میر: شازادەی ئێزدییەکان

پێشەکی

لە سەرووی تەواوی کۆمەڵگەی ئێزدی، هەم لە کاروباری دونیایی و هەم لە کاروباری ڕۆحانیدا، کەسایەتییەکی بۆماوەییی تاک دەوەستێت: میر، شازادەی ئێزدییەکان. میر کە لە ناوچەی شێخان لە باکووری عێراق نیشتەجێیە و وەک جێنشینی زەوییی پیری باڵا شێخ عەدی لێی دەڕوانرێت و سەرۆکایەتیی بەرزترین ئەنجومەنی ئایینیی باوەڕەکە دەکات، ڕابەری باڵایە کە لە بنەڕەتدا هەموو ئێزدییەکان دەبێت دڵسۆزیی خۆیانی بۆ دەرببڕن. کەسایەتییەکەی بە پیرۆز دادەنرێت و پۆستەکەی تەواوی کۆمەڵگە لە ژێر یەک بنەماڵەی شازادەییدا پێکەوە دەبەستێتەوە.

دامەزراوەی میر یەکێکە لە کۆڵەکە سەرەکییەکانی کۆمەڵگەی ئێزدی، لە تەنیشت چینە ڕۆحانییەکان و پیرۆزگە مەزنەکەی لالش. بۆ سەدەکان بنەماڵەی شازادەکان نوێنەرایەتیی ئێزدییەکانی لە بەرامبەر جیهانی دەرەوە کردووە، پیرۆزترین شوێنەکانیانی بەڕێوە بردووە و وەک هێمای یەکگرتوویی و بەردەوامیی گەلێک وەستاوە کە زۆری بەرگە گرتووە. میر لە هەمان کاتدا ڕابەرێکی سیاسی و مەرجەعێکی ئایینی و هێمایەکی زیندووی ناسنامەی ئێزدییە.

تێگەیشتن لە میر واتە تێگەیشتن لە چۆنیەتیی خۆبەڕێوەبردن و پێکەوەمانەوەی ئێزدییەکان وەک کۆمەڵگەیەکی جیاواز لە درێژایی سەدەکاندا. لەم شازادە بۆماوەییەدا، کە بەپێی نەریت ڕەچەڵەکی بۆ پیرۆزترین بنەڕەتەکانی باوەڕەکە دەگەڕێتەوە و لە ناوەندی جیهانی ئێزدیدا نیشتەجێیە، ڕەهەندە ئایینی و دونیاییەکانی ژیانی ئێزدی لە پۆستێکی پیرۆزی تاکدا پێکەوە دەگرێن؛ یەکێک لە گرنگترین دامەزراوەکانی یەکێک لە کۆنترین باوەڕەکانی کوردەکان.

ناوەڕۆک

بنەماڵەی شازادەییی شێخان

میر و چینە بۆماوەییەکان

ئەرک و هێماکانی پۆستەکە

میر لە سەردەمی نوێدا

هێما و مانا

میر و کوردەکان

مشتومڕ و تێگەیشتنە هەڵەکان

بابەتە پەیوەندیدارەکان

پرسیارە باوەکان

سەرچاوە و خوێندنەوەی زیاتر

میر کێیە؟

میر، وشەیەک بە مانای شازادە یان ئەمیر، ڕابەری باڵای بۆماوەییی کۆمەڵگەی ئێزدییە، هەم سەرۆکی دونیایی و هەم سەرۆکی ڕۆحانییەکەی. میر کە لە ڕووی مێژووییەوە لە ناوچەی شێخان لە باکووری عێراق، لە بەعدرە و عەین سفنی، نیشتەجێ بووە، وەک جێنشینی زەوییی پیری باڵا شێخ عەدی و سەرۆکی ئەنجومەنی باڵای ڕۆحانیی ئێزدی لێی دەڕوانرێت. کەسایەتییەکەی بە پیرۆز دادەنرێت و لە تیۆریدا هەموو ئێزدییەکان دەبێت دڵسۆزیی خۆیانی بۆ دەرببڕن. میر لە ڕەچەڵەکی قەتانیی چینی شێخەکانە؛ نوێنەرایەتیی ئێزدییەکان لە بەرامبەر جیهانی دەرەوە دەکات، پیرۆزگەی لالش بەڕێوە دەبات و کەسایەتیی ناوەندیی یەکگرتوویی بۆ تەواوی کۆمەڵگەکەیە.

شازادەی ئێزدییەکان

میر لە کۆمەڵگەی ئێزدیدا شوێنێکی بێهاوتای هەیە، چونکە لە پۆستەکەیدا دونیایی و پیرۆزی یەک دەگرن. لە هەمان کاتدا شازادەی کاروباری دونیاییی کۆمەڵگەکە و سەرۆکە سیاسییەکەی و نوێنەری لە مامەڵە لەگەڵ دەوڵەت و هۆز و گرووپە ئایینییەکانی دیکەیە، هەروەها کەسایەتییەکە بە دەسەڵاتێکی قووڵی ڕۆحانی، کە بە پیرۆز دادەنرێت و لە لووتکەی پلەبەندیی ئایینیدا دەوەستێت. لە تێگەیشتنی ئێزدیدا هەم دەسەڵاتی دونیایی و هەم دەسەڵاتی ڕۆحانیی پێ سپێردراوە؛ بەپێی نەریت خودی شێخ عەدی پێی بەخشیوە.

ئەم پێکەوەبوونەی ڕۆڵەکان میر دەکاتە ڕابەری باڵای ئێزدییەکان بە تەواوترین مانای وشەکە. لە بنەڕەتدا هەر ئێزدییەک دەبێت دڵسۆزیی خۆی بۆ دەرببڕێت و بڕیارەکانی لە سەرانسەری کۆمەڵگەکەدا دەسەڵاتی پابەندکەریان هەیە. لە کردەوەدا کاریگەریی ڕاستەوخۆی لە ناوەندی شێخان لە بەهێزترین ئاستیدا بووە و لە کۆمەڵگە دوورترەکاندا گۆڕاوە، بەڵام لە تیۆریدا و وەک هێما نوێنەرایەتیی هەموو ئێزدییەکان لە هەموو شوێنێک دەکات، لە گوندەکانی عێراقەوە تا دیاسپۆرای قەفقاز و سووریا و ڕۆژئاوا. ئەو یەک کەسایەتییەیە کە نوێنەرایەتیی تەواوی گەلی ئێزدی دەکات.

خاڵە سەرەکییەکان

میر سەرۆکی بۆماوەییی دونیایی و ڕۆحانیی ئێزدییەکانە.
وەک جێنشینی زەوییی پیری باڵا شێخ عەدی لێی دەڕوانرێت.
لە ڕەچەڵەکی قەتانیی چینی شێخە ئێزدییەکانە.
لە ڕووی مێژووییەوە لە ناوچەی شێخان، لە بەعدرە و عەین سفنی، نیشتەجێ بووە.
سەرۆکایەتیی ئەنجومەنی باڵای ڕۆحانی دەکات و بابەشێخ دادەمەزرێنێت.
کەسایەتییەکەی بە پیرۆز دادەنرێت و لە بنەڕەتدا هەموو ئێزدییەکان دەبێت دڵسۆزیی خۆیانی بۆ دەرببڕن.

زانیارییە خێراکان

نازناو: میر (شازادە یان ئەمیر)؛ بە کوردی میر، میرێ شێخان
ڕۆڵ: سەرۆکی بۆماوەییی دونیایی و ڕۆحانیی ئێزدییەکان
پێگە: وەک جێنشینی شێخ عەدی لەسەر زەوی لێی دەڕوانرێت
ڕەچەڵەک: لە ڕەچەڵەکی قەتانیی چینی شێخەکانە
بارەگا: ناوچەی شێخان؛ بەعدرە و عەین سفنی لە باکووری عێراق
ئەنجومەن: سەرۆکی ئەنجومەنی باڵای ڕۆحانیی ئێزدی
دادەمەزرێنێت: بابەشێخ، ڕابەری سەرەکیی ڕۆحانی
هێماکان: سەرپۆشی کولیک؛ بەخشینەکانی ڕێپێوانەکانی سنجاق
میری سەردەمی دوایی: تەحسین بەگ (1944-2019)؛ ئێستا حازم تەحسین بەگ (لە 2019ەوە)
باوەڕ: ئێزدایەتی، باوەڕێکی کۆنی جیهانی کوردی

جێنشینی شێخ عەدی

دەسەڵاتی میر ڕەگی لە پەیوەندییەکەی بە شێخ عەدیی کوڕی موسافیرەوە هەیە، پیرە مەزنەکەی سەدەی دوازدەهەم کە باوەڕی ئێزدی لە دەوریدا شێوە کلاسیکییەکەی وەرگرت و ئێزدییەکان وەک پیرۆزترین پیریان ڕێزی لێ دەگرن. بنەماڵەی شازادەکان ڕەچەڵەک و ڕەوایەتیی خۆی بۆ بازنەی شێخ عەدی دەگەڕێنێتەوە و وەک جێگر یان جێنشینی زەوییی ئەو پیرە مەزنە لە میر دەڕوانرێت. ئەم پەیوەندییە ئەوەندە ناوەندییە کە دەگوترێت دەروازەکانی پیرۆزگەی لالش نووسراوێکی نەخشکراویان لەسەرە کە میر بە ئەمیری شێخان و جێنشینی شێخ عەدی ناو دەبات.

ئەم ڕەچەڵەکە پیرۆزە بناغەی پێگە بێهاوتاکەی میرە. چونکە بە بەردەوامکەری دەسەڵاتی خودی شێخ عەدی دادەنرێت، پۆستەکەی تەنها کێشی سیاسی نییە، بەڵکو پیرۆزییەکی قووڵی ئایینیی هەیە. لە تێگەیشتنی ئێزدیدا پەیوەندییە زیندووەکەیە بە پیرۆزترین کەسایەتیی باوەڕەکەوە، ئەو کەسەیە کە دەسەڵاتە دامەزراوەکەی شێخ عەدی لە ڕێگەی ئەوەوە بە نەوەکاندا دەگوازرێتەوە. بۆیە کەسایەتییەکەی بە پیرۆز دادەنرێت و سەرکردایەتییەکەی وەک ئەمانەتێکی ڕۆحانی و دونیایی تێی دەگەن، میراتێک لە خودی دامەزرێنەری نەریتە کلاسیکییەکەی ئێزدی.

بنەماڵەی شازادەییی شێخان

پلەی میر هی یەک بنەماڵەی بۆماوەییی شازادەییە کە لە ناوچەی شێخان لە باکووری عێراق نیشتەجێیە، ناوەندی جیهانی ئێزدی کە دۆڵە پیرۆزەکەی لالش لەخۆ دەگرێت. بنکە مێژووییەکەی بنەماڵەکە شارۆچکەی بەعدرەیە و لە سەردەمی دواییدا میرەکان لە عەین سفنیی نزیکیدا نیشتەجێ بوون. پۆستەکە بە میرات دەگوازرێتەوە، بە نەریت لە باوکەوە بۆ کوڕ، بۆیە سەرکردایەتیی ئێزدییەکان لە درێژایی سەدەکاندا لەم یەک ڕەچەڵەکەی شازادەییدا ماوەتەوە و بەردەوامییەکی سەرنجڕاکێشی سەرکردایەتیی بە کۆمەڵگەکە بەخشیوە.

میرنشینی شێخان، کە میر سەرۆکایەتیی دەکرد، مێژوویەکی هەیە کە بۆ سەدەکان دەگەڕێتەوە و ڕەچەڵەکی شازادەکان دەتوانرێت بە درێژایی چەندین نەوەی فەرمانڕەوایی شوێن پێ هەڵبگیرێت. بنەماڵەی شازادەکان کە بە خاکی شێخان و بە پیرۆزگەی لالش لە ناوەڕاستیدا بەستراوەتەوە، پشتگیریی ژیانی سیاسی و ئایینیی ئێزدی بووە، ئەو بنەماڵەیەی کۆمەڵگەکە لە سەردەمە باشەکان و لە زۆر سەردەمی چەوساندنەوە و زەحمەتدا بۆ سەرکردایەتی ڕووی تێ کردووە. ئێزدییەکان لە مانەوەی ئەم یەک بنەماڵە فەرمانڕەوایەدا هێمای مانەوەی خۆیان وەک گەل دۆزیوەتەوە.

میر و چینە بۆماوەییەکان

پۆستی میر دەبێت لە چوارچێوەی پێکهاتە تایبەتەکەی چینە بۆماوەییەکانی کۆمەڵگەی ئێزدیدا تێی بگەین، کە بە سێ چینی بۆماوەیی دابەش دەبێت: شێخەکان و پیرەکان و موریدەکان، یان ئەوانەی سەر بە چینی ڕۆحانی نین. چینی شێخەکان، چینی ڕۆحانییەکان، خۆی بە سێ ڕەچەڵەکی مەزن دابەش دەبێت: قەتانی و ئەدانی و شەمسانی، کە هەریەکەیان بە باپیرانی پیرۆزی تایبەت و ئەرکی تایبەتەوە پەیوەستە. میر لە ڕەچەڵەکی قەتانییە، کە بە خودی شێخ عەدییەوە پەیوەستە.

هەریەک لە ڕەچەڵەکە مەزنەکان لە هاوسەنگییەکی دەسەڵاتی پیرۆزدا بە یەکێک لە بەرزترین پۆستەکانی باوەڕەکەوە پەیوەستە. قەتانییەکان میر، شازادەکە، دابین دەکەن؛ شەمسانییەکان، کە لە چوار کوڕەکەی شازادە ئێزدینە میرەوە هاتوون، بابەشێخ، ڕابەری سەرەکیی ڕۆحانی، دابین دەکەن؛ ئەدانییەکانیش پێش ئیمام، بەرپرسی ڕێوڕەسمەکان، دابین دەکەن. ئەم دابەشکردنی بەرزترین پۆستانە بەسەر ڕەچەڵەکە پیرۆزەکاندا هاوسەنگییەکی ورد لە ڕێکخستنی ئایینیی ئێزدی دەنوێنێت، کە تێیدا ڕابەرایەتیی باڵای میر لە تەنیشت ڕابەرایەتیی ڕۆحانیی بابەشێخ و دەسەڵاتی ڕێوڕەسمیی پێش ئیمام دەوەستێت و هەریەکەیان ڕەگی لە ڕەچەڵەکە پیرۆزەکەی خۆیدا هەیە.

ئەرک و هێماکانی پۆستەکە

میر کۆمەڵێک ئەرکی لە ئەستۆیە کە کاروباری دونیایی و پیرۆز دەگرنەوە. وەک سەرۆکی ئەنجومەنی باڵای ڕۆحانیی ئێزدی، سەرۆکایەتیی بەرزترین دەسەڵاتی ئایینیی باوەڕەکە دەکات و دەسەڵاتی دامەزراندنی بابەشێخ، ڕابەری سەرەکیی ڕۆحانی، لە دەستدایە. پیرۆزگەی لالش بەڕێوە دەبات، کە ناوەندی ڕۆحانیی جیهانی ئێزدییە، و ئەو بەخشینانە وەردەگرێت کە لە گەشتە ساڵانەکانی سنجاقدا کۆ دەکرێنەوە، ئاڵا پیرۆزەکانی تاوس کە بە ڕێپێوان لە نێو کۆمەڵگە ئێزدییەکاندا دەگێڕدرێن. هەروەها نێوانگیرە لە نێوان ئێزدییەکان و کۆمەڵگە و دەسەڵاتە موسڵمان و مەسیحییەکانی دەوروبەریان.

پێگە پیرۆزەکەی میر بە هێمای تایبەت دیاری دەکرێت. سەرپۆشێکی تایبەت بە ناوی کولیک لەسەر دەکات کە لە خوری ڕەش یان سپی دروست کراوە و کراسێکی تایبەت لەبەر دەکات، نیشانەکانی پۆستە بێهاوتاکەی. ڕێپێوانەکانی سنجاق، کە تێیاندا ئاڵاکانی تاوس وەک هێمای باوەڕەکە لە نێو کۆمەڵگەکاندا دەگێڕدرێن و بەخشین بۆ میر کۆ دەکرێتەوە، هەم دەسەڵاتەکەی و هەم یەکگرتووییی گەلی ئێزدیی پراکەندە لە ژێر ڕابەرایەتیی ئەودا دەردەبڕن. لەم ئەرک و هێمایانەدا خەسڵەتە دووانەکەی پۆستەکەی، کە هەم سیاسی و هەم ئایینییە، بەدی دەکرێت؛ شازادەیەک کە لە هەمان کاتدا کەسایەتییەکی پیرۆزە لە دڵی باوەڕەکەدا.

میر لە سەردەمی نوێدا

لە سەردەمی نوێدا دامەزراوەی میر بەردەوام بووە، هەرچەند بێ ئاستەنگ نەبووە. بۆ ماوەیەکی زۆری سەدەی بیستەم و سەرەتای سەدەی بیست و یەکەم میر تەحسین بەگ ڕابەرایەتیی ئێزدییەکانی کرد، کە لە 1944دا لە منداڵیدا بوو بە میر و نزیکەی حەفتا و پێنج ساڵ، تا مردنی لە 2019، ڕابەرایەتیی کۆمەڵگەکەی کرد؛ ماوەیەکی زۆر درێژی سەرنجڕاکێش کە ئاڵۆزترین دەیەکانی مێژووی نوێی ئێزدیی گرتەوە. لە ژیانی سیاسیی کوردیدا چالاک بوو و لە سەردەمی زەحمەتی مەزندا نوێنەرایەتیی ئێزدییەکانی کرد، لەوانەش ئەو کارەساتەی بەسەر کۆمەڵگەکەدا هات لە شنگال.

دوای مردنی میر تەحسین بەگ، کوڕەکەی حازم تەحسین بەگ لە 2019دا لە ڕێوڕەسمێکی پەیوەست بە شوێنە پیرۆزەکانی باوەڕەکەوە وەک میری نوێ دامەزرا و ڕەچەڵەکە بۆماوەییەکەی بەردەوام کرد. ڕاستگۆیی دەخوازێت ئاماژە بەوە بکرێت کە جێنشینییەکە لە ساتێکی سەخت و دابەشبوودا هات: دوای تراژیدیای شنگال و لەگەڵ هەبوونی لایەنگریی سیاسیی ڕکابەردا، هەندێک ئێزدی، بە تایبەت لە ناوچەی شنگال، دانیان بە کەسایەتییەکی ڕکابەردا وەک میری خۆیان نا؛ ئەمە فشار و دابەشبوونەکانی دەنوێنێت کە ئازارەکانی کۆمەڵگەکە و ململانێ سیاسییە فراوانترەکان دروستیان کردووە. بەم شێوەیە دامەزراوەی میر بەردەوامە، بەڵام لە کۆمەڵگەیەکدا کە ڕووبەڕووی ئاستەنگی قووڵی سەردەمی نوێ بووەتەوە و ئەو یەکگرتووییەی ماوەیەکی درێژ هێمای بووە، خۆیشی لەم سەردەمە سەختانەدا کەوتووەتە ژێر فشار.

هێما و مانا

میر بۆ ئێزدییەکان مانای هێماییی دەوڵەمەندی هەیە. لە سەرووی هەموو شتێکەوە هێمای یەکگرتووییی گەلی ئێزدییە، ئەو یەک کەسایەتییەی هەمووان دەبێت دڵسۆزیی خۆیانی بۆ دەرببڕن و نوێنەرایەتیی تەواوی کۆمەڵگەکە لە بەرامبەر خۆی و جیهاندا دەکات. لە گەلێکدا کە زۆرجار پراکەندە و چەوساوە بووە و بەسەر زۆر خاکدا دابەش بووە، میر وەک ناوەندێکی ناسنامەی هاوبەش و نیشانەی ئەوە وەستاوە کە ئێزدییەکان یەک گەلن بە یەک سەرۆکەوە، کە لە ژێر یەک شازادەی پیرۆزدا پێکەوە بەستراونەتەوە.

هەروەها هێمای یەکگرتنی دونیایی و پیرۆزییە کە بە ژیانی ئێزدیدا تێدەپەڕێت و لە یەک پۆستدا هەم ڕابەرایەتیی سیاسی و هەم دەسەڵاتی ئایینی و هەم شازادە و هەم پیاوی پیرۆز بەرجەستە دەکات. وەک جێنشینی شێخ عەدی و میراتگری بنەماڵەیەکی کۆنی شازادەیی، نوێنەرایەتیی بەردەوامیی باوەڕەکە لە درێژایی سەدەکاندا دەکات، پەیوەندییە زیندووەکە لە نێوان کۆمەڵگەی ئێستا و پیرۆزترین بنەڕەتەکانی. بیرکردنەوە لە میر واتە بیرکردنەوە لە هەستی ئێزدییەکان بە خۆیان وەک گەلێکی یەکگرتوو و کۆن و پیرۆز، کە لە ژێر شازادەیەکدا کۆ بوونەتەوە کە دەسەڵاتی مەزنترین پیریان هەڵدەگرێت.

میر و کوردەکان

دامەزراوەی میر لە میراتی کوردەکاندا شوێنێکی بەڕێزی هەیە، لە سەرووی هەمووانەوە لە نێو ئێزدییەکاندا کە لە کۆنترین کۆمەڵگەکانی جیهانی کوردین. بنەماڵەی شازادەییی شێخان ماوەیەکی درێژ بەشێک بووە لە پێکهاتە فراوانترەکەی ژیانی سیاسی و ئایینیی کوردی و میرەکان هەندێک جار لە کاروباری کوردیدا چالاک بوون و لە نێو جیهانە فراوانترەکەی کورددا نوێنەرایەتیی کۆمەڵگەکەیان کردووە، لە هەمان کاتدا ناسنامە و باوەڕە جیاوازەکەیان پاراستووە.

بۆ گەلێک کە چەوساندنەوەی سامناکی بەرگە گرتووە، لە دواییدا ئەو کارەساتەی لە شنگال بەسەریدا هێنرا، دامەزراوەی میر سەرچاوەی بەردەوامی و شکۆ و یەکگرتوویی بووە؛ هێمای ئەوەی ئێزدییەکان وەک گەلێکی جیاواز بە ڕابەرایەتیی کۆنی خۆیانەوە دەمێننەوە. ڕێزگرتن لە پۆستی میر واتە ڕێزگرتن لە خۆڕاگری و میراتە دەوڵەمەندەکەی ئێزدییەکان لە چیرۆکە فراوانترەکەی کوردەکاندا و داننان بە قووڵایی و تایبەتمەندیی کۆمەڵگەیەک کە لە ژێر ڕابەرایەتیی شازادە پیرۆزەکانیدا باوەڕ و دامەزراوە و ناسنامەی خۆی بە درێژایی سەدەکانی زەحمەت پاراستووە.

مشتومڕ و تێگەیشتنە هەڵەکان

ئایا میر ڕابەرێکی ئایینییە یان سیاسی؟ هەردووکیانە و ئەمە تایبەتمەندیی پۆستەکەیە. میر لە هەمان کاتدا شازادەی کاروباری دونیاییی ئێزدییەکان و سەرۆک و نوێنەرە سیاسییەکەیانە، هەروەها کەسایەتییەکی پیرۆزی ئایینی، جێنشینی شێخ عەدی و سەرۆکی ئەنجومەنی باڵای ڕۆحانییە. لە تێگەیشتنی ئێزدیدا هەم دەسەڵاتی دونیایی و هەم ڕۆحانی لە ئەودا یەک دەگرن، بۆیە هەڵەیە تەنها وەک فەرمانڕەوایەکی دونیایی یان تەنها وەک فەرمانڕەوایەکی ئایینی لێی بڕوانین؛ ئەو سەرۆکە تاکەیە کە هەردوو ڕەهەندەکە تێیدا یەک دەگرن.

ئایا هەر ئێزدییەک ئەمڕۆ یەک میر قبووڵ دەکات؟ لە ڕووی مێژووییەوە یەک شازادەی بۆماوەییی بنەماڵەی شێخان پۆستەکەی لە دەستدا بووە، کە لە بنەڕەتدا هەموو ئێزدییەکان دەبوو دڵسۆزیی خۆیانی بۆ دەرببڕن. بەڵام لە ساڵانی دواییدا، دوای تراژیدیای شنگال و لەگەڵ هەبوونی لایەنگریی سیاسیی ڕکابەردا، کۆمەڵگەکە ڕووبەڕووی دابەشبوون بووەتەوە و هەندێک ئێزدی، بە تایبەت لە شنگال، لە تەنیشت ئەو شازادەیەی لە شێخان دامەزرا، دانیان بە کەسایەتییەکی ڕکابەردا وەک میر ناوە. ڕاستگۆیی دەخوازێت دان بەم دابەشبوونەدا بنرێت، کە فشارەکانی کۆمەڵگەیەک دەنوێنێت کە لە ژێر فشاری مەزنی سەردەمی نوێدایە، هەرچەند دامەزراوە نەریتییەکە بە ناوەندی بنەماڵەی شێخانەوە بەردەوامە.

بنەڕەتی بانگەشەکانی بنەماڵەی شازادەکان چییە؟ دەسەڵاتی میر لەسەر ڕەچەڵەکەکەی لە نێو ڕەچەڵەکی شێخە قەتانییەکان و پەیوەندییەکەی بە شێخ عەدییەوە وەستاوە، کە ئێزدییەکان وەک پیری باڵایان و دەرکەوتنێکی زەوییی خودایی ڕێزی لێ دەگرن. هەندێک نەریت و سەرچاوە هەروەها بازنە فراوانترەکەی شێخ عەدی بە ڕەچەڵەکی ئومەوییەوە پەیوەست دەکەن، بابەتێک کە لە مێژووی بنەڕەتەکانی باوەڕەکەدا باس دەکرێت. ئەوەی بۆ پۆستی میر گرنگە، پێگەکەی لە نێو ڕێکخستنی پیرۆزی ئێزدایەتیدایە وەک جێنشینی شێخ عەدی و سەرۆکی کۆمەڵگەکە، لە نێو باوەڕێکدا کە یەکتاپەرستە و بوونەوەرە پیرۆزەکانی بە ڕابەرایەتیی تاوسە مەلەک، فریشتەی تاوس، هێزە خێرخوازەکانن لە جیهانە ئافرێنراوەکەی خودای تاکدا.

شێخ عەدی: پیری باڵا کە میر بە جێنشینی زەوییی ئەو دادەنرێت
لالش: ئەو پیرۆزگەیەی میر بەڕێوەی دەبات
هەفت بوونەوەرە پیرۆزەکە: ئەو هەفتەی لە باوەڕی ئێزدیدا خودا جیهانی پێ سپاردن
تاوسە مەلەک: فریشتەی تاوس، ڕابەری هەفتەکە و سەرۆکی باوەڕەکە
شێخ حەسەن: باپیری ڕەچەڵەکی شێخە ئەدانییەکان، یەکێک لە سێ ڕەچەڵەکی شێخەکان
شێخ شەمس: باپیرێکی شەمسانی؛ شەمسانییەکان بابەشێخ دابین دەکەن

پرسیارە باوەکان

میری ئێزدییەکان کێیە؟

میر، بە مانای شازادە یان ئەمیر، ڕابەری باڵای بۆماوەییی کۆمەڵگەی ئێزدییە، هەم سەرۆکی دونیایی و هەم ڕۆحانییەکەی. لە ڕووی مێژووییەوە لە ناوچەی شێخان لە باکووری عێراق نیشتەجێ بووە و وەک جێنشینی زەوییی پیری باڵا شێخ عەدی و سەرۆکی ئەنجومەنی باڵای ڕۆحانیی ئێزدی لێی دەڕوانرێت. کەسایەتییەکەی بە پیرۆز دادەنرێت و لە بنەڕەتدا هەموو ئێزدییەکان دەبێت دڵسۆزیی خۆیانی بۆ دەرببڕن.

میر چی دەکات؟

میر هەم سەرۆکی سیاسی و هەم ڕۆحانیی ئێزدییەکانە. نوێنەرایەتیی کۆمەڵگەکە لە بەرامبەر جیهانی دەرەوە دەکات، سەرۆکایەتیی ئەنجومەنی باڵای ڕۆحانی دەکات، دەسەڵاتی دامەزراندنی بابەشێخ لە دەستدایە، پیرۆزگەی لالش بەڕێوە دەبات و ئەو بەخشینانە وەردەگرێت کە لە ڕێپێوانە ساڵانەکانی ئاڵا پیرۆزەکانی سنجاقدا کۆ دەکرێنەوە. ڕابەری باڵا و کەسایەتیی یەکگرتووییی تەواوی کۆمەڵگەکەیە.

بۆچی میر بە پیرۆز دادەنرێت؟

چونکە بە جێنشینی زەوییی شێخ عەدی، پیری باڵای ئێزدایەتی، دادەنرێت و ئەو دەسەڵاتە بەردەوام دەکات کە خودی پیرە مەزنەکە دایمەزراندووە. بنەماڵەی شازادەکان ڕەوایەتیی خۆی بۆ بازنەی شێخ عەدی دەگەڕێنێتەوە و دەگوترێت دەروازەکانی لالش میر بە جێنشینی شێخ عەدی ناو دەبەن. ئەم پەیوەندییە بە پیرۆزترین کەسایەتیی باوەڕەکەوە پیرۆزییە قووڵە ئایینییەکە بە پۆستەکە دەبەخشێت.

ئایا پۆستی میر بۆماوەییە؟

بەڵێ. پلەی میر هی یەک بنەماڵەی شازادەییە کە لە ڕووی مێژووییەوە لە بەعدرە و عەین سفنیی ناوچەی شێخان نیشتەجێ بووە و پۆستەکە بە میرات دەگوازرێتەوە، بە نەریت لە باوکەوە بۆ کوڕ. ئەمە لە درێژایی سەدەکاندا بەردەوامییەکی سەرنجڕاکێشی ڕابەرایەتیی لە نێو یەک ڕەچەڵەکی شازادەییدا بە کۆمەڵگەی ئێزدی بەخشیوە. میر لە ڕەچەڵەکی قەتانیی چینی شێخەکانە.

میر ئەمڕۆ کێیە؟

بۆ ماوەیەکی زۆری سەدەی بیستەم، میر تەحسین بەگ ڕابەرایەتیی ئێزدییەکانی کرد و لە 1944ەوە تا مردنی لە 2019، نزیکەی حەفتا و پێنج ساڵ، پۆستەکەی لە دەستدا بوو. کوڕەکەی حازم تەحسین بەگ جێنشینی بوو و لە 2019دا وەک میر دامەزرا. بەڵام جێنشینییەکە لە ساتێکی دابەشبوودا هات و هەندێک ئێزدی، بە تایبەت لە ناوچەی شنگال، دانیان بە کەسایەتییەکی ڕکابەردا وەک میری خۆیان نا؛ ئەمە ئەو فشارانە دەنوێنێت کە کۆمەڵگەکە ڕووبەڕوویان بووەتەوە.

میر چ پەیوەندییەکی بە بابەشێخەوە هەیە؟

میر و بابەشێخ دوو بەرزترین کەسایەتیی ڕابەرایەتیی ئێزدین و لە ڕەچەڵەکە پیرۆزە جیاوازەکانەوە دێن. میر، لە ڕەچەڵەکی قەتانی، سەرۆکی باڵای دونیایی و ڕۆحانییە، لە کاتێکدا بابەشێخ، لە ڕەچەڵەکی شەمسانی، ڕابەری سەرەکیی ڕۆحانییە کە چاودێریی زۆر ڕێوڕەسم دەکات. میر وەک سەرۆکی ئەنجومەنی ڕۆحانی دەسەڵاتی دامەزراندنی بابەشێخی لە دەستدایە، بۆیە هەردوو پۆستەکە لە لووتکەی باوەڕەکەدا پێکەوە کار دەکەن.