پەیوەندیی ئاشووری–کوردی لە سووریا: بەڵگە و لێپرسینەوە لە ٢٠١٥

تۆمارەکانی ٢٠١٥ ڕفاندنی داعش، هاوکاریی سەربازی، کوشتنی داڤید جندۆ و دادگاییەکی جێی ناکۆکی دەگرنەوە. هەر ڕووداوێک بەڵگەی خۆی دەوێت.

دەستپێکی ناکۆکییەکە

The Assyria Post لە ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ بانگەشەکانی ڕۆژنامەنووس شامعون زیتۆ لە Assyria TV بڵاو کردەوە. بەراوردی مردووانی ئاشووری بەدەست هێزی کوردی و داعش بە تەقینەوەی خواردنگەکانی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥ و کوشتنی جندۆ بەستەوە، بەبێ داتای تاک‌بەتاکی بەراورد. [1] گواستنەوەی تۆمەت ڕاستیی ناوەڕۆکەکە نایسەلمێنێت؛ ڕەخنەش مۆڵەتی تۆمەتبارکردنی میدیاکە بە پشتگیریی تیرۆر نییە. ڕووداوەکان جیا بپشکنرێن.

ڕفاندنەکانی خابوور

بەشی سووریای ڕاپۆرتی Amnesty 2015/16 تۆمار دەکات داعش لە ٢٣ی شوباتی ٢٠١٥ نزیکەی ٢٥٣ مەدەنیی لە گوندە زۆربەئاشوورییەکانی خابوور ڕفاند. ئازادکردن و نیگەرانیی ئەو کاتە بۆ بارمتە ماوەکان باس دەکات. [2] ژمارەی ڕفێنراوان ژمارەی کوژراوان نییە؛ ئاوارەکردنیش پۆلێکی جیاوازە. ئەم جیاوازییانە چارەنووسی تاک دەردەخەن. ڕاپۆرتی مێژوویی لیستی ئێستای ونبووان نییە.

هاوکاری و کوشتنی جندۆ

ڕووداو لە ٢٦ی ئایاری ٢٠١٥ ڕایگەیاند YPG گرتنی چوار گومانباری لە لێکۆڵینەوەی کوشتنی فەرماندەی پاسەوانانی خابوور داڤید جندۆ لە ٢٢ی نیسان ڕاگەیاندووە. بەیاننامەکە بەرپرسیاریی دامەزراوەی ڕەت دەکردەوە و گومانبارەکانی بە تاک دەناساند، بەبێ ڕوونکردنەوەی ئەندامێتی. ڕووداو هەروەها پاسەوانان و ئەنجومەنی سەربازیی سریانی لەگەڵ YPG دژی داعش ناساند. [3] هاوپەیمانی کوشتنەکە ناسڕێتەوە؛ بەیاننامەی YPG هەڵوێستی خۆیەتی، نە ئەنجامی سەربەخۆ.

دادگاییەکی جێی ڕەخنە

بەیاننامەی تۆڕی ئاشووریی مافەکانی مرۆڤ لە ١ی ئابی ٢٠١٥، بڵاوکراوە لە Welatê Me، حوکمی ٢٥ی تەمموز دەگێڕێتەوە: بیست ساڵ بۆ دوو تۆمەتبار، پێنج بۆ سێیەم، یەک بۆ چوارەم و دادگاییکردنی پێنجەم بە ئامادەنەبوویی. ئیلیاس ناسری بە ڕزگاربووی ناسێنەری هێرشکاران ناساند. تۆڕەکە سەربەخۆیی، ناسنامە و جێبەجێکردن دەخاتە پرسیار و لێکۆڵینەوە لە سەرووی جێبەجێکاران داوا دەکات. [4] ئەمە بەڵگەی ڕەخنەی تۆڕەکەیە، نە دەقی حوکمی پشتڕاستکراو لێرە. ڕاگەیاندنی سزا تەواوی و بێلایەنیی لێکۆڵینەوە ناسەلمێنێت.

خواردنگەکان ڕووداوێکی جیاوازن

هەواڵی ئەوکاتی AFP تەقینەوەی قامیشلۆ لە ٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥ و بەپێی چاودێری مافەکانی مرۆڤی سووریا النیکەم شانزە مردوو و سی بریندار دەگێڕێتەوە. پەیامنێر هێرش لە گەڕەکی مەسیحی ناساند؛ بانگەشەی بەرپرسیاریی داعش لە ڕێی ئەعماقیش باس کرا. [5] خۆبەئەستۆگرتن لێکۆڵینەوەی تەکنیکی نییە. گومانباری پەیوەست بە YPG لە دۆسیەی جندۆ ڕێکخستنی هێرشێکی تر هەشت مانگ دواتر ناسەلمێنێت. سەرچاوەکان تۆمەتی خواردنگەکان دژی YPG پشتڕاست ناکەنەوە.

سنووری ڕاپۆرتەکانی ماف

HRW لە حوزەیرانی ٢٠١٤ گرتنی ئارەزوومەندانە، خراپەکاری، کێشەی دادگایی و کوشتنی چارەسەرنەکراوی لەژێر PYD بەڵگەدار کرد؛ بە ڕوونی بانگەشەی پێشێلکاری دژی کۆمەڵی ناوخۆیی ناکورد لە سنووری خۆی دەرخست. [6] بۆیە هەموو گلەییی ئاشووری یان ڕووداوی ٢٠١٥ نەپشکنیوە. ڕاپۆرتی ساڵانەی دواتری Amnesty ئاوارەکردنی زۆرەملێ و دادگایی نادادپەروەرانەشی بەڵگەدار کرد. [2] ئەمانە تەنها ناکۆکیی کارگێڕی نین؛ بەڵام بەرپرسیاریی هەر دۆسیەیەک خۆکارانە دیاری ناکەن.

بەراورد کەیسی ناسراو دەوێت

هەمان ماوە و سنووری جوگرافی، قوربانیی ناسراو، جیاکردنەوەی مەدەنی و جەنگاوەر و ڕێبازی دانانی بەرپرسیاری پێویستن. ونبوو و مردووی پشتڕاستکراو جیا بکرێن و دووبارەژماردن نەبێت. سەرچاوەکانی ئێرە داتای هاوتا نادەن؛ پلەبەندیی ژمارەیی باوەڕپێکراو لێی نایەتەوە. کورد و ئاشووری پارت و گرووپ و شایەت و قوربانیی جیاوازن. بڕیاری پارتێک بۆ هەموو نەتەوە دانانرێت. ڕووداو، بەرپرسیار، بەڵگە و نادیاری ڕوون بکرێنەوە.

سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر

1. The Assyria Post, 30 January 2026; primary record of the allegations being discussed, not independent substantiation.
2. Amnesty International Report 2015/16, Syria, printed p. 353; Khabur abductions and abuses under the PYD-led administration.
3. Rudaw Arabic, 26 May 2015, report on four arrests in David Jendo’s killing; quotes the YPG statement and describes military cooperation.
4. Assyrian Human Rights Network, 1 August 2015, statement on the Jendo trial, reproduced by Welatê Me; attributed criticism.
5. AFP reporting in Hürriyet Daily News, 31 December 2015; Qamishli bombings, correspondent’s observation and reported ISIS claim.
6. Human Rights Watch, Under Kurdish Rule, 19 June 2014; selected summary, methodology and recommendations, with explicit scope limits.
7. Oystercard, View of the border zone between Qamishli and Nusaybin, 22 January 2023; CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.