پێشەکی
چارشەمە سوور پیرۆزترین جەژنی ڕۆژژمێری ئێزدییە؛ لە هەمان کاتدا ساڵی نوێی ئێزدی و ڕۆژی ئاهەنگگێڕانە بۆ ئافراندنی جیهان. لە نیساندا دێت، و ئەو ساتە نیشان دەدات کە لە باوەڕی ئێزدیدا زەوی تەواو بوو و فریشتەی تاووس هاتە خوارەوە تا بە ڕووناکی و ڕەنگ و ژیان پڕی بکات.
گرنگە چارشەمە سوور بە نەورۆز تێکەڵ نەکرێت. نەورۆز، لە 21ی ئازار، ساڵی نوێی بەهاریی فراوانتری کورد و گەلە ئێرانییەکانە کە بە ئەفسانەی کاوەوە بەستراوەتەوە؛ چارشەمە سوور جەژنێکی ئایینیی جیاوازی ئێزدییە لە نیساندا، کە ڕەگی لە ئافراندن و هاتنەخوارەوەی تاووسی مەلەکدایە. زۆر ئێزدی هەردووکیان بەڕێوە دەبەن، بەڵام هەمان ڕۆژ یان هەمان ئاهەنگ نین.
ناوەڕۆک
واتاکە: ئافراندن و فریشتەی تاووس
چارشەمە سوور چۆن بەڕێوە دەبرێت؟
چارشەمە سوور و نەورۆز؛ دوو ساڵی نوێی جیاواز
چارشەمە سوور چییە؟
چارشەمە سوور ساڵی نوێی ئێزدی و ڕۆژی ئافراندنە. لە یەکەم چارشەمەی نیسانی ڕۆژژمێری ئێزدیدا بەڕێوە دەچێت، و تەواوبوونی زەوی و هاتنەخوارەوەی تاووسی مەلەک، فریشتەی تاووس، یاد دەکاتەوە؛ باوەڕ وایە باڵەکانی بەسەر جیهانە بێژیانەکەدا کردووەتەوە تا بە ژیان و پیت و ڕەنگەکانی بەهار بەرەکەتی پێ ببەخشێت. بە یەکێک لە کۆنترین جەژنە ماوەکانی میسۆپۆتامیا دادەنرێت.
خاڵە سەرەکییەکان
چارشەمە سوور ساڵی نوێی ئێزدی و ئاهەنگێکە بۆ ئافراندنی جیهان.
دەکەوێتە یەکەم چارشەمەی نیسان لە ڕۆژژمێری ئێزدی (ڕۆژهەڵاتی).
هاتنەخوارەوەی تاووسی مەلەک، فریشتەی تاووس، یاد دەکاتەوە کە ژیان و ڕەنگی بۆ زەوی هێنا.
لە نەورۆز، ساڵی نوێی کوردی لە 21ی ئازار، جیاوازە، هەرچەندە زۆر ئێزدی هەردووکیان بەڕێوە دەبەن.
ڕێوڕەسمەکانی بریتین لە ڕەنگکردنی هێلکە و هەڵکردنی چرا و ڕازاندنەوەی دەرگاکان بە گوڵە سوورەکانی بەهار.
زانیارییە خێراکان
ناو: چارشەمە سوور؛ هەروەها سەرێ ساڵ («سەری ساڵ») ناو دەبرێت
چییە: ساڵی نوێی ئێزدی و ڕۆژی ئافراندن
نەریت: ئێزدییەتی (ئایینی ئێزدی)
ڕێکەوت: یەکەم چارشەمەی نیسان لە ڕۆژژمێری ئێزدی (ڕۆژهەڵاتی)، کە لە ڕۆژژمێری گریگۆریدا دەکەوێتە نیوەی دووەمی نیسان
یاد دەکاتەوە: تەواوبوونی ئافراندن و هاتنەخوارەوەی تاووسی مەلەک بۆ زەوی
بۆچی «سوور»: ڕووناکیی سووری یەکەم سپێدە و گوڵە سوورەکانی بەهار و ئەو ژیانەی بەبەری ئادەمدا کرا
ڕێوڕەسمە سەرەکییەکان: ڕەنگکردنی هێلکە و هەڵکردنی مۆم و چرا و ڕازاندنەوەی دەرگاکان بە گوڵ و توێکڵی هێلکە و سەردانی گۆڕەکان
ناوەندی پیرۆز: لالش، کە بابەشێخ ئاگری پیرۆز و 365 چرا تێیدا هەڵ دەکات
مانگی پیرۆز: هەموو نیسان پیرۆزە؛ هاوسەرگیری و جووتکردن ناکرێت
بەڵگەی تۆماربوون: یەکێک لە کۆنترین جەژنە ماوەکانی میسۆپۆتامیا؛ جەژنێکی ئایینیی زیندوو
واتاکە: ئافراندن و فریشتەی تاووس
لە باوەڕی ئێزدیدا، چارشەمە سوور ئەو ڕۆژە نیشان دەدات کە خودا ئافراندنی زەوی تەواو کرد. دەگوترێت لەم ڕۆژەدا تیشکەکانی خۆر یەکەم جار جیهانیان پێ کەوت و لە درەوشانەوەیەکی سووردا دایانپۆشی، و تاووسی مەلەک، فریشتەی تاووس، هاتە خوارەوە بۆ ئەوەی زەوی شیاوی ژیان بکات؛ باڵە درەوشاوەکانی کردەوە بۆ ئارامکردنەوەی جیهانە بێجووڵەکە و بەخشینی بەرەکەتی ئاشتی و پیت پێی.
ئەمە چارشەمە سوور لە خودی ناوەندی چیرۆکی ئافراندنی ئێزدیدا دادەنێت. خودی چارشەمە پیرۆزترین ڕۆژی هەفتەیە لە ئێزدییەتیدا، ئەو ڕۆژەی تاووسی مەلەک لە نووری خودا ئافرێنرا؛ و باوەڕ وایە هەر چارشەمەیەک دەگەڕێتەوە بۆ زەوی بۆ بەخشینی بەرەکەت. چارشەمە سوور گەورەترینی ئەمانەیە، ساڵیادی ئافراندن و دەستپێکی ژیان.
«سوور»ی چارشەمە سوور چەند واتایەک هەڵدەگرێت؛ ڕووناکیی سوورئاسای ئەو یەکەم سپێدەیە، گوڵە سوورەکانی نەعمان و شەقایق کە لە بەهاردا گردەکانی شنگال و لالش دەکەنە فەرشێکی گوڵ، و لە نەریتێکدا ئەو ساتەی تاووسی مەلەک ڕۆح و خوێنی بەبەری ئادەمدا کرد، کاتێک ژیان یەکەم جار جووڵەی کرد.
کەی ئاهەنگی بۆ دەگێڕدرێت؟
چارشەمە سوور دەکەوێتە یەکەم چارشەمەی نیسان لە ڕۆژژمێری ئێزدی، کە نزیکەی سێزدە ڕۆژ لە ڕۆژژمێری گریگۆری دواوەیە؛ بۆیە لە ژماردنی ڕۆژئاوایی جەژنەکە دەکەوێتە نیوەی دووەمی نیسان. هەموو مانگەکە، کە بە کوردی نیسان ناو دەبرێت، بە پیرۆز دادەنرێت. تێیدا وا لە زەوی دەڕوانرێت کە تازە ژیانی تێ کەوتووە و نابێت ئارامیی تێک بدرێت؛ جووتکردن و هەڵکەندن ناکرێت و زەماوەند بەڕێوە ناچێت، چونکە وەک پەندەکە دەڵێت «لە نیساندا تەنها فریشتەکان هاوسەرگیری دەکەن».
چارشەمە سوور چۆن بەڕێوە دەبرێت؟
چونکە ڕۆژی ئێزدی لە خۆرئاوابوون دەست پێ دەکات، ئاهەنگەکە ئێوارەی سێشەمە دەست پێ دەکات، کاتێک مۆم و چرا هەڵ دەکرێن و درەوشانەوەیان دۆڵەکە پڕ دەکات. زۆر خێزان سەرەتا سەردانی گۆڕی خۆشەویستەکانیان دەکەن و ماڵەکانیان بۆ ساڵی نوێ دەڕازێننەوە.
ڕێوڕەسمە ناوەندییەکە لە لالش، پیرۆزترین شوێنی ئێزدی، بەڕێوە دەچێت؛ لەوێ سەرکردەی ڕۆحانی، بابەشێخ، ئاگری پیرۆز و 365 چرای ڕۆنی زەیتوون هەڵ دەکات، یەکێک بۆ هەر ڕۆژێکی ساڵ. سەردانکەران لە کانییە پیرۆزەکە ئاو دەخۆنەوە و خۆیان دەشۆن، و مەزارە کۆنیکییەکان بە ڕووناکی دەدرەوشێنەوە.
لە ماڵەکانی هەموو شوێنێکدا، هێلکەی کوڵاو بە ڕەنگە درەوشاوەکانی سوور و زەرد و سەوز و سپی ڕەنگ دەکرێت. هێلکە هێمای زەوی و ئافراندنە، و شکاندنی هێمای دەستپێکی ژیانە. خەڵک توێکڵە ڕەنگکراوەکانی هێلکە و گوڵە سوورەکانی بەهار بە دەرگاکانیانەوە هەڵدەواسن، جلوبەرگی ڕەنگاوڕەنگ لەبەر دەکەن، و کۆ دەبنەوە بۆ خواردن و سەما و ئاهەنگگێڕان بۆ نوێبوونەوەی جیهان.
چارشەمە سوور و نەورۆز؛ دوو ساڵی نوێی جیاواز
چارشەمە سوور زۆرجار تێکەڵ دەکرێت بە نەورۆز؛ بەڵام ئەم دووانە دوو جەژنی جیاوازن. نەورۆز، کە لە 21ی ئازار لە یەکسانبوونی شەو و ڕۆژی بەهاردا ئاهەنگی بۆ دەگێڕدرێت، ساڵی نوێی کورد و زۆر گەلی ئێرانیی دیکەیە؛ بە ئەفسانەی کاوەی ئاسنگەر و شکستپێهێنانی زەحاکی ستەمکارەوە بەستراوەتەوە. چارشەمە سوور، لە نیساندا، جەژنێکی ئایینیی تایبەت بە ئێزدییە سەبارەت بە ئافراندنی جیهان و هاتنەخوارەوەی فریشتەی تاووس.
زۆربەی ئێزدییان کوردن و هەردووکیان بەڕێوە دەبەن؛ نەورۆز وەک بەشێک لە ناسنامەی کوردییان، و چارشەمە سوور وەک ساڵی نوێی پیرۆزی ئایینەکەیان. هەردوو جەژنەکە لە بابەتەکانی بەهار و ڕووناکی و نوێبوونەوەدا هاوبەشن، بەڵام لە ڕۆژی جیاوازدا دێن و پشت بە چیرۆکی جیاواز دەبەستن و نابێت بکرێن بە یەک جەژن.
هێماکان
هەر هێمایەکی چارشەمە سوور باسی گەڕانەوەی ژیان دەکات. سووریی سپێدە و گوڵەکانی بەهار، چراکان و ئاگری پیرۆز، هێلکە ڕەنگکراوەکان و گوڵەکانی سەر دەرگا، هەموویان نیشانەی سەرکەوتنی ڕووناکی و ژیانن بەسەر بێجووڵەییی زستان و بۆشاییی پێش ئافراندندا.
لە بنەمای ئەمەدا دیدی ئێزدی هەیە بۆ جیهانێک کە بە جوانی ئافرێنراوە و چاودێرییەکەی بە فریشتەی تاووس سپێردراوە. ئاهەنگگێڕان بۆ چارشەمە سوور گەڕانەوەیە بۆ یەکەم ڕۆژی جیهان و نوێکردنەوەی پەیوەندیی نێوان خودایی و زەوی و گەلی ئێزدی، لە هەر بەهارێکدا.
مشتومڕ و تێگەیشتنە هەڵەکان
ئایا چارشەمە سوور هەمان نەورۆزە؟ نەخێر. دوو جەژنی جیاوازی ساڵی نوێن بە ڕێکەوت و سەرچاوەی جیاواز؛ نەورۆز لە ئازار و چارشەمە سوور لە نیسان. یەکسانکردنیان واتا تایبەتە ئێزدییەکەی چارشەمە سوور دەسڕێتەوە.
ئایا چارشەمە سوور بە جەنگ یان کارەساتەوە پەیوەستە؟ هەندێک بە هەڵە ئەو بانگەشەیەیان کردووە، بەڵام دەنگە ئێزدییەکان بە ڕوونی دەڵێن واتا ڕاستەقینەکەی پێچەوانەیە؛ ئەو ساتە نیشان دەدات کە تاووسی مەلەک ژیانی بۆ جیهان هێنا و بوون دەستی پێ کرد، نەک هیچ کارەساتێک. «سوور» سووریی سپێدە و گوڵ و ژیانە، سووریی خوێنڕشتن نییە.
بابەتە پەیوەندیدارەکان
تاووسی مەلەک: فریشتەی تاووس کە چارشەمە سوور ئاهەنگ بۆ هاتنەخوارەوەی دەگێڕێت
ئەفسانەی ئافراندنی ئێزدی: ئەو ئافراندنەی چارشەمە سوور یادی دەکاتەوە
لالش: کە ئاگری ساڵی نوێ و چراکان تێیدا هەڵ دەکرێن
نەورۆز: ساڵی نوێی جیاوازی کوردی لە 21ی ئازار
جەژنی کۆبوونەوە (جەژنا جەمایا)؛ جەژنی پاییزیی سەردانی ئێزدی
قەولەکان؛ سرودە پیرۆزەکان، لەوانە سرودی چارشەمە سوور
پرسیارە باوەکان
چارشەمە سوور چییە؟
چارشەمە سوور ساڵی نوێی ئێزدی و جەژنی ئافراندنە. ئاهەنگ بۆ ئەو ڕۆژە دەگێڕێت کە زەوی تەواو بوو و فریشتەی تاووس، تاووسی مەلەک، هاتە خوارەوە بۆ هێنانی ژیان و ڕەنگ بۆی.
کەی ئاهەنگ بۆ چارشەمە سوور دەگێڕدرێت؟
لە یەکەم چارشەمەی نیسان لە ڕۆژژمێری ئێزدی (ڕۆژهەڵاتی)، کە لە ڕۆژژمێری گریگۆریدا دەکەوێتە نیوەی دووەمی نیسان. هەموو مانگی نیسان بە پیرۆز دادەنرێت.
چارشەمە سوور چۆن لە نەورۆز جیاوازە؟
نەورۆز، لە 21ی ئازار، ساڵی نوێی فراوانتری کورد و گەلە ئێرانییەکانە کە بە ئەفسانەی کاوەوە بەستراوەتەوە. چارشەمە سوور، لە نیساندا، جەژنێکی ئایینیی جیاوازی ئێزدییە سەبارەت بە ئافراندن و هاتنەخوارەوەی فریشتەی تاووس. زۆر ئێزدی بۆ هەردووکیان ئاهەنگ دەگێڕن.
بۆچی «چارشەمە سوور» ناو دەبرێت؟
بەهۆی ڕووناکیی سووری یەکەم سپێدەی ئافراندن و گوڵە سوورەکانی بەهار کە گردەکان دادەپۆشن، و نەریتێک کە دەڵێت فریشتەی تاووس ژیان و خوێنی بەبەری ئادەمدا کرد. چارشەمە هەروەها پیرۆزترین ڕۆژی هەفتەی ئێزدییە.
ئێزدییان چۆن ئاهەنگ بۆ چارشەمە سوور دەگێڕن؟
بە ڕەنگکردنی هێلکە و هەڵکردنی مۆم و چرا و ڕازاندنەوەی دەرگاکان بە گوڵ و توێکڵی هێلکە و سەردانی گۆڕەکان و لەبەرکردنی جلوبەرگی ڕەنگاوڕەنگ و کۆبوونەوە لە لالش، کە بابەشێخ ئاگری پیرۆز و 365 چرا تێیدا هەڵ دەکات.
سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر
پیت و نوێبوونەوە: جەژنی ساڵی نوێی ئێزدی، سەرێ ساڵ
چارشەمە سوور: ساڵی نوێی ئێزدی ــ ANF
چارشەمە سوور: ساڵی نوێی ئێزدی و ڕۆژی ئافراندن ــ PUKmedia
ڕوونکردنەوە: ئایینی ئێزدی و چارشەمە سوور ــ The Amargi
چارشەمە سوور: جەژنی ئافراندن ــ Kurd Online
ئاهەنگگێڕان بۆ ساڵی نوێی ئێزدی لە سەرانسەری جیهان ــ Channel 8