گۆڤاری مێژووی کورد
1586 وتار بە سۆرانی بەردەستە.
شەمسەددین شەهرەزووری (مردوو دوای 1288) فەیلەسووفێکی کوردی ئیشراقی بوو کە نوزهەتولئەڕواحی نووسی؛ گشتگیرترین مێژووی عەرەبیی فەلسەفە لە سەدەکانی ناوەڕاستدا.
وتارەکە بخوێنەوە خاتوونا فەخرا، ژنە پیرۆزە ئێزدییە کوردەکەی سەدەی 13، لە ئایینی ئێزدیدا وەک پارێزەری ژنان، منداڵان و منداڵبوون ڕێزی لێ دەگیرێت و مەزارێکی لە پەرستگا پیرۆزەکەی لالش هەیە.
وتارەکە بخوێنەوە حوسامەدین چەلەبی (دەوروبەری 1225-1284)، عاریفە سۆفییە کوردەکە و مریدی ڕوومی، ئیلهامی بە بەرهەمهێنانی مەسنەوی بەخشی و وەک سەرۆکی تەریقەتی مەولەوی بوو بە جێنشینی ڕوومی.
وتارەکە بخوێنەوە ئیبن ئەلحاجب (مردن 1249)، ڕێزمانناس و فەقیهێکی مالکیی کورد، دەقی کاریگەری ڕێزمانی عەرەبی و بەرهەمی فیقهیی نووسی کە شێوەیان بە فێرکردنی ئیسلامی لە سەرانسەری جیهانی سەدەکانی ناوەڕاستدا دا.
وتارەکە بخوێنەوە ئیبن ئەلسەلاح (1181-1245)، زانای کوردی شافعیی حەدیسی خەڵکی شارەزووری کوردستانی عێراق، پێشەکیی زانستی حەدیسی نووسی، دەقە بنەڕەتییەکەی ڕێبازی حەدیس لە ئیسلامدا.
وتارەکە بخوێنەوە سەیفەدین ئەلئامدی (1156-1233)، فەقیهی خەڵکی ئامەد، دیاربەکر، پردێکی لە نێوان کەلام و فیقهی ئیسلامیدا دروست کرد و یەکێک لە ئامانجخوازترین زانایانی سەردەمی ئەییووبی لە ڕووی فکرییەوە بوو.
وتارەکە بخوێنەوە ئیبن ئەلئەزرەق ئەلفارقی (لە دەوروبەری 1116-1176)، مێژوونووس و فەرمانبەرێکی مەدەنیی کوردی ئەرتوقییەکان، تاریخ مەیافارقین و ئامەدی نووسی؛ سەرچاوەیەکی جێگرەوەنەگر بۆ مێژووی کورد و جەزیرەی سەدەکانی ناوەڕاست.
وتارەکە بخوێنەوە فەخروننیسا شەهدە ئەلبەغدادییە (مردن 1112) موحەدیسە، خۆشنووس و زانایەکی کورد بوو کە دامەزراوەیەکی گرنگی فێرکردنی لە بەغدا دامەزراند و ناسناوی شانازیی ژنایەتیی پێ بەخشرا.
وتارەکە بخوێنەوە عەلی حەریری (لە دەوروبەری 1009-1079)، یەکەم شاعیری ناسراو کە بە کوردیی کرمانجی نووسیویەتی، بە شیعری سۆفیگەری کە تێیدا ستایشی ئەڤین و کوردستانی دەکرد، پێشەنگی نەریتی ئەدەبیی کلاسیکیی کوردی بوو.
وتارەکە بخوێنەوە شا حوسێن (فەرمانڕەوایی 1417-1424)، دوا ئەتابەگی سەرەکیی کوردی هەزارئەسپیی لوڕستان، لە دوا ساڵەکانی بنەماڵەیەکی سێسەدەییدا فەرمانڕەواییی کرد، پێش ئەوەی فەرمانڕەوای تەیمووری، شاهرۆخ، لە 1424 کۆتایی بە فەرمانڕەواییی کوردی بهێنێت.
وتارەکە بخوێنەوە موزەفەڕەدین ئەفراسیابی دووەم (فەرمانڕەوایی 1340-1355)، ئەتابەگی کوردی هەزارئەسپیی لوڕستان، پایتەختە شاخاوییەکەی بنەماڵەکەی، ئیدەج، لە هێرشی موزەفەڕییەکان پاراست و فەرمانڕەواییی کوردی ڕاگرت.
وتارەکە بخوێنەوە یوسف شای دووەم (ڕوکنەددین)، ئاتابەگی کوردی هەزارئەسپی لە 1330-1340، بە لکاندنی شووشتەر، حوەیزە و بەسڕە بنەماڵەکەی فراوان کرد و فەرمانڕەواییی کوردیی بۆ ناوچە قووڵەکانی خوزستان و عێراق درێژ کردەوە.
وتارەکە بخوێنەوە شەمسەددین ئەلپ ئەرغون (فەرمانڕەوایی 1259-1274)، ئاتابەگی کوردی هەزارئەسپیی لۆڕستان، دوای وێرانکاریی مەغۆلەکان میرنشینەکەی بنیات نایەوە و بە لێهاتوویی لەگەڵ دەسەڵاتی باڵای ئیلخانان مامەڵەی کرد.
وتارەکە بخوێنەوە نوسرەتەددین (فەرمانڕەوایی 1252-1257)، ئاتابەگی کوردی هەزارئەسپیی لۆڕستان، لە یەکێک لە مەترسیدارترین قۆناغەکانی فراوانبوونی مەغۆلەکان لە جیهانی ئیسلامیدا میرنشینەکەی باشووری زاگڕۆسی پاراست.
وتارەکە بخوێنەوە عیمادەددین کوڕی هەزارئەسپ (فەرمانڕەوایی 1248-1251)، ئاتابەگی کوردی هەزارئەسپیی لۆڕستان، لە ساڵە سەرەتاییە پڕئاژاوەکانی فەرمانڕەواییی باڵای مەغۆلەکاندا میرنشینە کوردییەکەی بنەماڵەکەی پاراست.
وتارەکە بخوێنەوە مەلیک هەزارئەسپ (فەرمانڕەوایی 1204-1248)، ئاتابەگی کوردی هەزارئەسپیی لۆڕستان، لەگەڵ شای خوارەزمی دژی مەغۆلەکان هاوپەیمان بوو و ناوی خۆی بە بنەماڵەیەک بەخشی کە سێ سەدە بەردەوام بوو.
وتارەکە بخوێنەوە ئەبو تاهیر کوڕی عەلی (فەرمانڕەوایی 1115-1153) بنەماڵەی کوردیی هەزارئەسپیی لە لۆڕستان دامەزراند و سێ سەدە فەرمانڕەواییی خۆماڵیی کوردیی لە سەرانسەری چیاکانی باشووری زاگڕۆس بنیاد نا.
وتارەکە بخوێنەوە ئەناسر داوود، کوڕی ئەلموعەززەم عیسا، کورتە ماوەیەک فەرمانڕەواییی دیمەشقی کرد، پاشان وەک شازادەیەکی زانای کوردی ئەییووبی کە لە سیاسەتدا توانای مانەوەی هەبوو، کەرەکی ترانسئۆردەنی بەڕێوە برد.
وتارەکە بخوێنەوە ئەلمەنسوور ئیبراهیم، فەرمانڕەوای ئەییووبیی حیمس لە 1240-1246 و نەوەی شیرکۆ، فەرماندە گەورە کوردەکە، فەرمانڕەواییی کوردیی ئەییووبیی لقی شیرکۆی لە ناوەڕاستی سووریا پاراست.
وتارەکە بخوێنەوە ئەلموزەففەر غازی، کوڕی ئەلعادلی یەکەم، فەرمانڕەوای کوردی ئەییووبیی مەیافارقین لە جەزیرە بوو و سنووری باکووری ڕۆژهەڵاتی ئیمپراتۆریای کوردی پاراست.
وتارەکە بخوێنەوە ئەلئەوحەد ئەییووب، کوڕی ئەلعادلی یەکەم، فەرمانڕەوایەکی کوردی ئەییووبی بوو کە خەلات و مەیافارقینی لە جەزیرە بەڕێوە برد و لەگەڵ براکەی، ئەلئەشرەف مووسا، هەڵمەتی کرد.
وتارەکە بخوێنەوە توغتەکین کوڕی ئەیوب، برای سەلاحەددین، لە 1174دا لە جیاتی براکەی بنەماڵەی ئەیوبیی یەمەنی دامەزراند و دەسەڵاتی ئیمپراتۆریی کوردی بۆ نیمچەدوورگەی عەرەبی فراوان کرد.
وتارەکە بخوێنەوە موزەفەری I عومەر (تەقیەددین عومەر)، برازای کوردی ئەیوبیی سەلاحەددین و یەکەم میری حەما (1178-1191)، یەکێک لە بەهێزترین فەرماندەکانی ئیمپراتۆریەتی کورد بوو.
وتارەکە بخوێنەوە محەمەد کوڕی شێرکۆ، کوڕی فەرماندەی گەورەی کورد شێرکۆ، بنەماڵەی ئەیوبیی حیمسی دامەزراند (1179-1186) و بووە هاوسەری خوشکی سەلاحەددین، ست الشام، و یەکگرتوویی کوردی پتەو کرد.
وتارەکە بخوێنەوە