گۆڤاری مێژووی کورد
وتارەکانی پۆلی «مێژوو و خۆڕاگریی کورد».
355 وتار بە سۆرانی بەردەستە.
دۆڵی بۆتان (چەمێ بۆتان)، گەرووڵە قوڵەکەی ڕووبار لە باشووری ڕۆژهەڵاتی تورکیا کە ناوی خۆی بە میرنشینە کوردییە مێژووییەکەی بۆتان بەخشی؛ ناوەندێکی ڕەسەنی کولتوور و مێژووی کوردی و ئاوی کەفدار.
وتارەکە بخوێنەوە
قەڵای هەولێر، گردە شوێنەوارییە گەورە و کۆنەکەی سەرەوەی شاری هەولێر؛ ڕەنگە کۆنترین شوێنی سەر زەوی بێت کە نیشتەجێبوونی تێدا بێ‌وچان بەردەوام بووە، و شوێنێکی کەلەپووری جیهانیی یونسکۆیە.
وتارەکە بخوێنەوە
دەریاچەی ورمێ، دەریاچە سوێرە فراوانەکەی باکووری ڕۆژئاوای ئێران، لە تەنیشت بەرزاییەکانی کوردستان؛ جارێک لە گەورەترین دەریاچەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بوو و بە ئاوە سوورەکان و دوورگەکانی ناسراوە، ئێستاش لەگەڵ بچووکبوونەوەدا دەجەنگێت.
وتارەکە بخوێنەوە
زێی گەورە (زێ)، ڕووبارێکی گەورەی چیاکانی کوردستان؛ لە ڕۆژهەڵاتی تورکیاوە بە کوردستانی عێراقدا تا دیجلە گەرووڵە سەرسوڕهێنەرەکان دەتاشێت، و شوێنی شەڕە ناسراوەکەی زێیە لە 750 زایینی.
وتارەکە بخوێنەوە
ئەشکەوتەکانی کەرفتوو، کۆمەڵە ئەشکەوتێکی کۆنی چەندنهۆمیی هەڵکۆڵراو لە بەرد، لە چیاکانی پارێزگای کوردستانی ئێران؛ لە ماوەی هەزاران ساڵدا تاشراون و نووسینێکی یۆنانیی کۆنیان لەسەرە.
وتارەکە بخوێنەوە
بابەگوڕگوڕ، بڵێسە هەمیشەییەکانی گازی سروشتی لە نزیک کەرکووک کە هەزاران ساڵە دەسووتێن؛ شوێنی ئەفسانەی کۆن و شوێنی لەدایکبوونی کێڵگە نەوتییە گەورەکەی کەرکووک لە 1927.
وتارەکە بخوێنەوە
دەیری مار گەبریێل، دەیرە دێرینە سریانییە ئۆرتۆدۆکسەکەی تورعەبدین لە نزیک میدیات؛ لە دەوروبەری ساڵی 397دا دامەزراوە و یەکێکە لە کۆنترین دەیرە چالاکەکانی جیهان.
وتارەکە بخوێنەوە
گۆڕخانەی زەینەل بەگ، گۆڕخانە لوولەییە کاشیپۆشەکەی سەدەی 15 لە حەسەنکەیف؛ بۆ شازادەیەکی ئاق‌قۆیونلوو دروست کراوە و بۆ ڕزگارکردنی لە بەرزبوونەوەی ئاوی دەریاچەی بەنداوی دیجلە گوازراوەتەوە بۆ زەوییەکی بەرزتر.
وتارەکە بخوێنەوە
چیای سەفین (چیایێ سەفین)، پشتێنە چیاییە درێژەکەی سەرووی شەقڵاوە لە باکووری ڕۆژهەڵاتی هەولێر — لوتکەیەکی گەورەی زاگڕۆس بە باخ و کانی و شوێنی فێنکی حەوانەوە لە بەرزاییەکانی کوردستان.
وتارەکە بخوێنەوە
دەریاچەی دەربەندیخان، کۆگا گەورەکەی ئاو لەسەر ڕووباری سیروان لە باشووری ڕۆژهەڵاتی سلێمانی لە کوردستانی عێراق — بەنداوێک بۆ ئاو، وزە و کۆنترۆڵکردنی لافاو، و پەناگەیەکی جوانی حەوانەوە لە چیاکان.
وتارەکە بخوێنەوە
ئەلقۆش، شارۆچکە کۆنە مەسیحییە ئاشوورییەکەی لێواری دەشتەکانی نەینەوا — شوێنی دێری ڕەبان هورمزد لە هەڵدێرەکان و ئەو گۆڕەی بەپێی نەریت هی ناحوم پێغەمبەرە.
وتارەکە بخوێنەوە
دەریاچەی نەمرود، دەریاچەی ناو چاڵ لە ناو کالدێرا فراوانەکەی نەمرود لە نزیک تەتڤان لە کەناری دەریاچەی وان — یەکێک لە گەورەترین کالدێراکانی جیهان، بە دەریاچەی سارد و گەرم (چیای نەمرودی ئادیامان نییە).
وتارەکە بخوێنەوە
ئاوبەری جەروان، ئاوبەرە بەردینە ئاشوورییە کۆنەکەی سەنحاریب لە نزیک شێخان لە کوردستانی عێراق — لە دەوروبەری 690 پێش زایین بۆ گواستنەوەی ئاو بۆ نەینەوا دروست کراوە، لە کۆنترین ئاوبەرەکانی جیهانە.
وتارەکە بخوێنەوە
پیرمام، شارۆچکە فێنکەکەی نێوان گردەکان لەسەر لێژاییەکانی چیای سەفین لە باکووری ڕۆژهەڵاتی هەولێر — شوێنێکی سەوزی پشوودانی هاوینە، نزیک بەرزاییەکانی سەلاحەدین و دەروازەیەک بەرەو چیاکان.
وتارەکە بخوێنەوە
بەنداوی دهۆک (بەندا دهۆکێ)، دەریاچەی بەنداو لە گردەکانی سەرووی شاری دهۆک لە کوردستانی عێراق — بۆ ئاودێری و دابینکردنی ئاو دروست کراوە و ئێستا شوێنێکی خۆشەویستی پشوودانە لە کەنار دەریاچە.
وتارەکە بخوێنەوە
چیای جودی (چیایێ جوودی)، چیاکەی سەرووی دیجلە لە شرناخ — لە نەریتی ئیسلامیدا وەک شوێنی نیشتنەوەی کەشتیی نووح ڕێزی لێ دەگیرێت، لووتکەیەکی پیرۆزی باشووری ڕۆژهەڵاتی کوردنشین.
وتارەکە بخوێنەوە
کۆشکی ئیسحاق پاشا (قەسرا ئیسحاق پاشا)، کۆشکە ڕازاوەکەی سەدەی 18 لە سەرووی دووغوبایەزید، نزیک چیای ئارارات — میرە کوردە ناوخۆییەکان دروستی کردووە، گەوهەرێکی بەرزاییە ڕۆژهەڵاتییەکان.
وتارەکە بخوێنەوە
چیای سوپان (چیایێ سیپان)، دووەم بەرزترین چیای تورکیا — ئاتەشفشانێکی گەورەی بەفرپۆش لە کەناری باکووری دەریاچەی وان، لە بەرزاییە کوردییەکانی بەدلیس.
وتارەکە بخوێنەوە
چیای ئارارات (چیای ئاگری)، بەرزترین چیای تورکیا؛ گڕکانێکی بەفرپۆش بەسەر دەشتە کوردییەکانی ئاگریدا، لە ئەفسانەدا شوێنی نیشتنەوەی نوح و ناوەندی ڕاپەڕینی ئاراراتی 1927–30.
وتارەکە بخوێنەوە
پردی دەه‌چاو (پیرا دەه‌چاڤی)، پردە مێژووییەکەی بەزاڵتی ڕەش بەسەر دیجلەدا لە خوار دیاربەکر؛ لە سەدەی 11 لەلایەن بنەماڵە کوردییەکەی مەروانییەوە دروست کراوە.
وتارەکە بخوێنەوە
قەڵای زەرزەڤان (کەلا زەرزەڤان)، قەڵا سنوورییە ڕۆمییەکەی نزیک چنار لە دیاربەکر؛ بەناوبانگ بە پەرستگا ژێرزەوییەکەی میتراس و دیوارەکان و کڵێسا و حەوزەکانی هەڵگرتنی ئاو.
وتارەکە بخوێنەوە
پردی مەلابادی (پیرا مەلابادێ)، کەوانە بەردینە مەزنەکەی ئەرتووقییەکانی سەدەی 12 بەسەر ڕووباری باتماندا؛ جاران یەکێک لە پانترین کەوانە بەردینەکانی جیهان و شاهکارێکی ئەندازیاریی سەدەکانی ناوەڕاست.
وتارەکە بخوێنەوە
چیای نەمروود (چیایێ نەمروود)، گۆڕ و پیرۆزگەی کۆماگێنە لە لووتکەی بەرزاییە کوردنشینەکانی ئەدیامان؛ بەناوبانگ بە پەیکەرە زەبەلاحەکان و سەرە بەردینە گەورە کەوتووەکان، شوێنێکی یونسکۆ.
وتارەکە بخوێنەوە
قەڵای وان (کەلا وانێ)، قەڵا بەردینە کۆنەکەی توشپا لە سەرووی دەریاچەی وان؛ پاشایەتیی ئورارتوو نزیکەی 3,000 ساڵ پێش ئێستا دایمەزراندووە، بە نووسراوە مێخییەکان و وێرانەکانی شاری کۆن لە خوارەوەی.
وتارەکە بخوێنەوە