ئەحمەد موفتیزادە کێ بوو؟
ئەحمەد موفتیزادە زانای ئیسلامی و سەرکردەیەکی سیاسیی کوردی سوننە بوو. لە 1933 لە سنە ــ ناوەندی پارێزگای کوردستان لە ئێران ــ لەدایک بوو. بزووتنەوەی مەکتەبی قورئانی ('قوتابخانەی قورئان') دامەزراند و یەکێک بوو لە گرنگترین کەسایەتییە ئایینی–سیاسییە کوردەکانی ئێران لە سەدەی 20دا.
لە سەرەتادا پشتگیریی شۆڕشی ئێرانیی 1979ی کرد؛ بە هەلێکی دەزانی بۆ سیستەمێکی ئیسلامیی دیموکراتیک کە ئاواتەکانی موسڵمانە کوردە سوننەکان لەخۆ بگرێت. بەڵام دوای شۆڕشەکە لە کۆماری ئیسلامی جیا بووەوە، کاتێک ڕوون بووەوە کە تێگەیشتنی خومەینی لە حوکمڕانیی ئیسلامی ــ دەسەڵاتی ئایینیی شیعە ــ هیچ جێگایەکی بۆ خۆبەڕێوەبردنی کوردە سوننەکان نییە.
دواتر لە لایەن کۆماری ئیسلامییەوە دەستگیر کرا و بۆ نزیکەی دە ساڵ ــ لە 1983 تا 1993 ــ زیندانی کرا. لە 1993، کەمێک دوای ئازادکردنی، مرد؛ دوای ئەوەی دەیەیەک لە زینداندا بەسەر بردبوو بەهۆی داکۆکیکردن لە مافەکانی کورد لە چوارچێوەیەکی ئیسلامیدا.
خاڵە سەرەکییەکان
• ئەحمەد موفتیزادە (1933-1993) بزووتنەوەی مەکتەبی قورئانی لە کوردستانی ئێران دامەزراند.
• لە سەرەتادا پشتگیریی شۆڕشی ئێرانیی 1979ی کرد، بەڵام لەسەر مافەکانی کوردە سوننەکان لە کۆماری ئیسلامی جیا بووەوە.
• بۆ نزیکەی 10 ساڵ (1983-1993) لە لایەن ئەو ڕژێمەوە زیندانی کرا کە لە سەرەتادا پشتگیریی کردبوو.
• لە 1993، کەمێک دوای ئازادکردنی لە زیندان، مرد.
• هێمای ئەزموونی موسڵمانە کوردە سوننەکانە لە خیانەت و چەوساندنەوە لەژێر دەسەڵاتی کۆماری ئیسلامیدا.
زانیارییە خێراکان
پێڕستی ناوەڕۆک
دەستکەوت و بەشدارییە سەرەکییەکان
ڕیزبەندیی کاتی و ڕووداوە سەرەکییەکان
پەیوەندییەکان بە مێژووی کوردەوە
سەرەتای ژیان و بنەچە
ئەحمەد موفتیزادە لە 1933 لە سنە ــ شاری سەرەکیی کوردستانی ئێران ــ لە بنەماڵەیەکی ئایینیدا لەدایک بوو. لە نەریتی سوننەدا بوو بە زانایەکی ئیسلامی و بزووتنەوەی مەکتەبی قورئانی دامەزراند، کە فێرکردنی ئیسلامیی لەگەڵ هۆشیاریی کەلتووریی کوردی و داکۆکیکردنی سیاسی تێکەڵ دەکرد.
ناسنامە سوننەکەی لە چوارچێوەی ئێراندا گرنگ بوو؛ کوردە سوننەکان کەمینەیەکن لە ناو دەوڵەتی ئێراندا کە شیعەکان زاڵن بەسەریدا. ناسنامە ئایینییەکەیان بە ئاواتەکانی کورد تایبەتمەندییەکی بە ڕوونی جیاواز دەبەخشێت لەو داواکارییە کوردییانەی کە ڕێکخراوە سیاسییە سێکولارەکانی وەک حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران (KDPI) دەریان دەبڕن.
چوارچێوەی مێژوویی
شۆڕشی ئێرانیی 1979 پشتگیریی کۆمەڵە ئایینی و سیاسییە جۆراوجۆرەکانی ڕاکێشا، لەوانە سەرکردە کوردە سوننەکان کە هیوادار بوون کە حکومەتێکی ئیسلامی ڕێز لە تایبەتمەندییە ئایینی و کەلتوورییەکانیان بگرێت. ئەم هیوایانە بە خێرایی پووچەڵ بوونەوە، کاتێک کۆماری ئیسلامی خۆی وەک دەسەڵاتێکی ئایینیی شیعە دەرخست کە هیچ بوارێکی بۆ خۆبەڕێوەبردنی کوردە سوننەکان نییە.
ڕێڕەوی موفتیزادە ــ سەرەتا پشتگیری، پاشان جیا بوونەوە و دواتر زیندانیبوون ــ ڕەنگدانەوەی ڕێڕەوی عیزەدین حوسێنیشە و شێوە گشتییەکەی ئەزموونی سەرکردە ئایینییە کوردەکان لەگەڵ کۆماری ئیسلامی پیشان دەدات.
دەستکەوتە گەورەکان و بەشدارییەکان
بزووتنەوەی مەکتەبی قورئان
دامەزراندنی بزووتنەوەی مەکتەبی قورئان لە لایەن ئەحمەد موفتیزادەوە چوارچێوەیەکی دامەزراوەیی بۆ فێرکردنی ئیسلامیی کوردە سوننەکان و داکۆکیکردنی سیاسی لە کوردستانی ئێران دروست کرد. بزووتنەوەکە فێرکردنی ئیسلامیی لەگەڵ هۆشیارییەکی کەلتووریی بە ڕوونی کوردی تێکەڵ دەکرد، و ئامرازێکی بۆ دەربڕینی ناسنامەی کوردی لە چوارچێوەیەکی ئیسلامیدا پێشکەش دەکرد.
بزووتنەوەکەی جێگرەوەیەک بوو بۆ هەم نەتەوەخوازیی سێکولاری کورد و هەم حوکمڕانیی ئیسلامیی شیعە؛ ڕوانگەیەکی ئیسلامیی کوردی سوننە کە کۆماری ئیسلامی بە هەڕەشەیەکی ئەوەندە گەورەی زانی کە ئەوی بۆ دەیەیەک زیندانی بکات.
هێمای بەرەنگاربوونەوەی کوردە سوننەکان
زیندانیبوونی بۆ 10 ساڵ لە لایەن ئەو ڕژێمەوە کە لە سەرەتادا پشتگیریی کردبوو، موفتیزادەی کرد بە هێمایەکی بەهێزی ئەزموونی موسڵمانە کوردە سوننەکان لەژێر دەسەڵاتی کۆماری ئیسلامیدا؛ پیاوێک کە هەوڵی دا لە چوارچێوەیەکی ئیسلامیدا کار بکات و لە بەرامبەر هەوڵەکەیدا زیندانی کرا.
ڕیزبەندیی کاتی و ڕووداوە سەرەکییەکان
مشتومڕ، ناکۆکی و پرسیارە مێژووییەکان
پشتگیریی سەرەتایی ئەو بۆ شۆڕشی 1979 لە لایەن توێژەرانی سیاسەتی کوردی ئێرانەوە تاوتوێ کراوە. زیندانیبوونی دواتری جێی مشتومڕ نییە. ناسنامە کوردییەکەی و گرنگیی ئەو بۆ ژیانی سیاسیی کوردە سوننەکان لە ئێران بە تەواوی سەلمێنراون.
میرات و کاریگەریی کولتووری
ئەحمەد موفتیزادە هێمای ئەزموونی موسڵمانە کوردە سوننەکانە لەژێر دەسەڵاتی کۆماری ئیسلامیدا؛ سەرکردەیەکی ئایینی کە هەوڵی دا لە چوارچێوەیەکی ئیسلامیدا کار بکات و لە لایەن ئەو دەوڵەتەوە زیندانی کرا کە لە سەرەتادا پشتگیریی کردبوو. زیندانیبوونە 10 ساڵییەکەی گەواهیی دوژمنایەتیی کۆماری ئیسلامییە بەرامبەر هەر شێوەیەکی خۆبەڕێوەبردنی کوردی، تەنانەت کاتێک بە زمانی ئیسلامی دەخرێتە ڕوو.
پەیوەندییەکان بە مێژووی کوردەوە
عیزەدین حوسێنی ــ مەلایەکی دیکەی کوردی سوننە کە ئەویش لە کۆماری ئیسلامی جیا بووەوە
کەریم سنجابی ــ سیاسەتمەدارێکی کوردی ئێران کە ئەویش لە کۆماری ئیسلامی جیا بووەوە
پرسیارە باوەکان
ئەحمەد موفتیزادە کێ بوو؟
ئەحمەد موفتیزادە (1933-1993) زانایەکی ئیسلامیی کوردی سوننە لە سنە بوو کە بزووتنەوەی مەکتەبی قورئانی دامەزراند. لە سەرەتادا پشتگیریی شۆڕشی 1979ی کرد، بەڵام دوای جیا بوونەوە لە کۆماری ئیسلامی لەسەر مافەکانی کوردە سوننەکان، بۆ نزیکەی 10 ساڵ لە لایەن ئەو کۆمارەوە زیندانی کرا.
ئەحمەد موفتیزادە کورد بوو؟
بەڵێ. خەڵکی سنە لە پارێزگای کوردستانی ئێران بوو و سەرکردایەتیی بزووتنەوەی سیاسی–ئایینیی کوردە سوننەکانی لەو ناوچەیەدا دەکرد.
مەکتەبی قورئان چی بوو؟
مەکتەبی قورئان (قوتابخانەی قورئان) ئەو بزووتنەوە فێرکاری و سیاسییە ئیسلامییە بوو کە ئەحمەد موفتیزادە لە کوردستانی ئێران دامەزراندی. فێرکردنی ئیسلامیی لەگەڵ هۆشیاریی کەلتووریی کوردی تێکەڵ دەکرد و لە چوارچێوەیەکی ئیسلامیدا داکۆکیی لە مافەکانی موسڵمانە کوردە سوننەکان دەکرد.
سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر
بەشداربووانی ویکیپیدیا. 'Ahmad Moftizadeh.' Wikipedia. سەردانکراوە لە 2025.
بەشداربووانی Wikipedia. 'List of Kurds.' Wikipedia. سەردانکراوە 2025.