قەڵای هەولێر: چینەکانی نیشتەجێبوون و خانوو و پاراستن

لەسەر گردە شوێنەوارییەکە خانوو و کۆڵانی دواتر هەن. بەڵگەی ماددی و ژیانی دانیشتووانی پێشوو پێکەوە گرنگن.

گردێک لەناو شار

قەڵا لە ناوەندی هەولێر لەسەر گردێکە لە پاشماوەی نیشتەجێبوونی بەدوای یەکدا. یونسکۆ لە ٢٠١٤ بە پێوەری چوارەم تۆماری کرد. گردە شوێنەوارییەکە و شێوەی شاری عوسمانی بنەمان. بانگەشەی کۆنترین شوێنی بەردەوام نیشتەجێکراو بەڵگەی جیاواز دەوێت؛ ڕاستییەکی بێ مەرج نییە. [1] [3]

بەڵگەی شوێنەوار

ڕاپۆرتی ٢٠١٦ پارچە گۆزەی عوبەید، نزیکەی ٥٣٠٠–٤٥٠٠ پێش زایین، تۆمار دەکات. نیشتەجێبوونی کۆنتری حەلەف نەسەلمابوو. کونکردنەکانی ٢٠٠٨ لە ناوەند ٢٢ مەتر چینی کەلتوورییان نیشاندا، نە هەڵکۆڵینی هەموو زنجیرەکە. شوێنی پێشنیارکراوی پەرستگای عیشتار پەرستگایەکی دۆزراوە نییە. توێژینەوەی ٢٠٢١ گۆزە بە چینەکانەوە دەبەستێت. [2] [4]

خانوو و گۆڕان

سنوری دەرەوە زۆربەی ڕووخساری خانووی دواترە. حەوشە و ئەیوان و خشتی سوور و بانی دارین تایبەتمەندیی ماڵن. ڕێگای ١٩٥٨ پێکهاتەکەی بڕی؛ دەروازەکان ڕووخێندران و دروستکرانەوە. هەموو ئەوەی دەبینرێت هی یەک سەردەم نییە. [1] [3]

دانیشتووان و پاراستن

ئیکۆمۆس چۆڵکردنی ٢٠٠٦ تۆمار دەکات. یونسکۆ کۆبوونەوە و نوێژی هەینیی دانیشتووانی پێشوو باس دەکات. ئەلعانی لە ٢٠٢٢ گەڕانەوە و یەکگرتنەوە لەگەڵ شاری پێشنیار کرد؛ ئەمە بەڵگەی تەواوبوون نییە. ڕاپۆرتی ٢٠٢١ کاری پاراستن و کێشەی لێوژ و یاسا و بەشداری تۆمار دەکات. هەڵسەنگاندنی بەرواردار بەڵگەی نەگۆڕانی ئەمڕۆ نییە. [1] [3] [5] [6]

سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر

1. UNESCO World Heritage Centre, Erbil Citadel, property 1437: 2014 inscription under criterion (iv), urban fabric, integrity and management responsibilities.
2. Dara Al Yaqoobi and colleagues, “Archaeological investigations on the Citadel of Erbil: Background, Framework and Results,” in The Archaeology of the Kurdistan Region of Iraq and Adjacent Regions (Archaeopress, 2016), pp. 1–10: pottery, boreholes and excavation objectives.
3. ICOMOS, Evaluations of Nominations of Cultural and Mixed Properties (2014), Erbil Citadel, printed pp. 79–87: houses, gates, evacuation and assessment of continuity claims. This advisory evaluation is distinct from the Committee’s eventual inscription.
4. Luca Colliva and Serenella Mancini, “Lo studio del corpus ceramico della cittadella di Erbil e dei contesti archeologici di ritrovamento: risultati preliminari,” Vicino Oriente 25 (2021), pp. 143–165, DOI 10.53131/VO2724-587X2021_7. University of Bologna record and abstract: ceramics and stratigraphic context.
5. Mohammed Qasim Abdul Ghafoor Al Ani, “The role of urban preservation to achieve sustainable urban development – Preserving Erbil Citadel as case study,” Acta Scientiarum Polonorum Administratio Locorum 21(1) (2022), pp. 15–24, DOI 10.31648/aspal.7037: argument for residential and urban reintegration.
6. UNESCO, State of Conservation of Properties Inscribed on the World Heritage List, WHC/21/44.COM/7B (2021), Erbil Citadel, printed p. 51 onward: conservation actions and identified concerns.
7. Sarbast.T.Hameed, Panoramic Arbil Citadel, 3 May 2018, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.