داندە کەباب: پەراسووی بەرخی کوردە کۆچەرییەکانی کرماشان

داندە کەباب خواردنێکە لە پەراسووی تەواوی بەرخ؛ لە تێکەڵەی تامداردا دەخەوێندرێت، بە پارچەی گەورە دەخرێتە سیخ، لەسەر خەڵووز برژاو دەکرێت و دووبارە و دووبارە سۆسێکی چڕی زەعفەران و تەماتە و لیمۆ و کەرەی لێ دەدرێت، تا دەرەوەی گۆشتەکە برژاو و ناوەوەی نەرم دەبێت. داندە واتای «پەراسوو» دەدات. کەبابە بەناوبانگەکەی کرماشانە؛ ئەو شارە کوردییەی نەخشەکان بە کەرمانشاه ناوی دەبەن. نزیکەی هەموو ماڵپەڕێکی خواردن داندە کەباب بە «خواردنێکی تایبەتی ئێرانی کە لە پارێزگای کەرمانشاهەوە سەرچاوەی گرتووە» یان تەنها بە «چێشتی فارسی» ناو دەبات. بەڵام سەرچاوەیەکی کۆنتر ئەوە تۆمار دەکات کە ئەوانی دیکە لای دەدەن: «داندە کەباب کەبابێکی تایبەتی کۆچەرە کوردەکانە و خواردنێکی تایبەتی بەناوبانگی پارێزگای کرماشان، ئێرانە.» کرماشان ناوە کوردییەکەی کەرمانشاهە، شارێک لە دڵی ڕۆژهەڵاتی کوردستان. ئەم خواردنە برژاوەکەی شوانە کوردەکانە؛ پەراسووی مێگەل کە لەسەر ئاگری کراوە لێ دەندرێت، بەڵام بەهۆی ئەو سنوورە هاوچەرخەی ئێستا لەوبەریەوە هەڵکەوتووە بە «فارسی» پۆلێن کراوەتەوە. ئەمە هەشتا و چوارەم وتاری زنجیرەکەیە و سێیەم خواردنیشە کە لە کرماشانەوە تۆماری کردووە، دوای خۆرەشتی ڕێواس (شۆلەی ڕێواس) و نانی شەکەری (نانی شیرینی زەعفەران و گوڵ). سێ خواردن لە یەک شاری کوردی، کە هەموویان بەردەوام بە فارسی تۆمار دەکرێن. داندە کەباب بەشی گۆشتی خوانی سڕاوەی ئەو شارەیە؛ کۆمەڵە پەراسوویەکی کۆچەرێک، کە سۆسی زەعفەرانی لێ دەدرێت و چێشتێک بانگەشەی خاوەندارێتیی دەکات کە ئەوە نییە دروستی کردووە.

خاڵە سەرەکییەکان

• پەراسووی تەواوی بەرخ لەسەر خەڵووز برژاو دەکرێت و سۆسی زەعفەران و تەماتە و لیمۆ و کەرەی لێ دەدرێت

• کەبابە تایبەتەکەی کرماشان (کەرمانشاه)؛ بە خواردنی کۆچەرە کوردەکان تۆمار کراوە

• بەردەوام بە «فارسی» یان «ئێرانی» ناو دەبرێت؛ ناسنامە کوردییەکەی کرماشان باس ناکرێت

• سێیەم خواردنی کرماشان لەم زنجیرەیەدا؛ دوای خۆرەشتی ڕێواس و نانی شەکەری

زانیارییە خێراکان

ناوی کوردی: داندە کەباب (داندە کاباب)؛ کەبابی پەراسوو

شار: کرماشان (کەرمانشاه)؛ شارێکی کوردی لە ڕۆژهەڵات (ڕۆژهەڵاتی کوردستان)

پێکهاتەکان: پەراسووی بەرخ، زەعفەران، تەماتە، لیمۆ، کەرە، سیر، خوێ و بیبەر

سەرچاوەی سەرهەڵدان: برژاوێکی کۆچەری کوردی؛ پەراسووی مێگەل کە لەسەر ئاگری کراوە لێ دەندرێت

ئامادەکردنی نەریتی

کۆمەڵە پەراسوویەکی گەورەی بەرخ بەکار دەهێنرێت و چینە چەورییەکەی بۆ تام و شێدار مانەوە لەسەر دەهێڵرێتەوە. هەندێک جار پەراسووەکان لە ئاوی سارددا تەڕ دەکرێن، پاشان لە تێکەڵەی تامداردا دەخەوێندرێن؛ لە هەندێک جۆردا بە سیری ڕەندەکراو و ماست و گەڵای بەی و خوێ و بیبەر، و چەند کاتژمێرێک دەهێڵرێنەوە تا تامەکە وەربگرن. پارچە گەورەکە دەخرێتە سیخ؛ زۆرجار چەند سیخێک پێیدا تێپەڕ دەکرێن تا شێوە و کێشی ڕابگرن. بە جیا سۆسی لێدانەکە ئامادە دەکرێت: کەرە یان ڕۆن گەرم دەکرێت و ڕوبی تەماتە سوور دەکرێتەوە تا تامی خاوی نامێنێت، پاشان زەعفەرانی دەمکراو و ئاوی لیمۆ و خوێ و بیبەری ڕەش تێک دەدرێن بۆ دروستکردنی تێکەڵەیەکی چڕ و بۆنخۆشی سووری تۆخ. پەراسووەکان لەسەر خەڵووزێک برژاو دەکرێن کە هێندە سووتاوە تا ڕووەکەی خۆڵەمێشی بووە، و بە درێژایی لێنانەکە سۆسی زەعفەران بە فڵچە لە هەردوو لایان دەدرێت، دووبارە و دووبارە، تا ڕووکەشێکی بریسکەدار پێک دێت. ئەنجامەکە بۆنی دووکەڵی هەیە، پڕتام و خۆش‌ترشە، و زەعفەران و لیمۆ قورسیی چەوریی پەراسووەکان سووک دەکەنەوە. لەگەڵ نان یان برنج و پیازی خاو و سماق و هەندێک جار نارنج پێشکەش دەکرێت؛ ناوەندی خوانی بزمێکە، نەک خواردنێکی ڕۆژانە.

کرماشان: شاری خواردنی کوردی کە لەژێر ناوی «فارسی» تۆمار دەکرێت

کرماشان، کە لە زۆربەی نەخشەکاندا کەرمانشاهە، یەکێکە لە شارە گەورە کوردییەکانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان. ئەم زنجیرەیە ئێستا سێ خواردنی ئەو شارەی تۆمار کردووە و هەرسێکیان هەمان شێواز دەگرنەبەر: خواردنێکی کوردی لە شارێکی کوردی، کە جیهانی دەرەوە بە «فارسی» تۆماری دەکات. خۆرەشتی ڕێواس، شۆلەی ڕێواس، بە خۆرەشتی فارسی ناو دەبرێت. نانی شەکەری، نانی شیرینی زەعفەران و گوڵ، بە شیرینیی هەویریی ئێرانی ناو دەبرێت. داندە کەبابیش، کۆمەڵە پەراسووەکەی کۆچەر، بە کەبابی فارسی ناو دەبرێت. لە هەر حاڵەتێکدا ناوی شارەکە، کەرمانشاه، دەهێنرێت، بەڵام کوردبوونەکەی نا. ئەمە شێوەی سڕینەوە بە خستنە ناو چێشتی فارسییە: نە قەدەغەکردن و نە ناوگۆڕین، بەڵکو بە هێمنی بە کەسێکی دیکە بەستنەوە، کە ڕێگە بە چێشتێکی نەتەوەیی دەدات بانگەشەی خاوەندارێتیی چێشتێکی ناوچەیی کوردی بکات، لەگەڵ خودی شارەکە. کرماشان نەبووە فارسی، چونکە سنوورێک بە دەوریدا کێشراوە. خواردنەکەی کوردییە: ڕێواسەکە بە شێوازی کوردی ترش کراوە، نانەکە بە نیشانە بۆنییە کوردییەکەی گوڵاو و هێل بۆنخۆش کراوە و پەراسووەکان بەو شێوەیە برژاو دەکرێن کە کۆچەرە کوردەکان هەمیشە گۆشتی مێگەلەکانیان پێ برژاو کردووە.

پرسیارە باوەکان

داندە کەباب چییە؟

داندە کەباب پەراسووی برژاوی بەرخە؛ کۆمەڵە پەراسوویەکی گەورە کە لە تێکەڵەی تامداردا دەخەوێندرێت، دەخرێتە سیخ، لەسەر خەڵووز لێ دەندرێت و دووبارە و دووبارە سۆسێکی چڕی زەعفەران و تەماتە و لیمۆ و کەرەی لێ دەدرێت. داندە واتای «پەراسوو» دەدات. کەبابە تایبەتەکەی کرماشان (کەرمانشاه)، شارێکی کوردییە، و بە خواردنی کۆچەرە کوردەکان تۆمار کراوە. بۆنی دووکەڵی هەیە، پڕتام و خۆش‌ترشە و لەگەڵ نان یان برنج و پیاز و سماق پێشکەش دەکرێت.

داندە کەباب کوردییە یان فارسی؟

داندە کەباب لە کرماشان (کەرمانشاه) سەرچاوەی گرتووە، شارێکی کوردی لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان، و بە خواردنێکی تایبەتی کۆچەرە کوردەکان تۆمار کراوە. زۆربەی سەرچاوەکانی خواردن بە «فارسی» یان «ئێرانی» ناوی دەبەن، چونکە کەرمانشاه لەناو سنوورە هاوچەرخەکانی ئێراندا هەڵکەوتووە، بەڵام شارەکە و خواردنەکە کوردین. ناوی «فارسی» ڕەنگدانەوەی سنوورێکی نەتەوەییە، نەک سەرچاوەی سەرهەڵدانی خواردنەکە.

سۆسی لێدانەکە لە چی دروست دەکرێت؟

سۆسە تایبەتەکە بە سوورکردنەوەی ڕوبی تەماتە لە کەرە یان ڕۆندا دروست دەکرێت، پاشان زەعفەرانی دەمکراو و ئاوی لیمۆ و خوێ و بیبەری ڕەش تێک دەدرێن بۆ دروستکردنی تێکەڵەیەکی چڕی سوور. لە کاتی برژاوکردندا بە فڵچە دووبارە و دووبارە لە پەراسووەکان دەدرێت و ڕووکەشێکی بریسکەداری بۆنخۆش پێک دەهێنێت. زەعفەران و لیمۆ کلیلەکانن؛ ڕەنگ و تایبەتمەندیی خۆش‌ترش و بۆنخۆش بە خواردنەکە دەبەخشن و قورسیی چەوریی پەراسووەکان سووک دەکەنەوە.

کۆتایی

داندە کەباب هەشتا و چوارەم وتاری ئەم زنجیرەیەیە و لەگەڵیدا کرماشان، دوای بازاڕە گەورەکان، دەبێتە ئەو شاری خواردنی کوردییەی بە وردترین شێوە لەم پرۆژەیەدا تۆمار کراوە: شۆلەیەک و نانێکی شیرین و ئێستاش کەبابێک؛ سێ خواردن لە یەک شار، کە هەموویان ناوی «فارسی» هەڵدەگرن کە خۆیان هەڵیان نەبژاردووە. خودی پەراسووەکان چیرۆکە کۆنترەکە دەگێڕنەوە. لەو مێگەلەوە هاتوون کە شوانێکی کورد بە زاگرۆسدا دەیڕاند؛ لەسەر ئاگرێک برژاو دەکرێن کە لە زەوییەکی کراوەدا هەڵکراوە؛ بە زەعفەران، بەهاراتی ئەم شاخ و دەشتانە، ڕووکەشی بریسکەداریان بۆ دروست دەکرێت. تەکنیکەکە هی کۆچەرە، شارەکە کوردییە و سنوورەکە تازەیە. دوای هەشتا و چوار وتار، داندە کەباب بەشی گۆشت زیاد دەکات بۆ خوانە گەڕێنراوەکەی کرماشان و هەمان خاڵ دەخاتە ڕوو کە شۆلەی ڕێواس و نانە شیرینەکە پێشتر خستیانە ڕوو: شارێک لە کوردبوون ناکەوێت، چونکە کەسێکی دیکە پێڕستی خواردنەکەی دەنووسێت.