیاوێکی پیرۆزە کە دڵسۆزی و پاکیی ژیانی خۆی دەسەڵات بە ڕابەرایەتیی ڕۆحانییەکەی دەبەخشن. بە ڕۆژوو و نوێژ و ڕەفتارە تەقوادارانەکەی، ئایدیاڵە ئایینییەکانی باوەڕەکە بەرجەستە دەکات و وەک نموونەیەکی زیندوو بۆ ئەو کۆمەڵگەیە دەوەستێت کە ڕێنمایی دەکات. سەختگیریی شێوازی ژیانی خۆی بەشێکە لە پۆستەکەی، ئەو دیسیپلینەی لە ڕێگەیەوە شایستە دەبێت باوکی ڕۆحانیی ئێزدییەکان بێت.
بابەشێخ لە سەردەمی نوێدا
پۆستی بابەشێخ تا ئەمڕۆ بەردەوامە. بۆ چەندین ساڵ خورتۆ حاجی ئیسماعیل، ڕابەرێکی ڕۆحانیی زۆر ڕێزلێگیراو، تا مردنی خاوەنی پۆستەکە بوو. لە 2020دا، زیاتر لە مانگێک دوای کۆچی دواییی پێشینەکەی، میر، حازم تەحسین بەگ، شێخ عەلی ئیلیاسی وەک بابەشێخی نوێ دامەزراند و شێخ عەلی ئیلیاسیش لە ڕێوڕەسمێکدا لە پەرستگا پیرۆزەکەی لالش بە ئامادەبوونی هەزاران ئێزدی پۆستەکەی وەرگرت. بەپێی یاسای ئێزدی، میر دامەزراندنەکەی ئەنجام دا، تەنها ئەو کەسەیە کە دەتوانێت ڕابەرێکی نوێی ڕۆحانی دیاری بکات.
ڕاستگۆیی دەخوازێت ئاماژە بەوە بکرێت کە وەک پۆستە هاوچەرخەکەی میر، دامەزراندنی دواییی بابەشێخ لە نێو ئەو دابەشبوونانەدا هات کە لە ساڵە سەختەکانی دوای کارەساتی شنگالدا کۆمەڵگەی ئێزدیی تووش کردووە. هەندێک ئێزدی، بە تایبەت لە ناوچەی شنگال، و هەندێک کەسایەتیی ئایینی و کۆمەڵگەیی، ناڕەزایییان لە دامەزراندنەکە دەربڕی و وتیان ڕاوێژیان پێ نەکراوە و ڕەتیان کردەوە دان بە ڕابەرە نوێیە ڕۆحانییەکەدا بنێن. ئەم گرژییانە فشارەکان لەسەر کۆمەڵگەیەک دەنوێنن کە ئازاری گەورەی چەشتووە و ڕووبەڕووی ئاستەنگی قووڵی سەردەمی نوێ بووەتەوە، هەرچەند پۆستە کۆنەکەی بابەشێخ وەک دڵی ڕۆحانیی باوەڕەکە دەمێنێتەوە.
هێما و مانا
بابەشێخ هێمای ڕەهەندی ڕۆحانیی ژیان و ڕابەرایەتیی ئێزدییە. وەک باوکی شێخەکان، دەسەڵاتی ئایینیی باوەڕەکە و پاسەوانیی ڕێوڕەسمە پیرۆزەکانی و دیسیپلینی ژیانێکی پیرۆز بەرجەستە دەکات. لە کەسایەتیی ئەودا پەرستنی ئێزدییەکان سەرۆک و ڕێنمای خۆی دەدۆزێتەوە و لە ڕێگەی ئەوەوە ڕێوڕەسمە مەزنەکانی باوەڕەکە ڕادەگیرێن و ڕۆحانییەکان ڕێنمایی دەکرێن. ئەو بەرجەستەبوونە زیندووەکەی ڕێکخستنی ڕۆحانیی کۆمەڵگەکەیە.
پۆستەکەی هەروەها هێمای هاوسەنگیی وردی دەسەڵاتە لە جیهانی ئێزدیدا، هاوبەشیی ڕۆحانی و شازادەیی. لە تەنیشت میر، شازادەکە، بابەشێخ نوێنەرایەتیی جەمسەری ڕۆحانیی ڕابەرایەتی دەکات و پێکەوە باوەڕ و کۆمەڵگەکە ڕادەگرن. هەروەها بە تەقوا سەختگیرەکەی و ڕۆژوو و شێوازە پیرۆزەکەی ژیانی، هێمای ئەو ئایدیاڵەی دڵسۆزییە کە باوەڕەکە ئامانجیەتی. بیرکردنەوە لە بابەشێخ واتە بیرکردنەوە لە قووڵاییی ڕۆحانیی ئێزدایەتی و ڕێزگرتنەکەی لە پیرۆزی و ڕێوڕەسم و ڕێکخستنی پیرۆز، کە لە باوکی شێخەکاندا لە دڵی لالش بەرجەستە بووە.
بابەشێخ و کوردەکان
پۆستی بابەشێخ لە میراتی کوردەکاندا شوێنێکی بەڕێزی هەیە، لە سەرووی هەمووانەوە لە نێو ئێزدییەکاندا، شوێنکەوتووانی یەکێک لە کۆنترین باوەڕەکانی جیهانی کوردی. وەک ڕابەری باڵای ڕۆحانیی کۆمەڵگەکە، بابەشێخ بە درێژایی سەدەکان ژیانی ئایینیی ئێزدییەکانی ڕێنمایی کردووە، سەرۆکایەتیی ڕێوڕەسمە پیرۆزەکانی لالشی کردووە و دیسیپلین و دڵسۆزیی باوەڕەکەی پاراستووە. کەسایەتییەکی ناوەندییە لەو میراتە ئایینییەی ئێزدییەکان لە درێژایی سەردەمی زەحمەتدا پاراستوویانە.
بۆ گەلێک کە چەوساندنەوەی سامناکی بەرگە گرتووە، بەردەوامیی پۆستی بابەشێخ وەک هی میر سەرچاوەی جێگیری و شکۆ و بەهێزکردنی ڕۆحانی بووە، نیشانەی ئەوەی ئێزدییەکان وەک گەلێکی جیاواز بە ڕابەرایەتیی کۆنی ئایینیی خۆیانەوە دەمێننەوە. ڕێزگرتن لە بابەشێخ واتە ڕێزگرتن لە میراتی ڕۆحانیی ئێزدییەکان لە چیرۆکە فراوانترەکەی کوردەکاندا و داننان بە قووڵایی و خۆڕاگریی باوەڕێک کە پۆستە پیرۆزەکان و ڕێوڕەسمەکان و دڵسۆزیی خۆی بە درێژایی سەدەکان و بە ڕێنماییی باوکی شێخەکان پاراستووە.
مشتومڕ و تێگەیشتنە هەڵەکان
ئایا بابەشێخ هەمان میرە؟ نەخێر. هەردووکیان پۆستی جیاوازن، دوو بەرزترین پۆستی کۆمەڵگەی ئێزدی. میر شازادەکەیە، سەرۆکی باڵای ئێزدییەکان لە کاروباری دونیایی و ڕۆحانیدا و لە ڕەچەڵەکی قەتانییە، لە کاتێکدا بابەشێخ ڕابەری سەرەکیی ڕۆحانی و باوکی شێخەکانە و لە ڕەچەڵەکی شەمسانییە. میر بابەشێخ دادەمەزرێنێت و پێکەوە لە لووتکەی باوەڕەکەدا کار دەکەن، بەڵام پۆستی جیاوازن بە ڕۆڵ و ڕەچەڵەکی پیرۆزی جیاوازەوە.
ئایا هەر ئێزدییەک دان بە هەمان بابەشێخدا دەنێت؟ بە نەریت ئەو بابەشێخەی میر دایدەمەزرێنێت سەرۆکی ڕۆحانیی تەواوی کۆمەڵگەکەیە. بەڵام لە ساڵانی دواییدا، لە نێو دابەشبوونەکانی دوای تراژیدیای شنگال و گرژییە سیاسییە فراوانترەکاندا، هەندێک ئێزدی، بە تایبەت لە ناوچەی شنگال، ناڕەزایییان لە دامەزراندنی بابەشێخی ئێستا دەربڕی و ڕەتیان کردەوە دانی پێدا بنێن. ڕاستگۆیی دەخوازێت دان بەم دابەشبوونەدا بنرێت، کە فشارەکانی کۆمەڵگەیەک دەنوێنێت کە لە ژێر فشاری مەزنی سەردەمی نوێدایە، هەرچەند پۆستە نەریتییەکە لە لالش بەردەوامە.
ئایا ڕۆڵی بابەشێخ بە شتێکی شومەوە پەیوەستە؟ نەخێر و پێویستە ئەمە ڕوون بێت. بابەشێخ سەرۆکی ڕۆحانیی باوەڕێکی یەکتاپەرستە، پاسەوانی ڕێوڕەسمە پیرۆزەکانی و ڕێنمای ڕۆحانییەکانی. ئێزدایەتی یەک خودا دەپەرستێت کە جیهانی ئافراندووە و چاودێریی سپاردووە بە هەفت بوونەوەرە پیرۆزەکە بە ڕابەرایەتیی تاوسە مەلەک، فریشتەی تاوس، کە هێزە خێرخوازەکانی ڕێکخستنی خودایین. ئەو پێشداوەرییە بەردەوامانەی لە درێژایی سەدەکاندا ئاراستەی ئێزدییەکان کراون، ڕەگیان لە تێگەیشتنی هەڵەدایە و پۆستی بابەشێخ تەنها هی ڕابەرێکی ڕۆحانیی ڕێزلێگیراوە، باوکی تەقواداری باوەڕێکی کۆن و بەڕێز.
بابەتە پەیوەندیدارەکان
میر: شازادەی ئێزدییەکان کە بابەشێخ دادەمەزرێنێت
شێخ فەخرەدین: باپیرە شەمسانییەکە کە بابەشێخ لە خێزانی ئەوە
لالش: ئەو پیرۆزگەیەی بابەشێخ تێیدا بارەگای هەیە
شێخ عەدی: پیری باڵا کە بابەشێخ لە مەزارەکەیدا سەرۆکایەتی دەکات
شێخ شەمس: پیرێکی شەمسانی، برای فەخرەدین لە خێزانە پیرۆزەکەدا
هەفت بوونەوەرە پیرۆزەکە: هەفتەکەی باوەڕی ئێزدی بە ڕابەرایەتیی فریشتەی تاوس
پرسیارە باوەکان
بابەشێخ کێیە؟
بابەشێخ، بە مانای باوکی شێخەکان، ڕابەری باڵای ڕۆحانیی کۆمەڵگەی ئێزدییە. لە ڕەچەڵەکی شەمسانیی چینی شێخەکانە و بە نەریت لە خێزانی شێخ فەخرەدینە و لە پیرۆزگەی لالش بارەگای هەیە. سەرۆکایەتیی ڕێوڕەسمە ئایینییەکانی باوەڕەکە دەکات، ڕۆحانییەکانی ڕێنمایی دەکات و ژیانێکی زۆر تەقوادارانە بەسەر دەبات. هەرچەند میر دایدەمەزرێنێت، بە سەرۆکی ئایینیی تەواوی کۆمەڵگەکە دادەنرێت.
بابەشێخ چی دەکات؟
بابەشێخ سەرۆکایەتیی ڕێوڕەسمە مەزنە ئایینییەکانی ئێزدییەکان دەکات، بە تایبەت ئەوانەی لالش کە زۆریان بەبێ ئەو ئەنجام نادرێن. ڕۆحانییەکان ڕێنمایی و فێر دەکات و ساڵی جارێک بە نێو گوندە ئێزدییەکاندا دەگەڕێت بۆ بەخشینی بەرەکەت و ئەنجامدانی ڕێوڕەسم و یەکلاییکردنەوەی ناکۆکییەکان. ئەو سەرۆک و ڕێنمای ڕۆحانیی کۆمەڵگەکەیە و چاودێریی ڕێوڕەسم و ژیانی ئایینییەکەی پێ سپێردراوە.
بابەشێخ چۆن هەڵدەبژێردرێت؟
پۆستەکە بە نەریت بۆماوەییە و لە نێو خێزانە شەمسانییەکەی فەخرەدیندا لە باوکەوە بۆ کوڕ دەگوازرێتەوە، بەڵام دەبێت میر، شازادەی ئێزدییەکان، خاوەنی پۆستەکە بە فەرمی دابمەزرێنێت. بەپێی یاسای ئێزدی، تەنها میر دەتوانێت بابەشێخێکی نوێ دیاری بکات و دامەزراندنەکە لە ڕێوڕەسمێکدا لە لالش پشتڕاست دەکرێتەوە. دوای دامەزراندن، بابەشێخ تا کۆتاییی ژیان پۆستەکەی لە دەستدا دەبێت و ناتوانرێت لەکار بخرێت مەگەر بمرێت یان باوەڕەکە بە جێ بهێڵێت.
جیاوازیی نێوان بابەشێخ و میر چییە؟
میر شازادەی ئێزدییەکان و سەرۆکی باڵای کۆمەڵگەکەیە لە کاروباری دونیایی و ڕۆحانیدا و لە ڕەچەڵەکی قەتانییە. بابەشێخ ڕابەری سەرەکیی ڕۆحانی و باوکی شێخەکانە و لە ڕەچەڵەکی شەمسانییە. میر بابەشێخ دادەمەزرێنێت و لە لووتکەی باوەڕەکەدا پێکەوە کار دەکەن، شازادە و باوکی ڕۆحانی، بەڵام خاوەنی پۆستی جیاوازن کە ڕەگیان لە ڕەچەڵەکی پیرۆزی جیاوازدایە.
بۆچی بابەشێخ بۆ ماوەی درێژ بە ڕۆژوو دەبێت؟
چاوەڕوان دەکرێت بابەشێخ ژیانێکی تەقوای زۆر بەرز بەسەر ببات و ڕۆژووی درێژ بەشێکە لە دیسیپلینی ئایینییەکەی. لە ئەرکەکانی ڕۆژووە مەزنە چلڕۆژییەکانی هاوین و زستان هەن، چلەی هاوین و چلەی زستان. ئەم دڵسۆزییە سەختگیرانەیە خەسڵەتە پیرۆزەکەی پۆستەکە دەنوێنێت: تەنها بەڕێوەبەر نییە، بەڵکو پیاوێکی پیرۆزە کە پاکیی ژیانی خۆی دەسەڵات بە ڕابەرایەتیی ڕۆحانییەکەی دەبەخشێت و نموونە بۆ کۆمەڵگەکە دادەنێت.
بابەشێخ ئەمڕۆ کێیە؟
بۆ چەندین ساڵ خورتۆ حاجی ئیسماعیل تا مردنی خاوەنی پۆستەکە بوو. لە 2020دا میر، حازم تەحسین بەگ، شێخ عەلی ئیلیاسی وەک بابەشێخی نوێ دامەزراند و شێخ عەلی ئیلیاسیش لە لالش بە ئامادەبوونی هەزاران ئێزدی پۆستەکەی وەرگرت. دامەزراندنەکە لە نێو دابەشبوونەکانی دوای تراژیدیای شنگالدا هات و هەندێک ئێزدی، بە تایبەت لە شنگال، ڕەتیان کردەوە دانی پێدا بنێن؛ ئەمە فشارەکانی ساڵانی دوایی لەسەر کۆمەڵگەکە دەنوێنێت.
سەرچاوە و خوێندنەوەی زیاتر
Yazidis i. General (پۆستەکان: میر و بابەشێخ) - Encyclopaedia Iranica
Social Organization of the Yazidis - Wikipedia
Sheikh Ali Ilyas (بابەشێخی ئێستا) - Wikipedia
New Yazidi Spiritual Leader Sworn In - Rudaw
Yazidi Society and Religious Offices - Yazidi Cultural Heritage
Yezidi Religious Tradition - YezidiTruth.org