پێشەکی
عەفرین (بە کوردی: عەفرین) شار و قەزایەکی کوردییە لە دوورترین باکووری ڕۆژئاوای سووریا، لەو ناوچەیەی کوردەکان پێی دەڵێن ڕۆژئاوا؛ ڕۆژئاوای کوردستان. لە ناو گردە پۆشراوەکانی زەیتوون، لەسەر ڕووباری عەفرین و نزیک سنووری تورکیا هەڵکەوتووە، و بۆ چەندین نەوە یەکێک لە کوردیترین گۆشەکانی سووریا و یەکێک لە ئارامترینەکانی بوو.
لە جەنگی سووریادا، عەفرین سەرەتا بووە پەناگە و ناوەندی خۆبەڕێوەبردنی کوردی، و دواتر ــ دوای ئۆپەراسیۆنێکی سەربازی بە سەرکردایەتیی تورکیا لە 2018 ــ بووە شوێنی داگیرکاری، ئاوارەبوونی بەکۆمەڵ و گۆڕانی دیمۆگرافیی جێناکۆک. ئەم ناساندنە باس لە شوێنی شارەکە، خەڵکەکەی، میراتە کۆنەکەی و پچڕانی 2018 دەکات.
خاڵە سەرەکییەکان
• عەفرین (بە کوردی: عەفرین) شار و قەزایەکی زۆرینەکوردە لە باکووری ڕۆژئاوای سووریا، بەشێک لەو ناوچەیەی بە ڕۆژئاوا ناسراوە.
• زۆرینەیەکی زۆر گەورەی خەڵکەکەی کوردی کورمانجی‌زمانن، لەگەڵ کەمینەیەکی بەرچاوی ئێزدی و نەریتێکی بەناوبانگی چاندنی زەیتوون.
• یەکێک بوو لە سێ کانتۆنە دامەزرێنەرەکەی بەڕێوەبردنە خۆبەڕێوەبەرە کوردییەکەی سووریا کە لە 2014 ڕاگەیەندرا.
• لە سەرەتای 2018 ئۆپەراسیۆنێکی سەربازی بە سەرکردایەتیی تورکیا عەفرینی گرت و زۆر زیاتر لە 100,000 دانیشتووی ئاوارە کرد، کە زۆربەیان کورد بوون.
• ناوچەی عەفرین شوێنە کۆنە گرنگەکانی تێدایە، لەوانە پەرستگای عەین دارەی سەردەمی ئاسن، کە لە شەڕەکانی 2018دا زیانی بەرکەوت.
زانیارییە خێراکان
ناو (بە کوردی): عەفرین
وڵات / ناوچە: سووریا (ڕۆژئاوا / ڕۆژئاوای کوردستان)
پارێزگا: حەلەب
ڕووبار: ڕووباری عەفرین
خەڵک: زۆرینەی کورد (کورمانجی)؛ کەمینەی ئێزدی
بە چی بەناوبانگە: باخەکانی زەیتوون و ڕۆنی زەیتوون
خۆبەڕێوەبردن: کانتۆنێکی دامەزرێنەری ڕۆژئاوا (2014)
خاڵی وەرچەرخان: لە ئۆپەراسیۆنێک بە سەرکردایەتیی تورکیا گیرا، 2018
شوێنە کۆنەکان: پەرستگای عەین دارە؛ کیڕۆس (نەبی هوری)
ناوەڕۆک
ناوچەیەکی ناوەندیی کوردی لە ڕۆژئاوا
عەفرینی کۆن: عەین دارە و کیڕۆس
2018: ئۆپەراسیۆنی لقی زەیتوون و ئاوارەبوون
کەس، شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
عەفرین لە کوێیە؟
عەفرین لە گۆشەی باکووری ڕۆژئاوای سووریایە، لە پارێزگای حەلەب، لەسەر ڕووباری عەفرین نزیک سنووری تورکیا. خاکێکی گرداوییە کە لە هەموو شتێک زیاتر بە باخەکانی زەیتوونی بەناوبانگە؛ لە کۆنترین و پڕبەرهەمترین باخەکانی سووریا، کە ڕۆنەکەیان ماوەیەکی زۆرە کۆڵەکەی ئابووریی خۆجێیی بووە.
لە ڕووی جوگرافییەوە، عەفرین تا ڕادەیەک لە ناوچە کوردییەکانی دیکەی سووریا جیا کەوتووەتەوە، کە لە ڕۆژهەڵاتتر بە پشتێکی درێژ لە درێژایی سنووری تورکیا بە کۆبانی و جەزیرەدا درێژ دەبنەوە. ئەم دابڕانە ڕێژەییە یارمەتی دا عەفرین ناسنامەیەکی خۆجێیی بەهێزی تایبەت بە خۆی لە ناو جیهانە بەربڵاوە کوردییەکەی ڕۆژئاوادا هەبێت.
ناوچەیەکی ناوەندیی کوردی لە ڕۆژئاوا
زۆرینەیەکی زۆر گەورەی دانیشتووانی عەفرین کوردن و بە زاراوەی کورمانجی قسە دەکەن، لەگەڵ کۆمەڵگەیەکی بەرچاوی ئێزدی لە نێو گوندەکانیدا. کاتێک دەوڵەتی سووریا لە جەنگی ناوخۆدا لە ناوچە کوردییەکان پاشەکشەی کرد، عەفرین بووە یەکێک لە سێ کانتۆنە دامەزرێنەرەکان ــ لە پاڵ کۆبانی و جەزیرە ــ بۆ ئەو بەڕێوەبردنە خۆبەڕێوەبەرەی کوردەکان لە 2014ەوە لە سەرتاسەری باکووری سووریا دایانمەزراند.
بۆ چەند ساڵێک، عەفرین لە ئارامترین بەشەکانی سووریای جەنگ‌لێدراو بوو، ژمارەیەکی زۆری ئاوارەکانی بەشەکانی دیکەی وڵاتی لە خۆ دەگرت و لەلایەن خۆبەڕێوەبردنەکە بە سەرکردایەتیی کوردەکانەوە بەڕێوە دەبرا. دروێنەی زەیتوونەکەی، جەژنەکانی و دامەزراوە کوردییەکانی کردی بە هێمای ئەوەی ڕۆژئاوا هیواخواز بوو بگاتە پێی.
عەفرینی کۆن: عەین دارە و کیڕۆس
ناوچەی عەفرین دەوڵەمەندە بە مێژووی کۆن. ناسراوترین شوێنی پەرستگای عەین دارەیە، زیارتگەیەکی سەردەمی ئاسن کە ئارامییەکان و حیتییە نوێیەکان نزیکەی سێ هەزار ساڵ پێش ئێستا بنیاتیان ناوە، و بە پەیکەرە بازاڵتییە زەبەلاحەکانی شێر و شێری سەرمڕۆڤ و شوێن‌پێ هەڵکەندراوە گەورەکانی بەردەمی بەناوبانگە. لە نزیکی، وێرانەکانی کیڕۆس (نەبی هوری) هەن، شارێکی یۆنانی و ڕۆمانی کە پردە ڕۆمانییە ماوەکانی تا ئەمڕۆ بەکار دەهێنرێن.
ئەم یادگارانە عەفرین دەخەنە ناو یەکێک لە کۆنترین دیمەنەکانی ڕۆژهەڵاتی نزیک کە بەردەوام نیشتەجێبوونیان تێدا هەبووە؛ میراتێک کە زیانێکی زۆر گەورەی بەرکەوت کاتێک پەرستگای عەین دارە لە شەڕەکانی 2018دا لێ درا و بەشێکی زۆری وێران کرا.
2018: ئۆپەراسیۆنی لقی زەیتوون و ئاوارەبوون
لە کانوونی دووەمی 2018، تورکیا لەگەڵ گرووپە چەکدارە هاوپەیمانە سوورییەکان ئۆپەراسیۆنێکی سەربازیی دژ بە عەفرین دەست پێ کرد، بە ئامانجگرتنی یەکینەکانی پاراستنی گەل (YPG)ی کوردی کە تورکیا بە هەڕەشەیەک لەسەر سنوورەکەی دادەنا. دوای نزیکەی دوو مانگ شەڕ، شاری عەفرین لە ئازاری 2018 کەوت.
ئەنجامەکان بۆ دانیشتووانە کوردەکە سەخت بوون. زۆر زیاتر لە سەد هەزار دانیشتوو ــ کە زۆرینەیەکی گەورەیان کورد بوون ــ لە قەزاکە ڕایان کرد و ژمارەیەکی زۆریان بۆ ناوچەی شەهبای نزیک کۆچیان کرد. چاودێرە نێودەوڵەتییەکان و ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤ دواتر تاڵانکردنی بەربڵاو، دەستبەسەرداگرتنی ماڵ و باخەکانی زەیتوون و نیشتەجێکردنی دانیشتووی نوێیان لە بەشەکانی دیکەی سووریاوە بە بەڵگە تۆمار کرد، کە گۆڕانێکی بەرچاوی دیمۆگرافیی پێک هێنا لە ناوچەیەک کە پێشتر بە ڕوونی کوردی بوو.
عەفرینی ئەمڕۆ
لە ساڵەکانی دوای 2018، عەفرین لە ژێر کۆنترۆڵی هێزە پشتگیریکراوەکانی تورکیا مایەوە، لە کاتێکدا بەشێکی زۆری دانیشتووە کوردە ئاوارەکەی لە نزیکی بە دووری لە ماڵ دەژیان، نەیاندەتوانی بگەڕێنەوە و چاودێریی گۆڕانی کەسایەتیی زێدەکەیان دەکرد. چارەنووسی عەفرین و مافی خەڵکەکەی بۆ گەڕانەوە بۆ ماڵ، یەکێک لە ئازاربەخشترین و یەکلایی‌نەکراوترین پرسەکانی بەردەم کوردەکانی سووریا ماوەتەوە؛ برینێک کە ئەوە دەردەخات ڕۆژئاوا بە گشتی چەند بەرکەوتەی مەترسییە.
ڕیزبەندیی کاتی
نزیکەی 1300–740 پێش زایین ــ پەرستگای عەین دارە لە ناوچەی عەفرین بنیات دەنرێت.
سەردەمی یۆنانی–ڕۆمانی ــ شاری کیڕۆس (نەبی هوری) لە نزیکی گەشە دەکات.
2012 ــ هێزەکانی دەوڵەتی سووریا پاشەکشە دەکەن؛ خۆبەڕێوەبردنی کوردی لە عەفرین جێگیر دەبێت.
2014 ــ عەفرین وەک یەکێک لە سێ کانتۆنە دامەزرێنەرەکانی ڕۆژئاوا ڕادەگەیەندرێت.
کانوونی دووەم–ئازاری 2018 ــ ئۆپەراسیۆنێک بە سەرکردایەتیی تورکیا عەفرین دەگرێت؛ زیاتر لە 100,000 دانیشتوو ئاوارە دەبن کە زۆربەیان کوردن.
2018 ــ پەرستگای کۆنی عەین دارە لە شەڕەکاندا زیانی زۆری بەر دەکەوێت.
پرسیارە باوەکان
ئایا عەفرین شارێکی کوردییە؟
بەڵێ. عەفرین لە ڕووی مێژووییەوە شار و قەزایەکی زۆرینەکوردە لە باکووری ڕۆژئاوای سووریا، بەشێک لەو ناوچەیەی کوردەکان پێی دەڵێن ڕۆژئاوا، و زۆربەی دانیشتووانی کورمانجی‌زمانن.
ناوی کوردیی عەفرین چییە؟
بە کوردی شارەکە عەفرین ناو دەبرێت.
لە 2018 چی لە عەفرین ڕووی دا؟
لە سەرەتای 2018، ئۆپەراسیۆنێکی سەربازی بە سەرکردایەتیی تورکیا عەفرینی گرت، زۆر زیاتر لە 100,000 دانیشتووی ئاوارە کرد کە زۆربەیان کورد بوون، و بووە هۆی تاڵانکردن و گۆڕانی دیمۆگرافی کە بە بەڵگە تۆمار کراون.
عەفرین بە چی بەناوبانگە؟
عەفرین بە باخە فراوانەکانی زەیتوون و ڕۆنی زەیتوون، هەروەها بە شوێنە کۆنەکانی وەک پەرستگای عەین دارە و وێرانەکانی کیڕۆس بەناوبانگە.
کەس، شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
ڕۆژئاوا (ڕۆژئاوای کوردستان) · کۆبانی · قامیشلۆ · جەزیرە · عەین دارە · ئێزدییەکان · چاندنی زەیتوون.