پێشەکی
لە نێو ژنەکانی شاینامە، کتێبە مەزنە فارسییەکەی پاشاکاندا، فەرەنگیس لە وەفادارترین ژنەکانە و یەکێکە لەوانەی زۆرترین هاوسۆزییان لەگەڵ دەکرێت. شازادەخانمێکی توران و کچی دوژمنە سەرسەختەکەی ئێران، ئەفراسیاب، بوو، بەڵام دڵ و وەفاداریی خۆی بە شازادە پاکە ئێرانییەکە سیاوەش بەخشی و بوو بە هاوسەرە خۆشەویستەکەی و دوای کوشتنە دڕندانەکەی، ئەو منداڵەی هێنایە دنیا و پاراست کە گەورە دەبوو بۆ تۆڵەکردنەوەی ئەو و دەبوو بە یەکێک لە مەزنترین پاشاکانی حەماسەکە.
فەرەنگیس لە خودی ناوەڕاستی یەکێک لە تراژیدیترین و چارەنووسسازترین چیرۆکەکانی حەماسەکەدا دەوەستێت. لە نێوان خاکی لەدایکبوونی و ئەو هاوسەرەی خۆشی دەویست، لە نێوان باوکی خۆی و دادپەروەریدا گیر مابوو، بەڵام وەفاداری و خۆشەویستیی لە سەرووی خزمایەتییەوە هەڵبژارد و لە پێناوی هاوسەرە کوژراوەکەی و کوڕەکەیاندا دەرد و مەترسی و دوورخرانەوەی بەرگە گرت. جێگیرییەکەی لەبەردەم کارەساتدا دەیکات بە کەسایەتییەکی پاڵەوانێتیی ئارام، دڵە وەفادارەکە کە هیوای تۆڵە و نوێبوونەوە بە نێو تاریکترین ساتی چیرۆکەکەدا دەگوازێتەوە.
چیرۆکی فەرەنگیس سەر بە میراتە هاوبەشە حەماسییەکەی گەلە ئێرانییەکانە، نەریتێک کورد لەگەڵ فارس و گەلانی دیکەی جیهانی ئێرانی هاوبەشن تێیدا، و لە کاریگەرترین وێنەکانی ژنان لە شاینامەدایە. هاوسەرە وەفادارەکە و بێوەژنە خەمبارەکە و دایکە پارێزەرەکەیە، پردی نێوان تراژیدیای سیاوەش و شکۆی کەیخوسرەو. ناسینی فەرەنگیس واتە ناسینی ناوەندە بەسۆز و وەفادارەکە کە یەکێک لە مەزنترین زنجیرەکانی تراژیدیا و ڕزگاریی حەماسەکە لە دەوریدا دەسووڕێتەوە.
ناوەڕۆک
وەفاداری لە سەرووی خزمایەتییەوە
فەرەنگیس کێ بوو؟
فەرەنگیس شازادەخانمێکە لە شاینامەدا، کچی پاشای توران، ئەفراسیاب، دوژمنە مەزنەکەی ئێران. بوو بە هاوسەرە خۆشەویستەکەی شازادە ئێرانییە دوورخراوەکە سیاوەش و دوای کوشتنی ئەو، بوو بە دایکی کەیخوسرەو کە دەبوو بە یەکێک لە مەزنترین پاشاکانی حەماسەکە. هەرچەند بە لەدایکبوون تورانی بوو، فەرەنگیس وەفادارییەکی نەگۆڕی بۆ هاوسەرەکەی و بنەماڵەی پاشایەتیی ئێرانیی ئەو نیشان دا، لە کارەساتی مردنی ڕزگاری بوو و کوڕەکەیانی پاراست تا ئەو ڕۆژەی دەیتوانی بیهێنێتە ئێران بۆ بەدەستهێنانی چارەنووسی خۆی.
کچی ئەفراسیاب
فەرەنگیس وەک شازادەخانمی توران لەدایک بوو، کچی ئەفراسیاب، پاشای بەهێز و زۆرجار خراپەکاری توران کە لە درێژایی حەماسەکەدا دوژمنە مەزنەکەی ئێران بوو. کچبوونی ئەفراسیاب واتە سەربوون بە خودی ناوەڕاستی دەسەڵاتی دوژمن و وەفاداریی دواتری فەرەنگیس بۆ ئێران بەهۆی ئەو بنەماڵەیەوە کە تێیدا لەدایک بوو، هەر بەرچاوترە. چیرۆکەکەی لە سەرەتاوە بەم پێگە دابەشبووە داڕێژراوە، کچێکی توران کە دڵی بۆ مەرامی ئێران دەبەخشرا.
ژیانی بە هاتنی شازادە ئێرانییەکە سیاوەش بۆ توران گۆڕا. سیاوەش بەهۆی پیلانەکانی ژنباوکی، سوودابە، و لاوازیی باوکی لە خاکی خۆی دوور خرا بووەوە و پەنای بردبووە توران، کە بۆ ماوەیەک ئەفراسیاب بە ڕێزەوە پێشوازیی لێ کرد. لەوێ بوو کە شازادە پاک و ڕەسەنەکە و کچی پاشا یەکتریان بینی و لەم دیدارەوە ئەو خۆشەویستی و هاوسەرگیرییە گەشەی کرد کە ڕێڕەوی تراژیدی و پاڵەوانانەی فەرەنگیسی دیاری دەکرد.
خاڵە سەرەکییەکان
فەرەنگیس شازادەخانمێکی تورانی و کچی پاشا ئەفراسیاب بوو.
بوو بە هاوسەرە خۆشەویستەکەی شازادە ئێرانییە دوورخراوەکە، سیاوەش.
هەرچەند بە لەدایکبوون تورانی بوو، بۆ هاوسەرەکەی و ئێران وەفادار بوو.
دوای کوشتنی سیاوەش ڕزگار کرا و بە نهێنی کوڕەکەیانی هێنایە دنیا.
دایکی کەیخوسرەو بوو، پاشا مەزنە تۆڵەکەرەکە.
لە گەڕانەوە مەترسیدارەکە بۆ ئێراندا یاوەریی کوڕەکەی کرد.
زانیارییە خێراکان
ناو: فەرەنگیس (کە Ferangisیش دەنووسرێت)
سەرچاوە: شاینامە، کتێبە فارسییەکەی پاشاکان
بنەڕەت: شازادەخانمی توران
باوک: ئەفراسیاب، پاشای توران و دوژمنی ئێران
هاوسەر: سیاوەش، شازادە پاکەکەی ئێران
کوڕ: کەیخوسرەو، پاشا نموونەییەکە و تۆڵەکەرەوەی سیاوەش
نیشتەجێبوون: سیاوەشگەرد، ئەو شارەی سیاوەش لە دوورخرانەوەدا بنیاتی نا
بەناوبانگ بە: وەفاداری و ڕزگاربوون و پاراستنی کوڕەکەی
پارێزەر: پیران، ڕاوێژکارە دانا تورانییەکە کە ڕزگاری کرد
خەسڵەتەکان: وەفاداری، ئازایەتی، بەرگەگرتن، دڵسۆزی
هاوسەری سیاوەش
لە توراندا، سیاوەشی دوورخراوە هاوسەرگیریی لەگەڵ فەرەنگیس، کچی ئەفراسیاب، کرد و ئەو بوو بە هاوسەرە خۆشەویستەکەی. شازادە لە خاکی پەناگرتنەکەیدا شارێکی بنیاتی نا بە ناوی سیاوەشگەرد، شاری سیاوەش، و لەوێ بۆ ماوەیەک خۆی و فەرەنگیس بە ئاشتی و شادی ژیان، دوور لەو دەربارەی ستەمی لێ کردبوو. بۆ ماوەیەک وا دیار بوو کە شازادە پاکەکە لە کۆتاییدا شوێنێکی سەلامەتی و ڕەزامەندیی دۆزیوەتەوە، هاوسەرێکی خۆشەویست لە تەنیشتی و منداڵێک لە ڕێگادایە.
بەڵام ئەم ئارامییە بەردەوام نەدەبوو. بەناوبانگیی ڕوو لە زیادبوونی سیاوەش و ئەو خۆشەویستییەی تورانییەکان بۆی هەبوو، ئیرەیی و گومانی هەڵخڕاند و گەرسیوەزی خیانەتکار، برایەکی ئەفراسیاب، بە هەواڵی درۆ کە گوایە سیاوەش بەدوای تەختی توراندایە، مێشکی پاشای دژی شازادە ژەهراوی کرد. ئاشتیی سیاوەشگەرد تێک شکا و ئەو شادییەی فەرەنگیس لەگەڵ هاوسەرەکەیدا ناسیبووی، خەریک بوو جێگای خۆی بدات بە تاریکترین تراژیدیا. کاتێک زریانەکە بەسەریاندا هات، بە منداڵەکەیان دووگیان بوو.
کوشتنی سیاوەش
بە قایڵبوون بە بوختانەکانی گەرسیوەز و ترسی خۆی، ئەفراسیاب لە زاواکەی هەڵگەڕایەوە و سیاوەش گیرا و بە خیانەت کوژرا، کردارێکی دڕندەیی و نادادپەروەری کە یەکێکە لە تاوانە مەزنەکانی حەماسەکە. وەک نەریتەکە دەگێڕێتەوە، لە خوێنە ڕژاوەکەی شازادە بێتاوانەکە ڕووەکێک ڕوا، گوڵەکەی بە خوێنی سیاوەش ناو برا، نیشانەیەکی ئەو ستەمەی کرابوو. شازادە پاکەکە مردبوو، بە فەرمانی باوکی هاوسەرەکەی خۆی کوژرابوو.
بۆ فەرەنگیس کوشتنەکە کارەساتێکی دووانە بوو: هاوسەرە خۆشەویستەکەی لەدەست دابوو و بە دڕندەییی باوکی خۆی لەدەستی دابوو. خراپتر لەوەش، ترسی ستەمکارەکە ئێستا ئاراستەی ئەو و منداڵە لەدایکنەبووەکەی بوو. ئەفراسیاب، لە ترسی کوڕی سیاوەش کە ڕەنگە ڕۆژێک تۆڵەی باوکی بکاتەوە، فەرمانی دا فەرەنگیسی دووگیان بگیرێت و بە دڕندانەیی مامەڵەی لەگەڵ بکرێت بەو هیوایەی منداڵەکەی لەدەست بدات. کچی پاشا ئێستا خۆی لە مەترسیی کوشندەدا بینییەوە بە دەستی باوکی خۆی و ژیانی خۆی و کوڕە لەدایکنەبووەکەی بە تاڵێکەوە بەستراو بوو.
وەفاداری لە سەرووی خزمایەتییەوە
لەو ساتە سامناکەدا کەسایەتیی ڕاستەقینەی فەرەنگیس دەدرەوشێتەوە، چونکە وەفادارییەکەی بۆ ئەو باوکە نەبوو کە هاوسەرەکەی کوشتبوو، بەڵکو بۆ دادپەروەری و یادەوەریی سیاوەش بوو. هەرچەند بە لەدایکبوون تورانی و کچی پاشا بوو، تەواوی دڵی بە بنەماڵەی هاوسەرە کوژراوەکەی و ئێران بەخشی و ڕەتی کردەوە لایەنگریی دڕندەییی گەلەکەی خۆی بکات. وەفادارییەکەی لە سەرووی خزمایەتییەوە یەکێکە لە ستایشکراوترین لایەنەکانی کەسایەتییەکەی.
فەرەنگیس بە دەستێوەردانی پیران لە تووڕەییی باوکی ڕزگار کرا. پیران ڕاوێژکارە دانا و بەبەزەییەکەی ئەفراسیاب بوو و بەرگەی ئەوەی نەدەگرت ببینێت تاوانێکی لەو جۆرە خراپتر دەکرێت. پیران بۆی تکای کرد و لە دڕندەییی پاشا پاراستی و لە ژێر چاودێریی خۆی گرتی و شازادەخانمە بێوەژنەکەی داڵدە دا تا منداڵەکەی بە سەلامەتی لەدایک ببێت. لە پیراندا، تورانییە ڕەسەنەکە کە خۆی خستە مەترسی بۆ پاراستنی بێتاوان، حەماسەکە نیشان دەدات تەنانەت لە نێو دوژمنیشدا کەسایەتیی خاوەن شەرەف و بەزەیی هەبوو، و فەرەنگیس قەرزداری پاراستنەکەی ئەو بوو بۆ ڕزگاربوونی خۆی و کوڕەکەی.
دایکی کەیخوسرەو
لە ژێر پاراستنی پیراندا، فەرەنگیس کوڕەکەی هێنایە دنیا، منداڵەکەی سیاوەش، کە ناوی لێ نرا کەیخوسرەو. ئەمە ئەو منداڵە بوو کە ئەفراسیاب هێندە لێی ترسابوو، ئەو کوڕەی خوێنی ڕەسەنترین شازادەی ئێران و چارەنووسی تۆڵەکردنەوەی باوکی هەڵگرتبوو. بۆ پاراستنی لە گومانی ستەمکارەکە، منداڵەکە شاردرا و بە نهێنی لە نێو شوانەکاندا پەروەردە کرا، ناسنامەی پاشایەتییەکەی شاردراو بوو و دایکی چاوەڕێ بوو و چاودێریی سەلامەتیی دەکرد.
کاتێک لە کۆتاییدا ئەفراسیاب نیگەران بوو و داوای بینینی نەوەکەی کرد، کەیخوسرەوی گەنج کە ئاگادار کرابووەوە و ڕاوێژی پێ درابوو، خۆی بە سادە و کەمئەقڵ نیشان دا و وەڵامی پرسیارەکانی پاشای دەدایەوە وەک ئەوەی لە هیچ تێنەگات و بەمە ترسی ستەمکارەکەی نەهێشت و ژیانی خۆی ڕزگار کرد. لە هەموو ئەم ساڵانەی مەترسی و شاردنەوەدا، فەرەنگیس پارێزەری وەفاداری کوڕەکەی و ئەو هیوایە بوو کە ئەو بەرجەستەی دەکرد، دایکێک کە پاشای داهاتووی بە نێو مەترسییەکانی منداڵییەکەیدا لە خاکی کوژەری باوکی پاراست. دڵسۆزییەکەی بۆ کەیخوسرەو هەمان ئەو تاڵەیە کە داهاتووی حەماسەکە پێوەی بەستراوە.
گەڕانەوە بۆ ئێران
لە ئێراندا ئاگری یادی سیاوەش داگیرساو بوو و ئارەزووی دۆزینەوەی کوڕە ونبووەکەی بەهێز بوو. پاڵەوان گیڤ بۆ گەڕانێکی درێژ و مەترسیدار بۆ توران نێردرا تا منداڵەکەی شازادە بدۆزێتەوە و بیهێنێتەوە نیشتمان و دوای چەندین ساڵ گەڕان لە کۆتاییدا کەیخوسرەوی دۆزییەوە. کاتێک ساتی ڕاکردن بۆ ئێران هات، فەرەنگیس لە خاکی لەدایکبوونی بەجێ نەما: یاوەریی کوڕەکەی کرد و تورانی بەجێ هێشت بۆ ئەوەی تەواوی چارەنووسی خۆی بە ئێران و مەرامی تۆڵەکردنەوەی هاوسەرەکەیەوە ببەستێت.
ڕاکردن لە توران پڕ بوو لە مەترسی و ڕاوەدوونانی ئەفراسیاب لە نزیکیانەوە بوو، بەڵام فەرەنگیس و کەیخوسرەو بە یارمەتیی گیڤ لە کۆتاییدا پەڕینەوە ئێران. لەوێ پێشوازی لە شازادە گەنجەکە کرا و بە تێپەڕبوونی کات لەلایەن باپیری، کەیکاووس، کرا بە پاشا و دواتر سەرکردایەتیی جەنگە مەزنەکەی تۆڵەی کرد کە بە مردنی ئەفراسیاب و تۆڵەکردنەوەی سیاوەش کۆتایی هات. فەرەنگیس کە بەرگەی کوشتنی هاوسەرەکەی و دڕندەییی باوکی و ساڵە درێژەکانی مەترسیی نهێنی گرتبوو، مایەوە تا بینی کوڕەکەی شکۆی خۆی بەدەست دەهێنێت، هاوسەر و دایکە وەفادارەکە کە لە کۆتاییدا هەڵوێستە ڕاستەکەی بە سەرکەوتنی ئەو منداڵە سەلمێنرا کە پاراستبووی.
هێما و مانا
فەرەنگیس وەفاداری و خۆشەویستیی جێگیر لەبەردەم قووڵترین ناخۆشیدا بەرجەستە دەکات. لە نێو دوژمندا لەدایک بوو و کچی ستەمکارێک بوو، بەڵام خۆشەویستی و دادپەروەری و وەفاداریی لە سەرووی پەیوەندیی خوێنەوە هەڵبژارد و بۆ هاوسەرە کوژراوەکەی وەفادار مایەوە و خۆی بۆ پاراستنی کوڕەکەیان تەرخان کرد. هێمای سەرکەوتنی وەفاداریی ئەخلاقییە بەسەر تەنها خزمایەتیدا، دڵێک کە بە ڕاستییەوە جێگیر دەمێنێتەوە تەنانەت کاتێک واتای وەستانەوە دژی باوک و گەلەکەی خۆی دەبەخشێت.
هەروەها هێمای بەردەوامیی هیوا بە نێو تراژیدیادایە. فەرەنگیس بەستەرە زیندووەکەی نێوان کوشتنی سیاوەش و شکۆ ڕزگارکەرەکەی کەیخوسرەوە، دایکە وەفادارەکە کە تۆوی دادپەروەری و نوێبوونەوە بە نێو تاریکترین ساتدا دەگوازێتەوە. لە ئەودا حەماسەکە نیشان دەدات تەنانەت لە خراپترین تاوان و قووڵترین دەردەوە، وەفاداری و دڵسۆزی دەتوانن هیوای چاکبوونەوە بپارێزن. بیرکردنەوە لە فەرەنگیس واتە بیرکردنەوە لە پاڵەوانێتیی ئارام و بەردەوامی دڵە وەفادارەکە کە زیاتر لە دڕندەیی و تراژیدیا دەمێنێتەوە تا لە کۆتاییدا ئەنجامدانی دادپەروەری ببینێت.
فەرەنگیس و کوردەکان
فەرەنگیس سەر بە میراتە هاوبەشە حەماسییەکەی گەلە ئێرانییەکانە، نەریتی شاینامە کە کورد لەگەڵ فارس و گەلانی دیکەی ئێرانی هاوبەشن تێیدا. وەک گەلێکی ئێرانی بە ڕەگی قووڵ لەم جیهانە کولتوورییەدا، کورد میراتگری کۆمەڵە مەزنەکەی چیرۆکەکانن، لەوانە تراژیدیای سیاوەش و سەرهەڵدانی کەیخوسرەو کە فەرەنگیس ڕۆڵێکی هێندە دڵسۆزانە تێیدا دەگێڕێت. چیرۆکەکەی بەشێکە لەم میراتە هاوبەشەی گێڕانەوەی حەماسی کە لە سەرانسەری جیهانی ئێرانیدا هاوبەشە.
ڕاستگۆیی ئەوە دەخوازێت بگوترێت فەرەنگیس، وەک کەسایەتییەکانی دیکەی زنجیرە ئەفسانەییەکانی شاینامە، بەشێکە لەم نەریتە فراوانترە ئێرانییە، نەک کەسایەتییەکی تایبەت بە کورد. بەڵام چیرۆکەکەی لە وەفاداری و ئازار و دڵسۆزی لە سەرانسەری جیهانە کولتوورییە ئێرانییەکەدا، لەوانە لە نێو کوردەکاندا، ڕەنگی داوەتەوە وەک بەشێک لە یەکێک لە خۆشەویستترین و ماتەملێگیراوترین زنجیرەکانی حەماسەکە. لە کەسایەتیی فەرەنگیسدا میراتە هاوبەشەکە وێنەیەکی وەفاداری و دڵسۆزیی دایکایەتی لەبەردەم تراژیدیادا پێشکەش دەکات کە هێزە ئەخلاقی و هەستییەکەی هی هەموو ئەو گەلانەیە کە کتێبە مەزنەکەی پاشاکانیان بە خۆشەویست زانیوە.
مشتومڕ و تێگەیشتنە هەڵەکان
ئایا فەرەنگیس کەسایەتییەکی کوردە؟ باشترە وەک بەشێک لە نەریتە هاوبەشە حەماسییە ئێرانییەکە لێک بدرێتەوە، نەک وەک کەسایەتییەکی تایبەت بە کورد. شاینامە میراتە هاوبەشەکەی گەلە ئێرانییەکانە و کورد، وەک یەکێک لەو گەلانە، کەسایەتییەکانی لەگەڵ فارس و گەلانی دیکە هاوبەشن. فەرەنگیس، شازادەخانمی تورانە ئەفسانەییەکەی حەماسەکە، بە وردترین شێوە وەک کەسایەتییەکی ئەم میراتە هاوبەشە ئێرانییە پێشکەش دەکرێت کە لە سەرانسەری ئەو جیهانە کولتوورییەدا خۆشەویستە کە کورد سەر بەوەن.
ئایا فەرەنگیس بۆ گەلەکەی خۆی ناوەفادار بوو؟ باشترە بگوترێت وەفادار بوو بۆ دادپەروەری و هاوسەرەکەی لە سەرووی دڕندەییی باوکیەوە. ئەفراسیاب هاوسەرە بێتاوانەکەی، سیاوەشی کوشتبوو و هەوڵی لەناوبردنی منداڵە لەدایکنەبووەکەی دا؛ بە هەڵبژاردنی پاراستنی کوڕەکەی و لایەنگری لە دادپەروەری، فەرەنگیس خیانەتی نیشان نەدا، بەڵکو بەرزترین وەفاداری، بۆ خۆشەویستی و ڕاستی و یادەوەریی شازادە کوژراوەکە. حەماسەکە هەڵبژاردنەکەی وەک شتێکی بە تەواوی شایستەی ستایش پێشکەش دەکات، وەفادارییەک کە لە سەرووی تەنها پەیوەندیی خوێنەوە دەوەستێت.
ئایا چیرۆکی فەرەنگیس مێژووە؟ نەخێر؛ فەرەنگیس سەر بە زنجیرە ئەفسانەییەکانی شاینامەیە، نەک مێژووی بەڵگەدار. کەسایەتییەکی سەردەمە پاڵەوانییەکەی حەماسەکەیە، نەریتێک پڕ لە مانای ئەخلاقی و هەستی، بەڵام سەر بە بواری ئەفسانەیە، نەک ڕاستیی بەڵگەدار. چیرۆکەکەی دەبێت بەهۆی وێناکردنە قووڵەکەی وەفاداری و دەرد و ئازایەتی و دڵسۆزیی دایکایەتی و شوێنەکەی لە یەکێک لە مەزنترین زنجیرەکانی تراژیدیا و ڕزگاریی حەماسەکەدا بنرخێنرێت، نەک وەک تۆماری ڕووداوی ڕاستەقینە.
بابەتە پەیوەندیدارەکان
سیاوەش: شازادە پاکەکە، هاوسەری فەرەنگیس، کوژراو لە توران
کەیخوسرەو: کوڕی فەرەنگیس، پاشا مەزنە تۆڵەکەرەکە
ئەفراسیاب: پاشای توران، باوکی فەرەنگیس و کوژەری سیاوەش
سوودابە: ئەو شاژنەی پیلانەکانی بۆ یەکەم جار سیاوەشیان دوور خستەوە
کەیکاووس: پاشای ئێران، باوکی سیاوەش و باپیری کەیخوسرەو
ڕۆستەم: پاڵەوانە مەزنەکە کە سیاوەشی پەروەردە کرد و لە جەنگی تۆڵەدا جەنگا
شاینامە: کتێبی حەماسیی پاشاکان کە چیرۆکی فەرەنگیسی تێدا دەگێڕدرێتەوە
پرسیارە باوەکان
فەرەنگیس لە شاینامەدا کێ بوو؟
فەرەنگیس شازادەخانمێکی تورانی و کچی پاشا ئەفراسیاب بوو کە بوو بە هاوسەرە خۆشەویستەکەی شازادە ئێرانییە دوورخراوەکە، سیاوەش، و دوای کوشتنی ئەو بوو بە دایکی کەیخوسرەو. هەرچەند لە نێو دوژمنانی ئێران لەدایک بوو، بۆ هاوسەرەکەی و بنەماڵەی پاشایەتیی ئەو وەفادار بوو و لە کارەساتی مردنی ڕزگاری بوو و کوڕەکەیانی پاراست تا دەیتوانی بیهێنێتە ئێران بۆ بەدەستهێنانی چارەنووسی خۆی وەک یەکێک لە مەزنترین پاشاکانی حەماسەکە.
هاوسەر و کوڕی فەرەنگیس کێ بوون؟
هاوسەری فەرەنگیس سیاوەش بوو، شازادە پاکە ئێرانییەکە کە دوای دوورخرانەوەی لە ئێران پەنای بردبووە توران. کوڕەکەیان کەیخوسرەو بوو کە دەبوو بە پاشا دادپەروەرە نموونەییەکەی شاینامە و تۆڵەی باوکی دەکردەوە بە سەرکردایەتیی جەنگە مەزنەکە دژی توران کە بە مردنی ئەفراسیاب کۆتایی هات. بەمەش فەرەنگیس پردی نێوان تراژیدیای سیاوەش و شکۆی کەیخوسرەوە.
دوای کوشتنی سیاوەش چی بەسەر فەرەنگیسدا هات؟
دوای ئەوەی ئەفراسیاب سیاوەشی بە خیانەت کوشت، ترسەکەی ئاراستەی فەرەنگیسی دووگیان کرد و فەرمانی دا بە دڕندانەیی مامەڵەی لەگەڵ بکرێت تا منداڵەکەی لەدەست بدات. پیران، ڕاوێژکارە دانا و بەبەزەییە تورانییەکە، ڕزگاری کرد و پاراستی و داڵدەی دا تا کوڕەکەی، کەیخوسرەو، بە سەلامەتی لەدایک ببێت. پاشان خۆی و منداڵەکە شاردرانەوە بۆ پاراستنیان لە گومانی ستەمکارەکە.
بۆچی فەرەنگیس سەرسامکەرە؟
بە وەفاداری و جێگیرییەکەی لەبەردەم ناخۆشیی سامناکدا سەرسامکەرە. وەک کچی ستەمکارێک لەدایک بوو، بەڵام خۆشەویستی و دادپەروەریی لە سەرووی خزمایەتییەوە هەڵبژارد و بۆ هاوسەرە کوژراوەکەی وەفادار مایەوە و بە درێژایی ساڵانی مەترسی، خۆی بۆ پاراستنی کوڕەکەیان تەرخان کرد. بەرگەگرتنی دەرد و مەترسی و سەلماندنی هەڵوێستە ڕاستەکەی لە کۆتاییدا بە سەرهەڵدانی کەیخوسرەو، دەیکەن بە یەکێک لەو ژنانەی حەماسەکە کە زۆرترین هاوسۆزی و سەرسامی بۆیان هەیە.
فەرەنگیس و کەیخوسرەو چۆن گەیشتنە ئێران؟
لە ئێراندا پاڵەوان گیڤ بۆ گەڕانێکی درێژ بۆ توران نێردرا تا کوڕە ونبووەکەی سیاوەش بدۆزێتەوە. دوای چەندین ساڵ گەڕان کەیخوسرەوی دۆزییەوە و کاتێک کاتی ڕاکردن هات، فەرەنگیس لەبری مانەوە لە توران یاوەریی کوڕەکەی کرد. بە یارمەتیی گیڤ، سەرەڕای ڕاوەدوونانی ئەفراسیاب ڕایان کرد بۆ ئێران، کە لەوێ پێشوازی لە کەیخوسرەو کرا و بە تێپەڕبوونی کات کرا بە پاشا و دەکرا جەنگی تۆڵەی سیاوەش دەست پێ بکات.
فەرەنگیس بۆ توران وەفادار بوو یان بۆ ئێران؟
هەرچەند بە لەدایکبوون تورانی بوو، فەرەنگیس وەفاداریی خۆی بە هاوسەرەکەی، سیاوەش، و ئێران بەخشی، بە تایبەت دوای ئەوەی باوکی خۆی، ئەفراسیاب، شازادە بێتاوانەکەی کوشت. حەماسەکە ئەمە وەک خیانەت لە گەلەکەی پێشکەش ناکات، بەڵکو وەک وەفاداری بۆ دادپەروەری و یادەوەریی هاوسەرە کوژراوەکەی. بە پاراستنی کوڕەکەیان و بەستنەوەی چارەنووسی خۆی بە ئێرانەوە، وەفادارییەکی نیشان دا کە لە سەرووی تەنها پەیوەندیی خوێنەوە بەرز دەبووەوە، ئەوەش هۆکارێکی سەرەکییە بۆ ئەو ستایشە زۆرەی دەکرێت.
سەرچاوە و خوێندنەوەی زیاتر
Shahnameh, Excursus (زنجیرەی سیاوەش و کەیخوسرەو) - Encyclopaedia Iranica
Characters of Ferdowsi's Shahnameh (Farangis) - Iraj Bashiri