Delal Köprüsü Zaho’da Habur’u aşar. Taş kemerler, tartışmalı yapım tarihleri ve kaydedilmiş anlatılar anıtın farklı yönlerini gösterir.

Zaho Delal Köprüsü’nün yüksek ana taş kemeri, daha küçük açıklık ve altından geçen dar su yolu
Delal Köprüsü; David Stanley, Aralık 2011, CC BY 2.0. Fotoğraf yapım tarihini kanıtlamaz. [4] Photo: David Stanley · CC BY 2.0.

Hangi Habur?

Köprü Irak Kürdistan Bölgesi’ndeki Zaho’nun güneydoğusundadır. Buradaki Habur Türkiye’den Dicle’ye akar; Fırat’a katılan Suriye Habur’u değildir. Columbia projesi köprüyü 2013 saha çalışmasında belgeledi ve Abbasi Köprüsü adını da kaydetti. [1] Nehir geçişi coğrafi öneminin bir parçasıdır.

Kemerler ve taş örgü

Dikleşen yol yüksek ana kemerin üzerine çıkar; daha alçak açıklıklar da vardır. Nizar Alwan Abdullah beş kemer, yaklaşık 114 metre uzunluk ve 4,70 metre genişlik bildirir. [2] Bunlar makale için yeni ölçülmüş değerler değildir. Fotoğraf ana kemeri ve küçük açıklıklardan birini gösterir; bütün taşların tek inşa evresine ait olduğunu kanıtlamaz.

Tarihlendirme sorusu

Columbia ilk yapımı MS üçüncü–dördüncü, yeniden yapımı sekizinci–dokuzuncu yüzyıla önerir. [1] Abdullah baninin adını veren kitabe bulunmadığını,1935 eski eser tescilini ve 1977 onarımını kaydeder. [2] Roma veya Abbasi etiketi tek başına kesin kuruluş tarihi oluşturmaz.

Dalal anlatısı

Masoud Mohammadirad’ın bölümünde bir usta Cizre’den Zaho’ya gelir. Tekrarlanan yıkılışlardan sonra ilk gelen canlının kurban edilmesi gerektiği söylenir. Gelini Dalal köpeğinden önce gelir ve yapıya gömülen kurban olur. [3] Bu, kaydedilmiş bir anlatıdır; gerçekten bir kadının köprüye gömüldüğünü gösteren arkeolojik kanıt değildir.

Diller arasında hikâye

Derleme Zaho’yla bağlantılı Yeni Aramice anlatılar da içerir; Kürtçe konuşan Müslümanlar ile Yeni Aramice konuşan Hristiyan ve Yahudiler arasındaki hikâyeleri karşılaştırır. [3] Adlar, nedenler ve tepkiler değişebilir. Köprü hem onarılmış taş yapı hem yapım, kayıp ve fedakârlık hikâyelerinin mekânıdır.

Kaynaklar ve ek okumalar

  1. Matthew Peebles and Helen Malko, Zakho Bridge, Mapping Mesopotamian Monuments, Columbia University (2021); project field documentation from 2013.
  2. Nizar Alwan Abdullah, historical study of the great stone bridge at Zakho, Humanities Journal of University of Zakho 5/2 (2017), pp.353–360, especially 353–356.
  3. Masoud Mohammadirad, The Bridge of Dalal, chapter 11, pp.95–104, in Neo-Aramaic and Kurdish Folklore from Northern Iraq, volume 2 (Open Book Publishers,2022); publisher’s chapter summary and comparative volume description.
  4. David Stanley, Delal Bridge, photograph from December 2011, Wikimedia Commons; CC BY 2.0.