گۆڤاری مێژووی کورد
وتارەکانی پۆلی «مێژوو و خۆڕاگریی کورد».
355 وتار بە سۆرانی بەردەستە.
پارکی سامی عەبدولڕەحمان، گەورەترین پارکی هەرێمی کوردستان؛ وەحەیەکی سەوزی فراوان بە دەریاچە و باخچە لە هەولێر، لەسەر بنکەیەکی سەربازیی ڕژێمی پێشوو بنیاتی نراوە و ناوی سەرکردەیەکی کوردی لەسەرە کە لە 2004 کوژرا.
وتارەکە بخوێنەوە
مۆزەخانەی ڕستن و چنین و کولتووری کوردی لەسەر قەڵای هەولێر؛ لە 2004 دامەزراوە، فەرش و بەرماڵ و پۆشاک و پیشەی دەستی لەخۆ دەگرێت و نەریتەکانی چنین و ڕەنگکردنی سروشتیی کوردستان دەپارێزێت.
وتارەکە بخوێنەوە
مزگەوتی جەلیل خەیات لە هەولێر، گەورەترین مزگەوتی شارەکە؛ شوێنێکی مەزنی نوێی نوێژکردن بە گومەزی پلەپلە و جووتێک منارە، لە 2007 تەواو کراوە و نیشانەیەکی دیاری پایتەختەکەی کورد، هەولێرە.
وتارەکە بخوێنەوە
بازاڕی قەیسەریی هەولێر؛ بازاڕە مێژووییە سەرداپۆشراوەکە بە کۆڵانە سەقفدارەکان لە خوار قەڵا کۆنەکە، سەدەکان لەمەوبەر دامەزراوە و هێشتا دڵە قەرەباڵغە بازرگانییەکەی پایتەختەکەی کورد، هەولێرە.
وتارەکە بخوێنەوە
مۆزەخانەی سلێمانی؛ دووەم گەورەترین مۆزەخانەی عێراق و مۆزەخانە مەزنە شوێنەوارناسییەکەی هەرێمی کوردستان، بە کۆمەڵەکان لە پێش‌مێژووی زاگرۆسەوە تا سەردەمەکانی میزۆپۆتامیا و ساسانی و ئیسلامی.
وتارەکە بخوێنەوە
ئەمنە سوورە، مۆزەخانەی «ئەمنی سوور» لە سلێمانی؛ بارەگا و زیندانی پێشووی ئەمنی بەعس، ئێستا یادگارێک بۆ هەڵمەتی ئەنفال و هەڵەبجە و خۆڕاگریی گەلی کورد.
وتارەکە بخوێنەوە
مار پەتیون، کڵێسا مێژووییە کلدانییەکەی دیاربەکر؛ تەنها کڵێسای کلدانیی شارەکە، لە گەڕەکە کۆنە دیوارەدراوەکە نزیک سورپ گیراگۆس، شایەتێکی میراتە فرەئایینەکەی ئامەد.
وتارەکە بخوێنەوە
کۆشکی خوسرەوئاباد لە سنەندەج، کۆشکەکەی سەردەمی قاجاری بنەماڵەی ئەردەڵان کە فەرمانڕەوایی کوردستانیان کرد؛ لە نزیکەی 1808دا دروست کرا، پەیوەندی بە مەستوورە ئەردەڵانی شاعیرەوە هەیە و ئێستا مۆزەخانە و گەنجینەیەکی کەلەپوورە.
وتارەکە بخوێنەوە
مزگەوتی دارولئیحسان، مزگەوتی جامعی (هەینیی) سنەندەج؛ شاهکارێکی سەردەمی قاجار بە حەوشە، دوو منارە و کاشیکاریی فارسی لە دڵی ناوەندە کوردییەکەی ڕۆژهەڵات.
وتارەکە بخوێنەوە
سوورپ گیراگۆس لە دیاربەکر، کە سەردەمێک گەورەترین کڵێسای ئەرمەنی بوو لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست؛ یادگارێکی بوونی ئەرمەنییەکان لە ئامەد کە لە سەدەی 20دا زیانی پێگەیشت و نۆژەن کرایەوە، هێمایەکی یادەوەری و خۆڕاگری.
وتارەکە بخوێنەوە
گۆڕستانی سەلجوقیی ئەخڵات لە کەناری دەریاچەی وان؛ گۆڕستانێکی فراوانی سەردەمی ناوەڕاست بە هەزاران بەردی سەرگۆڕی مەزنی هەڵکەندراو لە بەردی سووری گڕکانی و گۆڕخانە گومبەزدارەکانی کومبەت، یەکێک لە گەورەترینەکانی جۆری خۆی.
وتارەکە بخوێنەوە
مزگەوتی بەهرام پاشا، مزگەوتێکی عوسمانیی سەدەی 16 لە دیاربەکری کۆن — بە ڕیزەکانی بەردی ڕەش و سپی دروست کراوە، بە تەلارساز سینان پەیوەستە و گەورەترین مزگەوتی کلاسیکیی عوسمانیی شارەکەیە.
وتارەکە بخوێنەوە
منارەی چوارپێی مزگەوتی شێخ مەطەر لە دیاربەکر — منارەیەکی بێهاوتا لەسەر چوار ستوونی بەردین لە بەشی کۆنی شوورەدارەکەی شارەکە بەرز کراوەتەوە، بۆ نزیکەی 1500 دەگەڕێتەوە و دەوڵەمەندە بە ئەفسانەی ناوخۆیی.
وتارەکە بخوێنەوە
مەدرەسەی زنجیرییە (سوڵتان عیسا)ی ماردین، کۆلێژێکی ئایینیی ئەرتوقی لە کۆتایی سەدەی 14 — بە دەروازە هەڵکەندراوەکە و گومبەزە شیاردارەکانی لە بەرزایی سەر دەشتی میزۆپۆتامیا بەناوبانگە.
وتارەکە بخوێنەوە
مەدرەسەی قاسمییەی ماردین، کۆلێژێکی ئایینیی سەدەی 15 — بە گومبەزەکان، حەوشە کەوانەدارەکە و جۆگەی ئاوی بەهەشتییەکەی بەناوبانگە؛ شاهکارێکی هونەری بەناوبانگی هەڵکەندنی بەردی شارەکە.
وتارەکە بخوێنەوە
قەڵای خۆشاب، قەڵا سەرنجڕاکێشەکەی سەدەی 17 نزیک وان — لە 1643 لەلایەن ساری سولەیمانی مەحموودی، میرە کوردەکە، دروست کراوە؛ یادگارێکی شکۆمەندی سەردەمی میرنشینە کوردییەکان.
وتارەکە بخوێنەوە
ئەشکەوتی شانەدەر، شوێنە بەناوبانگەکەی پێش مێژوو لە چیاکانی برادۆستی کوردستانی عێراق؛ لێرە پاشماوەی نیاندەرتاڵ و «ناشتی گوڵ» تێگەیشتنی ئێمەیان لەم مرۆڤە کۆنانە گۆڕی.
وتارەکە بخوێنەوە
بێخاڵ، تاڤگەیەکی بەناوبانگ لە چیاکانی نزیک ڕەواندز لە کوردستانی عێراق کە ئاوی لە کانییەکانەوە دێت؛ بە درێژایی ساڵ دەڕوات و قاوەخانەکان لە سەرووی ئاوە بەهێزەکە دروست کراون. یەکێکە لە هەوارگە هاوینەییە خۆشەویستەکانی ناوچەکە.
وتارەکە بخوێنەوە
گەلی عەلی بەگ، بەناوبانگترین تاڤگەی کوردستانی عێراق؛ لە ناوچەی گەلی ڕەواندز نزیک ڕەواندز دەڕژێتە خوارەوە. جارێک وێنەکەی لەسەر پارە کاغەزییەکەی عێراق چاپ کراوە و هێمایەکی سروشتیی خۆشەویستی ناوچەکەیە.
وتارەکە بخوێنەوە
دەیری تادەوسی پیرۆز، قەرەکلیسا یان کڵێسای ڕەش، دەیرێکی کۆنی ئەرمەنی لە باکووری ڕۆژئاوای ئێران؛ شوێنێکی زیارەتی یۆنسکۆ و بەشێک لە میراتە فرەئایینییەکەی ناوچە فراوانەکە.
وتارەکە بخوێنەوە
قەڵای شێروانە، قەڵا مێژووییەکەی بنەماڵەی فەرمانڕەوای جاف لە کەلاری کوردستانی عێراق؛ نیشتەجێگەیەکی میرایەتیی کوردیی دەگمەنی ماوە لە ناوچەی گەرمیان، کە ئێستا وەک مۆزەخانە نۆژەن کراوەتەوە.
وتارەکە بخوێنەوە
قەڵای کەرکووک، گردە کۆنەکەی نیشتەجێبوون لە دڵی کەرکووک؛ هەزاران ساڵە دانیشتووانی هەبووە، لە سەرەوەی ڕووباری خاسە. ڕۆحە مێژووییەکەی شارێکی فرەنەتەوە لە باکووری عێراق.
وتارەکە بخوێنەوە
یادمانی هەڵەبجە، یادمانەکەی هەڵەبجە بۆ ئەو هەزاران هاووڵاتییە مەدەنییە کوردەی لە هێرشە کیمیاییەکەی ساڵی 1988دا کوژران؛ شوێنی ماتەمینی و یادکردنەوە و خۆڕاگری.
وتارەکە بخوێنەوە
چیای کۆڕەک، لووتکە بەرزەکە و هەوارگەی تەلەفریک لە سەرەوەی دۆڵی ڕەواندز لە کوردستانی عێراق؛ لە زستاندا بەفرپۆش و لە هاویندا فێنک، و یەکێک لە مەبەستە هەرە ناسراوەکانی ناوچەکە.
وتارەکە بخوێنەوە