ئەحمەد کوفتارۆ کێ بوو؟
ئەحمەد کوفتارۆ سەرکردەیەکی ئایینیی کوردی سووریا بوو کە لە 1915 لە دیمەشق لەدایک بووە. ئەو بۆ زیاتر لە 40 ساڵ، لە 1964 تا مردنی لە 2004، موفتیی گشتیی سووریا بوو؛ واتە باڵاترین دەسەڵاتی ئایینیی موسڵمانانی سوننە لە وڵاتەکەدا. ئەو یەکێک بوو لە بەرچاوترین دەنگە موسڵمانەکان بۆ گفتوگۆی نێوان ئایینەکان لە سەدەی 20دا، و لە هەوڵێکی بەردەوام بۆ پەرەپێدانی تێگەیشتنی دوولایەنە، لەگەڵ پاپەکان، سەرکردە جوولەکەکان و نوێنەرانی ئایینەکانی دیکە کۆ بووەوە.
ئەو لە بنەماڵەیەکی کوردی بوو کە لە دیمەشق نیشتەجێ بووبوو و ڕەگی قووڵی لە نەریتی سۆفیگەریی نەقشبەندیدا هەبوو؛ نەریتێک کە بۆ چەندین سەدە ژیانی ئیسلامیی کوردی شێوە پێ دابوو. پەروەردەی ئایینیی ئەو زانستی ورد و پتەوی ئیسلامیی لەگەڵ قووڵایی ڕۆحیی نەریتی سۆفیگەری تێکەڵ کردبوو، کە هەردوو شایستەیی زانستی و دەسەڵاتی کەسیی پێ دەبەخشی بۆ ئەوەی وەک سەرکردەیەکی باڵای ئیسلامی قسە بکات.
ماوەی 40 ساڵەی ئەو وەک موفتیی گشتی کردی بە یەکێک لەو کەسایەتییە ئایینییانەی کە ژیانی سووریای سەدەی 20یان شێوە پێ دا. ئەو بە کارامەییەکی بەرچاو ڕێگای خۆی لە ناو پەیوەندیی ئاڵۆزی نێوان دەوڵەتی سێکولار و نەتەوەگەرای عەرەبیی پارتی بەعس و نەریتی ئایینیی ئیسلامیدا دۆزییەوە، و لە ژێر حکومەتێکدا دەسەڵات و یەکپارچەیی دامەزراوە ئیسلامییەکانی پاراست کە بە فەرمی سێکولار بوو بەڵام پێویستی بە ڕەوایەتیی ئایینی هەبوو.
خاڵە سەرەکییەکان
• ئەحمەد کوفتارۆ (1915-2004) بۆ زیاتر لە 40 ساڵ (1964-2004) موفتیی گشتیی سووریا بوو.
• ئەو بە ڕەچەڵەک کورد بوو و لە دیمەشق لە بنەماڵەیەکی کوردیدا لەدایک بوو کە ڕەگی لە سۆفیگەریی نەقشبەندیدا هەبوو.
• ئەو یەکێک بوو لە بەرچاوترین داکۆکیکارانی گفتوگۆی نێوان ئایینەکان لە جیهانی موسڵماناندا.
• لە چوارچێوەی بەرنامەیەکی بەردەوامی نێوان ئایینەکاندا لەگەڵ پاپەکان، سەرکردە جوولەکەکان و نوێنەرانی ئایینەکانی دیکە کۆ بووەوە.
• ئەو لە مێژووی سووریادا درێژترین ماوەی لە پۆستی موفتیی گشتیدا بەسەر بردووە.
زانیارییە خێراکان
پێڕستی ناوەڕۆک
دەستکەوت و بەشدارییە سەرەکییەکان
ڕیزبەندیی کاتی و ڕووداوە سەرەکییەکان
پەیوەندییەکان بە مێژووی کوردەوە
سەرەتای ژیان و بنەچە
ئەحمەد کوفتارۆ لە 1915 لە دیمەشق لە بنەماڵەیەکی کوردیدا لەدایک بوو کە ڕەگی قووڵی لە نەریتی سۆفیگەریی نەقشبەندیدا هەبوو. باوکی سەرکردەیەکی ئایینیی کورد بوو، و ئەو لە ناو هەردوو نەریتی زانستیی فیقهی ئیسلامی و نەریتی ڕۆحیی سۆفیگەریی نەقشبەندیدا گەورە بوو.
ئەو خوێندنی ورد و پتەوی ئیسلامیی بەدوادا چوو و پەرەی بەو شایستەییە زانستییانە دا کە بۆ باڵاترین پۆستی ئایینیی سووریا پێویست بوون؛ هەمان کات کردارە ڕۆحییەکان و دەسەڵاتە کەسییەکەی پاراست کە نەریتی سۆفیگەری پێی دەبەخشی.
چوارچێوەی مێژوویی
سووریا لە ژێر حوکمڕانیی پارتی بەعسدا (لە 1963ەوە) بە فەرمی سێکولار و نەتەوەگەرای عەرەبی بوو؛ ئایدیۆلۆژیایەک کە لەگەڵ دامەزراوە نەریتییە ئیسلامییەکاندا لە کێشەدا بوو، کە خزمەتی زۆرینەی موسڵمانی سوننەی سووریایان دەکرد. موفتییە گشتییەکان لەم سەردەمەدا دەبوو بە وریایی هاوسەنگی لە نێوان پاراستنی یەکپارچەیی دامەزراوە ئیسلامییەکان و گونجان لەگەڵ داواکارییەکانی دەوڵەتی سێکولاردا بپارێزن.
ماوەی درێژی کوفتارۆ لە پۆستەکەدا (40 ساڵ) ئاماژە بەوە دەکات کە بە سەرکەوتوویی ئەم هاوسەنگییەی ڕاگرتووە؛ لە کاتی کارکردن لە ناو سنووردارییەکانی حوکمڕانیی بەعسدا ڕێزی کۆمەڵگای موسڵمانی سووریای پاراستووە.
دەستکەوتە گەورەکان و بەشدارییەکان
ماوەی 40 ساڵ لە پۆستی موفتیی گشتیدا
ماوەی 40 ساڵەی ئەحمەد کوفتارۆ وەک موفتیی گشتیی سووریا درێژترینە لە مێژووی سووریادا. سەرکردایەتیی ئەو بۆ دامەزراوە ئیسلامییەکانی سووریا لە ماوەی چوار دەیە حوکمڕانیی بەعس، چەسپاندنی دەسەڵاتی بنەماڵەی ئەسەد و سیاسەتی ئاڵۆزی ناوچەیی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا دەستکەوتێکی بەرچاوی بەڕێوەبردنی دامەزراوەکانە.
گفتوگۆی نێوان ئایینەکان
کاری کوفتارۆ لە نێوان ئایینەکاندا ئەو دەستکەوتەی بوو کە لە ئاستی نێودەوڵەتیدا زیاتر دەبینرا؛ بەرنامەیەکی بەردەوامی کۆبوونەوە و گفتوگۆ لەگەڵ سەرکردەکانی ئایینەکانی دیکە، لەوانەش چەندین کۆبوونەوە لەگەڵ پاپ یۆحەننا پۆڵسی دووەم و پەیوەندی لەگەڵ کۆمەڵگا جوولەکە و مەسیحییەکان. داکۆکیکردنی ئەو لە تێگەیشتنی نێوان ئایینەکان کردی بە یەکێک لە ناسراوترین دەنگەکانی جیهانی موسڵمانان بۆ فرەیی ئایینی و پێکەوەژیانی ئاشتییانە.
ڕیزبەندیی کاتی و ڕووداوە سەرەکییەکان
مشتومڕ، ناکۆکی و پرسیارە مێژووییەکان
زانایانی مێژووی ئیسلامیی سووریا باسی گونجانی کوفتارۆ لەگەڵ پارتی بەعسیان کردووە. هەندێکیان ماوەی درێژی ئەو لە پۆستەکەدا وەک بەڵگەیەک دەبینن بۆ ئەوەی کە بە پابەندبوون بە بنەماکان ڕێگای خۆی لە ناو سنووردارییە سیاسییە دژوارەکاندا دۆزیوەتەوە؛ هەندێکی دیکە پرسیار دەکەن ئایا هاوکاریکردنی لەگەڵ دەوڵەت سەربەخۆیی دامەزراوە ئیسلامییەکانی لاواز کردووە یان نا.
ناسنامەی کوردی ئەو لە ڕێگەی ڕەچەڵەکی بنەماڵەکەیەوە سەلمێنراوە، هەرچەندە بە سەرەکی وەک زانایەکی موسڵمانی سووری کار دەکرد، نەک کەسایەتییەکی کەلتووریی کورد.
میرات و کاریگەریی کولتووری
ئەحمەد کوفتارۆ ئەو کەسایەتییەیە کە سەرکردایەتیی ئیسلامیی سوننەی سووریای لە سەدەی 20دا شێوە پێ دا؛ پیاوێک کە ماوەی 40 ساڵەی لە پۆستەکەدا ژیانی ئایینیی چەندین نەوەی موسڵمانانی سووریای شێوە پێ دا. کاری ئەو لە نێوان ئایینەکاندا ئیسلامی سووری و کوردیی لە ئاستی نێودەوڵەتیدا وەک نەریتێکی خاوەن توانای گفتوگۆ و فرەیی ناساند. ئەو یەکێکە لە گرنگترین کەسایەتییە ئایینییە کوردەکانی سەردەمی نوێ.
پەیوەندییەکان بە مێژووی کوردەوە
خالید بەکداش — کەسایەتییەکی کوردی دیکەی لەدایکبووی دیمەشق، لە بوارێکی زۆر جیاوازدا
عەبدولحەکیم ئەرڤاسی — زانایەکی کوردی نەقشبەندی لە هەمان نەریتی سۆفیگەریدا
خالیدی شارەزووری — دامەزرێنەری نەقشبەندییەی خالیدییە کە نەریتی کوفتارۆی شێوە پێ دا
پرسیارە باوەکان
ئەحمەد کوفتارۆ کێ بوو؟
ئەحمەد کوفتارۆ (1915-2004) سەرکردەیەکی ئایینیی کوردی سووریا بوو کە بۆ زیاتر لە 40 ساڵ (1964-2004) موفتیی گشتیی سووریا بوو و یەکێک بوو لە بەرچاوترین داکۆکیکارانی گفتوگۆی نێوان ئایینەکان لە جیهانی موسڵماناندا.
ئایا ئەحمەد کوفتارۆ کورد بوو؟
بەڵێ. ئەو لە دیمەشق لە بنەماڵەیەکی کوردیدا لەدایک بوو کە ڕەگی لە نەریتی سۆفیگەریی نەقشبەندیدا هەبوو، هەرچەندە بە سەرەکی وەک زانایەکی موسڵمانی سووری کار دەکرد.
موفتیی گشتی چییە؟
موفتیی گشتی باڵاترین دەسەڵاتی ئایینیی موسڵمانانی سوننەیە لە وڵاتێکدا؛ ئەو زانا باڵایەی ئیسلامە کە بەرپرسی دەرکردنی حوکمە ئایینییەکان (فەتوا)، چاودێریکردنی دامەزراوە ئایینییەکان و نوێنەرایەتیی شەریعەت و نەریتی ئیسلامییە لە چوارچێوەی نەتەوەییدا.
سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر
بەشداربووانی ویکیپیدیا. 'Ahmed Kuftaro.' ویکیپیدیا. سەردانکراو لە 2025.
بەشداربووانی ویکیپیدیا. 'List of Kurds.' Wikipedia. سەردانکراوە لە 2025.