9ی نیسان لە مێژووی کورددا | هەواڵەکانی کورد
دوو ڕەهەندی گرنگیی 9ی نیسان لە مێژووی کورددا بناسە: لە کۆچە گەورە و دڵتەزێنەکەی 1991ەوە تا ڕووخانی ڕژێمی بەعس لە 2003 و کاریگەریی هاوچەرخی لە 2026.
وتارەکە بخوێنەوەگۆڤاری مێژووی کورد
1586 وتار بە سۆرانی بەردەستە.
دوو ڕەهەندی گرنگیی 9ی نیسان لە مێژووی کورددا بناسە: لە کۆچە گەورە و دڵتەزێنەکەی 1991ەوە تا ڕووخانی ڕژێمی بەعس لە 2003 و کاریگەریی هاوچەرخی لە 2026.
وتارەکە بخوێنەوەدەنگدانەوەکانی 8ی نیسان: گەشتێک بە مێژوو و خۆڕاگریی کورددا — لە زیرەکیی دەستکردی مانوسەوە. ڕۆژی 8ی نیسان وێنەیەکی بچووک و دڵتەزێنی ئەزموونە بەرفراوانەکەی کوردە؛ چیرۆکێک کە کارلێکی نێوان لەدەستدانی تراژیدی، بەرخۆدانی نەشکێن و هیوای بەردەوام بۆ داهاتوویەکی ئاشتیانە پێناسەی دەکات. بە درێژایی دەیەکان، ئەم ڕۆژە شاهیدی ڕووداوگەلێک بووە کە لە سێبەرە خەمناکەکانی هەڵمەتەکانی جینۆسایدەوە تا مانۆڕە دیپلۆماسییەکانی ئەمڕۆ بۆ دابینکردنی نیشتمانێکی سەقامگیر بۆ گەلی کورد دەگرێتەوە.
وتارەکە بخوێنەوەخۆڕاگری و گۆڕانی ئاراستەی جیۆپۆلیتیکی: مێژوو و هەواڵەکانی کورد بۆ 7ی نیسان — لە خزمەتگوزاریی هەواڵی مانوسەوە، 7ی نیسانی 2026. ڕۆژی 7ی نیسان لە مێژووی گەلی کورددا واتایەکی قووڵ و دوو ڕەهەندی هەیە. ئەم ڕۆژە پردێکە لەنێوان کارەساتە مرۆییەکانی ڕابردوو و مانۆڕە ئاڵۆز و چارەنووسسازە جیۆپۆلیتیکییەکانی ئێستادا. لە کاتێکدا گەلی کورد یادی 35ەمین ساڵڕۆژی دەستێوەردانە مرۆییە گرنگەکەی 1991 دەکاتەوە، لە 2026یشدا خۆی لە ناوەندی زریانێکی ناوچەییدا دەبینێتەوە کە ڕەنگە جارێکی دیکە نەخشەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بگۆڕێت.
وتارەکە بخوێنەوەبەرواری 6ی نیسان نیشانەیەکی پڕواتایە لە بیرەوەریی بەکۆمەڵی گەلی کورددا؛ ڕۆژێک کە چڕترین ئازارە مرۆییەکان و ئیرادەی نەشکاوی نەتەوەیەک کۆ دەکاتەوە. بە درێژایی چەندین دەیە، ئەم بەروارە دیاریکراوە شاهیدی ساتە چارەنووسسازەکان بووە؛ لە کۆڕەوی بەکۆمەڵە ترسناکەکەی 1991 تا وێرانکردنی سیستەماتیکی کۆمەڵگە گوندییەکان لە 1993دا. کاتێک لە ڕوانگەی 2026ەوە لەم ڕووداوە مێژووییانە ورد دەبینەوە، ڕوون دەبێتەوە کە 6ی نیسان تەنها ڕۆژێکی ڕۆژژمێر نییە، بەڵکو بەڵگەیەکە لە خەباتی کورد بۆ مانەوە و ناساندن و دیاریکردنی چارەنووس، لە ناوچەیەکدا کە زۆرجار دژی ئاواتەکانیان دەوەستێتەوە.
وتارەکە بخوێنەوە
ئەمڕۆ بەروارێکی پڕواتا لە تۆمارەکانی مێژووی کورد دەنوێنێت؛ ڕۆژێک کە دوو ڕەهەندی ئەزموونی کورد کۆ دەکاتەوە: قووڵاییی ئازاری مرۆیی و بەرزیی ناساندنی دیپلۆماسیی نێودەوڵەتی. لە 5ی نیساندا، گەلی کورد ساڵڕۆژی بڕیاری 688ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان یاد دەکاتەوە؛ بڕیارێکی چارەنووسساز لە 1991دا کە ڕێڕەوی خەباتی بۆ خۆبەڕێوەبردن و مانەوە بە شێوەیەکی بنەڕەتی گۆڕی. کاتێک لە 2026دا لەم بەروارە ورد دەبینەوە، دەنگدانەوەکانی ڕابردوو هێشتا لە ئاستەنگ و سەرکەوتنە هاوچەرخەکانی ناوچە کوردییەکانی عێراق و سووریا و ئێران و تورکیادا دەبیسترێن.
وتارەکە بخوێنەوە4ی نیسانی 2026: ڕۆژێک بە دوو ڕەهەندی گرنگ بۆ نەتەوەی کورد. ئەمڕۆ، 4ی نیسانی 2026، بۆ کوردانی سەرانسەری جیهان واتایەکی قوڵی هەیە؛ نەک تەنها لەبەر ئەوەی 77ەمین ساڵڕۆژی لەدایکبوونی عەبدوڵڵا ئۆجەلانە، ڕابەری ڕێزلێگیراوی پارتی کرێکارانی کوردستان (PKK)، بەڵکو هەروەها وەک ڕۆژێکی هێمایی لەدایکبوونەوە و خۆڕاگری بۆ گەلێک کە چەندین سەدەی خەباتی بەسەر بردووە. چەندین ڕێکخراوی کوردی، لەوانە KCK و KCDK-E و KONGRA-GEL، ئەم ڕۆژەیان وەک «زیندووبوونەوەی کوردی ئازاد» یان «ڕۆژی لەدایکبوونەوەی کورد» پەسەند کردووە؛ بەڵگەیەک لە گیانی بەردەوامی نەتەوەیەک کە بۆ دیاریکردنی چارەنووسی خۆی و دادپەروەری هەوڵ دەدات.
وتارەکە بخوێنەوەبزانە لە 16ی ئازاری 1988دا لە هەڵەبجە چی ڕووی دا، پەیوەندیی بە ئەنفالەوە چییە، و بەڵگەکان و توێژینەوەکانی ڕزگاربووان چی دەخەنە ڕوو.
وتارەکە بخوێنەوە
ڕاستیی پشت هاواری کلدانی و خەبات دژ بە تواندنەوەی ئاشووری بناسە. فێر بە چۆن ناسنامەی کلدانی بەرەنگاری سڕینەوە دەبێتەوە.
وتارەکە بخوێنەوەلە کاتژمێرە سەرەتاییەکانی 24ی ئازاری 2026، شەش مووشەکی بالیستیی ئێران بارەگای فەرماندەیی ناوچەی یەکی هێزەکانی پێشمەرگەیان لە ئیدارەی سۆران لە پارێزگای هەولێر، لە باکووری عێراق، کردە ئامانج. هێرشەکە بوو بە هۆی کوژرانی شەش سەربازی پێشمەرگە و برینداربوونی سی کەسی دیکە، بەگوێرەی وەزارەتی کاروباری پێشمەرگەی هەرێمی کوردستان. مووشەکەکان هەروەها یەکەکانی فیرقەکانی 7 و 5ی پیادەیان بۆردوومان کرد و ئەمە بوو بە کوشندەترین هێرشێک کە لە یەک جاردا کرابێت بۆ سەر هەرێمە خۆبەڕێوەبەرە کوردییەکە لە دەستپێکردنی پێکدادانە ناوچەییە فراوانترەکان لە کۆتاییی شوباتی 2026ەوە.
وتارەکە بخوێنەوەلەگەڵ توندتربوونەوەی جەنگی ئێران لە 2026، گەلی کورد لە ئێران وەک یەکێک لە هێزە هەرە چارەنووسسازەکانی ململانێکە سەری هەڵداوە، بە یەکخستنی حیزبەکانی ئۆپۆزسیۆن کە مێژووی چەند دەیەیان هەیە لەژێر هاوپەیمانییەکی یەکگرتوودا، و دەستپێکردنی ئۆپەراسیۆنی هەماهەنگ دژ بە کۆماری ئیسلامی. دامەزراندنی هاوپەیمانیی هێزە سیاسییەکانی کوردستانی ئێران (CPFIK) لە شوباتی 2026دا بۆ یەکەم جار پێنج حیزبی سەرەکیی ئۆپۆزسیۆنی کوردی کۆ کردەوە، بە هەماهەنگکردنی بەرگریی چەکداری، کرداری سیاسی و دیپلۆماسیی نێودەوڵەتی.
وتارەکە بخوێنەوە
لە ژیانی شێخ سەعید بکۆڵەوە، ئەو شەهیدەی یەکەم ڕاپەڕینی گەورەی کوردی دژ بە تورکیای هەڵگیرساند. میراتە بەردەوامەکەی شێخ سەعید بناسە.
وتارەکە بخوێنەوە
میراتی لەیلا قاسم، ئەو خوێندکارەی بۆ کوردستان مرد، و کاریگەریی لەسەر مێژووی کورد بناسە. ئەمڕۆ چیرۆکی لەیلا قاسم بخوێنەوە.
وتارەکە بخوێنەوە
ژیاننامەی گشتگیری عەبدوڵڵا ئۆجەلان بخوێنەوە. لەبارەی سەرەتای ژیانی، دامەزراندنی پەکەکە، دەستگیرکردنی لە کینیا و پەرەپێدانی کۆنفیدراڵیزمی دیموکراتی فێر ببە.
وتارەکە بخوێنەوەژیان و میراتی هێرۆ ئیبراهیم ئەحمەد؛ کچی هاودامەزرێنەری پارتی ئیبراهیم ئەحمەد، هاوسەری جەلال تاڵەبانی، دامەزرێنەری ڕێکخراوی پاراستنی منداڵانی کوردستان و دیارترین کەسایەتیی سیاسیی ژن لە مێژووی نوێی کورددا.
وتارەکە بخوێنەوەژیانی مەسعود بارزانی؛ لەدایکبوو لە تەنها کۆماری کوردی لە مێژوودا، ڕزگاربووی ئەنفال، بنیاتنەرەوەی پارتی، یەکەم سەرۆکی هەڵبژێردراوی هەرێمی کوردستان و ئەو پیاوەی سەرکردایەتیی ڕیفراندۆمی سەربەخۆییی 2017ی کرد کە نەوەد و سێ لە سەدی دەنگدەرانی کورد پشتیوانییان کرد.
وتارەکە بخوێنەوەژیان و میراتی نەوشیروان مستەفا؛ هاودامەزرێنەری یەکێتی، بەڕێوەبەری سلێمانی و ئەو سیاسەتوانە کوردەی لە بزووتنەوەکەی خۆی یارمەتیی بنیاتنانی دابوو دوور کەوتەوە، بۆ ئەوەی گۆڕان دامەزرێنێت و دەسەڵاتگێڕیی دووانەی پارتی و یەکێتی بشکێنێت.
وتارەکە بخوێنەوەژیان و میراتی جەلال تاڵەبانی، «مام جەلال»، کە یەکێتیی نیشتمانیی دامەزراند، کۆتایی بە جەنگی ناوخۆی کورد هێنا و بوو بە یەکەم سەرۆکی کوردی عێراق.
وتارەکە بخوێنەوەژیان و میراتی ئیبراهیم ئەحمەد؛ پارێزەری سلێمانی، ڕۆماننووس و هاودامەزرێنەری پارتی دیموکراتی کوردستان، کە بنیاتی فکری و سیاسیی نەتەوەخوازیی کوردی لە عێراقدا داڕشت.
وتارەکە بخوێنەوە
ژیانی مستەفا بارزانی، پێشمەرگەی هەتاهەتایی، و ڕۆڵە یەکلاکەرەوەکەی لە مێژووی کورددا بناسە. میراتە بەردەوامەکەی بارزانی بدۆزەوە.
وتارەکە بخوێنەوەژیان و میراتی نووری دێرسیمی؛ پزیشک و مێژوونووسە عەلەوییە کوردەکە کە چوار دەیە لە تاراوگە بە بەڵگەکردنی کۆمەڵکوژیی دێرسیم و پاراستنی یادەوەریی گەلەکەی بەسەر برد.
وتارەکە بخوێنەوەژیان و مەرگی قازی محەمەد؛ دادوەرە کوردەکەی مەهاباد کە حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێرانی دامەزراند، تەنها کۆماری کوردی لە مێژوودا ڕاگەیاند و سەرکردایەتیی کرد، و ئێعدامی لە بری تاراوگە هەڵبژارد.
وتارەکە بخوێنەوە
دیمەنی گێڕانەوەی ئەدەبی کوردی بە درێژایی ساڵان گۆڕانی بەرچاوی بەسەردا هاتووە، کە بەشێکی زۆری دەگەڕێتەوە بۆ سەرهەڵدانی کەسایەتییە سەرەکییە ژنەکان. کاتێک ژنان لە چیرۆکەکانی دەربڕی ئەزموون، خەبات و سەرکەوتنەکانیاندا دەبنە ناوەندی سەرنج، ڕۆڵە نەریتییەکانی ناو کۆمەڵگای کوردی دەخەنە بەر پرسیار. ئەم گۆڕانە بەشێکە لە پێشکەوتنی فراوانتری کورد لە کۆمەڵگادا، کە تێیدا دەنگی ژنان لە مەیدانە کولتووری، سیاسی و کۆمەڵایەتییەکاندا ڕۆژبەڕۆژ دیارتر دەبێت.
وتارەکە بخوێنەوە
گەشتی یەکگرتوویی پێشمەرگە لە هەرێمی کوردستانی عێراق بناسە. لە ئاستەنگ و ئاسۆکانی یەکگرتوویی پێشمەرگە لە ئەمڕۆدا بکۆڵەوە.
وتارەکە بخوێنەوەژیانی سورەیا بەدرخان، ئەو شازادەیەی شۆڕشێکی لە چاپەمەنیی کوردیدا بەرپا کرد، بناسە. فێر ببە میراتی سورەیا بەدرخان چۆن نەتەوەگەراییی کولتووریی کوردی شێوە پێ دا.
وتارەکە بخوێنەوە