پێشەکی
کەیکاووس پاشا پڕکەموکوڕییە مەزنەکەی حەماسەی ئێرانییە؛ پاشایەکی ئازا بەڵام بێوەریا کە لووتبەرزی و خۆبەزلزانی و حوکمدانی خراپی کارەسات لە دوای کارەسات بەسەر خۆی و گەلەکەیدا دەهێنێت. ئەو دووەم پاشای بنەماڵەی فەرمانڕەوای ئەفسانەییی کەیانییەکانە، شکۆی خوداییی پاشایەتی لە دەستەکانیدا هەڵدەگرێت، بەڵام دەردەکەوێت هەمیشە بە خراپی بەکاری بهێنێت؛ بە هەڵە دەکەوێتە کارەسات و جار لە دوای جار لە لایەن پاڵەوانە بەهێزەکە، ڕۆستەم، ڕزگار دەکرێت. ئەو یەکێکە لە زیندووترین و مرۆییترین کەسایەتییەکانی تەواوی نەریتەکە؛ خراپەکار نییە، بەڵکو چیرۆکێکی ئاگادارکەرەوەیە.
گەمژەکارییەکانی بەناوبانگن. سەرکردایەتیی هێرشێکی خۆبەزلزانانە دەکات بۆ خاکی دێوەکانی مازەندەران و کوێر دەکرێت و دەگیرێت؛ تەختێک دروست دەکات کە هەڵۆکان بەرزی دەکەنەوە، لە هەوڵێکی شێتانەدا بۆ فڕین بەرەو ئاسمان، و دەکەوێتەوە سەر زەوی؛ ژنێکی خیانەتکار بەڵاڕێی دەبات کە پیلانەکانی کوڕە ئازادەکەی خۆی لەناو دەبەن. ئەو کوڕە شازادە پاکەکە، سیاوەش، بوو، و کارەساتی مردنی کە بە لاوازیی باوکی دەستی پێ کرد، باقی حەماسەکەی داڕشت و دواتر گەیشتە نەوە زۆر شایستەترەکەی کاووس، کەیخوسرەو.
کەیکاووس لە کۆتاییدا لێکۆڵینەوەی قووڵی حەماسەکەیە لە پاشایەتیی خراپ. ئەو نیشان دەدات کە ئازایەتی و تەنانەت مەزنی بۆ فەرمانڕەوایەک بەس نین، و کەموکوڕییە کەسییەکانی ڕەفتاری پاشا دەتوانن وێرانیی گشتی بهێنن. تێگەیشتن لە ئەو واتای ئەوەیە کە بە بینینی پێچەوانەکەی، لە نموونەی ئێرانیی پاشای دادپەروەر ڕوونتر تێ بگەین، و هەست بەو ڕاستییە قووڵە بکەین کە شکۆی خوداییی پاشایەتی ئەمەنەتێکی ئەخلاقییە، نەک تەنها موڵکێک.
ناوەڕۆک
کەیکاووس کێیە؟
کەیکاووس (لە زمانی ئۆڤێستاییدا کاڤی ئوسان) پاشایەکی ئەفسانەییی ئەفسانەناسیی ئێرانی و دووەم فەرمانڕەوای بنەماڵەی کەیانی لە شانامەدایە. ئەو کوڕی دامەزرێنەری بنەماڵەکە، کەیقوباد، و باوکی سیاوەش و باپیری کەیخوسرەوە. وەک پاشایەکی ئازا بەڵام بە قووڵی پڕکەموکوڕی ناسراوە کە لووتبەرزی و گەمژەکارییەکانی دەبنە هۆی کارەساتی دووبارە: هێرشە شکستخواردووەکەی مازەندەران، فڕینە گاڵتەجاڕەکە بەرەو ئاسمان لەسەر تەختێک کە هەڵۆ هەڵیدەگرێت، و متمانە بە ژنە خراپەکارەکەی، سوودابە، کە کوڕی خۆی لەناو دەبات. جار لە دوای جار پاڵەوانەکە، ڕۆستەم، ڕزگاری دەکات.
خاڵە سەرەکییەکان
کەیکاووس دووەم پاشای بنەماڵەی فەرمانڕەوای ئەفسانەییی کەیانییەکانە.
ئەو باوکی سیاوەش و باپیری کەیخوسرەوە.
ئازایە، بەڵام لووتبەرز و بێوەریایە، و کارەساتی دووبارە بەسەر ئێراندا دەهێنێت.
گەمژەکارییەکانی هێرش بۆ مازەندەران و فڕین بەرەو ئاسمان لەخۆ دەگرن.
جار لە دوای جار پاڵەوانەکە، ڕۆستەم، ڕزگاری دەکات.
لاوازییەکەی کوڕە ئازادەکەی، سیاوەش، بەرەو تاراوگە و مردن دەبات.
زانیاریی خێرا
ناو: کەیکاووس (لە ئۆڤێستاییدا کاڤی ئوسان؛ لە پەهلەویدا کەی ئوس)
جۆر: پاشایەکی ئەفسانەیی، دووەمی بنەماڵەی فەرمانڕەوای کەیانی
ڕەچەڵەک: کوڕی کەیقوباد، باوکی سیاوەش، باپیری کەیخوسرەو
کەسایەتی: ئازا، بەڵام لووتبەرز و بێوەریا و بە ئاسانی فریودراو
فەرمانڕەوایی: 150 ساڵ لە نەریتەکەدا
گەمژەکارییە مەزنەکان: هێرش بۆ مازەندەران، فڕین بەرەو ئاسمان، متمانە بە سوودابە
جار لە دوای جار ڕزگارکراو لە لایەن: ڕۆستەم، پاڵەوانی ئێران
کارەساتەکەی: لاوازییەکەی کوڕەکەی سیاوەش بەرەو تاراوگە و مردن دەبات
هەڵدەگرێت: فەڕ، شکۆی خوداییی پاشایەتیی کەیانییەکان
تۆماربوون: ئۆڤێستا (بە ناوی کاڤی ئوسان) و شانامەی فیردەوسی
پاشای کەیانی
کەیکاووس سەر بە بنەماڵەی فەرمانڕەوای کەیانییە، دووەم ڕەچەڵەکی مەزنی پاشا ئەفسانەییە ئێرانییەکان کە بوونە جێنشینی پێشدادییە کۆنەکان. نازناوی «کەی» لە وشەیەکی کۆنەوە هاتووە کە سەرەتا واتایەکی نزیک لە شاعیرێکی کاهین یان غەیببین هەبوو، و دواتر واتای پاشای وەرگرت. باوەڕی وا هەبوو کە فەرمانڕەوایانی کەیانی کاڤەئەم خەڕەنەیان هەڵدەگرت؛ شکۆی خوداییی پاشایەتی یان فەڕ کە فەرمانڕەوای شەرعی دیاری دەکات. کاووس کوڕی دامەزرێنەری بنەماڵەکە، کەیقوباد، بوو و هەم تەخت و هەم شکۆی پیرۆزی خانەوادەکەی بە میرات وەرگرت.
بە پێوانەی حەماسەکە، بۆ ماوەیەکی زۆر درێژی سەد و پەنجا ساڵ فەرمانڕەواییی کرد، و لە شەڕدا لاواز نەبوو؛ جەنگاوەرێکی ئازا و کارا بوو کە دوژمنەکانی دوور دەخستەوە و دەسەڵاتی ئێرانی فراوان کرد. بەڵام کەسایەتییەکەی کەموکوڕییەکی کوشندەی هەبوو. خۆبەزلزان بوو، بە پەلە بڕیار دەدا و زووباوەڕ بوو و بە ئاسانی بە ماستاوی فریو دەدرا؛ بە خێرایی بەرەو جاهتەلەبیی گەورە دەڕۆیشت و بە هێواشی گوێی لە ڕاوێژی دانایان دەگرت. ئەم کەموکوڕییانە، نەک نەبوونی ئازایەتی، تاڵی بەردەوامی تەواوی فەرمانڕەوایییە پڕکێشەکەی بوون. شکۆی پاشایەتیی هەڵدەگرت، بەڵام هەمیشە خۆی بە ناشایستەی ئەوە دەسەلماند، و دواتر ئەو شکۆیە دەگوازرایەوە بۆ نەوەکەی، کەیخوسرەو.
کارەسات لە مازەندەران
یەکەم گەمژەکاریی مەزنی شێوازەکەی دیاری کرد. دێوێک کە خۆی وەک گۆرانیبێژێکی گەڕۆک گۆڕیبوو و دەربارەی شتە سەرسوڕهێنەرەکان و سامانی مازەندەران گۆرانیی بۆ دەگوت، هانی دا. کاووس بە پشتگوێخستنی ئاگادارکردنەوە پەلەدارەکانی پاڵەوانە پیر و داناکە، زاڵ، سوپای ئێرانی بردە ئەو خاکەی دێو تێیدا دەگەڕان تا خۆی بکات بە فەرمانڕەوای. هەڵمەتێکی بێوەریا و لووتبەرزانە بوو و بە کارەسات کۆتایی هات: دێوی سپیی ترسناک و دێوەکانی مازەندەران بە جادوو پەلاماری ئێرانییەکانیان دا، کوێریان کردن و پاشا و تەواوی سوپاکەیان گرت.
ڕاستکردنەوەی هەڵەی پاشا کەوتە ئەستۆی ئەوانی دیکە. زاڵ کوڕە گەنجەکەی، ڕۆستەم، نارد کە بە ئازایەتی بەرەنگاری ڕێگا مەترسیدارەکە و ترسەکانی بووەوە؛ ئەو حەوت ئەرکە بەناوبانگە. فەرماندە دێوەکانی کوشت و لە کۆتاییدا خودی دێوی سپییشی کوشت، و بە خوێنی دڵی دێوەکە بینینی پاشا و پیاوە کوێرکراوەکانی گەڕاندەوە. کاووس ئازاد کرا و گەڕێندرایەوە بۆ ماڵ؛ ماجەرا کارەساتبارەکەی بە تەواوی بە ئازایەتیی پاڵەوانەکە چارەسەر کرا. ئەمە دوا جار نەدەبوو.
فڕین بەرەو ئاسمان
ئەگەر مازەندەران جاهتەلەبیی سەرزەمینیی نیشان دا، گەمژەکاریی مەزنی دواتری کاووس بۆ خودی ئاسمان دەستی درێژ کرد. لووتبەرزی و تامەزرۆی فەرمانڕەوایی، تەنها لەسەر زەوی نا بەڵکو لەسەر ئاسمانەکانیش، پڕی کردبوو و پلانێکی سەرسوڕهێنەری داڕشت. ڕێکی خست تەختێک دروست بکرێت و چوار ستوونی بەرزی پێوە بەست. لە بنەوەی هەر یەکێک هەڵۆیەکی بەهێزی بە زنجیر بەست، و لە سەرەوە پارچە گۆشتێکی دانا کە تەنها کەمێک لە دەستڕاگەیشتنیان دەرەوە بوو. کاتێک هەڵۆ برسییەکان بە هێز بەرەو سەرەوە بۆ گۆشتەکە هەوڵیان دا، تەخت و پاشایان بەرز کردەوە بۆ هەوا.
فڕۆکە سەیرەکە بەرز و بەرزتر بووەوە و کاووسی بە ناو جیهاندا دوور بردەوە، بەرەو ئەو ئاسمانانەی مەبەستی داگیرکردنیان بوو. بەڵام هەڵۆکان لە کۆتاییدا ماندوو بوون و تەختەکە کەوتەوە سەر زەوی؛ ئەو کەسەی دەیویست ببێتە فەرمانڕەوای ئاسمان، لە چۆڵەوانیدا گیرخواردوو و شەرمەزار بەجێ ما. جارێکی دیکە ڕۆستەم هات تا بیدۆزێتەوە و ڕزگاری بکات. وێنەی ئەو پاشایەی هەڵۆکان بەرزی دەکەنەوە، هەوڵی گرتنی ئاسمان دەدات و دواتر دەکەوێت، بووە یەکێک لە بەناوبانگترین هێماکانی تەواوی نەریتەکە بۆ لووتبەرزیی لە سنوور تێپەڕیوو؛ هاوتایەکی ئێرانیی چیرۆکە یۆنانییەکەی ئیکارۆس.
هاماڤەران و سوودابە
ماجەرایەکی دیکەی کاووس ژنێکی بۆ هێنا کە دەبووە هۆی لەناوچوونی. لە هەڵمەتێکدا دژی خاکی هاماڤەران، شکستی بە پاشاکەی هێنا و داوای هاوسەرگیریی لەگەڵ کچە جوانەکەی، سوودابە، کرد. هاوسەرگیرییەکە ئەنجام درا، بەڵام پاشای هاماڤەران کە لە شکستەکەی دڵگرانی هەڵگرتبوو، بە خیانەت کاووس و خانەدانەکانی گرت و خستیانی ناو بەندیخانەی قەڵایەک. سوودابە کە سەرەتا دڵسۆز بوو، لە بەندبوونەکەیدا هاوبەشی کرد. جارێکی دیکەش ڕۆستەم بۆ ڕزگارکردنیان هات، دەسەڵاتی پاشا خیانەتکارەکەی شکاند و کاووسی ئازاد کرد.
سوودابە وەک شاژنی لەگەڵیدا گەڕایەوە بۆ ئێران و دواتر بووە ئامرازی تاریکیی گەورەترین کارەساتی حەماسەکە. چونکە کاووس لە هاوسەرگیرییەکی پێشووتر کوڕێکی هەبوو، شازادە پاک و ئازادەکە سیاوەش. زەمینە بۆ کارەساتێک ئامادە بوو کە هەموو ئازایەتیی کاووس نەیدەتوانی ڕێگریی لێ بکات، و لاوازیی کەسایەتییەکەی یارمەتیی ڕوودانی دەدا.
کارەساتی سیاوەش
شازادە ئازادەکە، سیاوەش، کە بووبووە گەنجێکی جوان و بەڕەوشت، هاتە دەرباری باوکی، و لەوێ ژنی باوکی، سوودابە، ئارەزوویەکی تاوانبارانەی بۆی لە دڵدا پەیدا بوو. کاتێک شازادە ڕاستگۆکە ڕەتی کردەوە، خۆشەویستییەکەی بوو بە ڕق، و بە درۆ تۆمەتباری کرد بەوەی هەوڵی دەستدرێژیی بۆ سەری داوە. بۆ سەلماندنی بێتاوانیی خۆی، سیاوەش ڕازی بوو تاقیکردنەوەیەکی ترسناک تێپەڕێنێت: بە ئەسپ بە ڕاستەوخۆیی بە ناو دیوارێکی زۆر بەرزی ئاگر دا تێپەڕی. لە لای ئەوبەر بەبێ هیچ زیانێک دەرچوو، و پاکییەکەی بۆ هەمووان ئاشکرا بوو.
لێرە قووڵترین کەموکوڕیی کاووس لەناوی برد. هەرچەندە تاوانی سوودابە ڕوون بوو، پاشا لاوازئیرادە و دڵباختەکە نەیتوانی خۆی قانع بکات سزا بدات، و لەبری ئەوە لێی خۆش بوو. سیاوەش کە بێوەفاییی باوکی برینداری کردبوو و نەیدەویست لە ناو ئەو هەموو ژەهرەدا بژی، چووە تاراوگە لە تووران. لەوێ لە کۆتاییدا پاشا دوژمنەکە، ئەفراسیاب، بە هاندانەکانی گەرسیڤازی پیلانگێڕ کوشتی. تەنها کاووس تاوانبار نییە، بەڵام نەریتەکە لێی نابەخشێت: ئەوە سروشتی گۆڕاو و گومانکارەکەی و چاوپۆشیی لاوازانەی لە شاژنە تاوانبارەکە بوو کە کوڕە بێتاوانەکەی بەرەو مردن برد. خراپترین هەڵەی پاشا پڕکەموکوڕییەکە کارەساتە ناوەندییەکەی تەواوی حەماسەکەی هێنایە ئاراوە.
قوربانیکەرەکە لە شاخی هەڵۆ
کەیکاووس زۆر لە حەماسەی فیردەوسی کۆنترە، و کۆنترین چینەکانی نەریتەکە هەر دەیناسن وەک کەسایەتییەکی بەهێز و ناڕوون. لە سروودە ئۆڤێستاییە کۆنەکاندا بە ناوی کاڤی ئوسان دەردەکەوێت؛ پاشایەکی خاوەن شکۆی مەزن کە لەسەر شاخی هەڵۆ قوربانیی پێشکەش بە خاتونی ئاوەکان، ئەناهیتا، کرد، و دەگوترا فەرمانڕەواییی هەم دێو و هەم مرۆڤ دەکات.
تەنانەت لەوێش تۆوەکانی کەسایەتیی دواتری دیارن. نەریتە کۆنەکە دەگێڕێتەوە کە دێوەکان بۆ کەوتنی پیلانێکیان داڕشت و خودی تووڕەیییان نارد تا کاری لێ بکات؛ بە ناڕەزایی و جاهتەلەبیی لووتبەرزانە پڕیان کرد. دەگێڕێتەوە کە چەندین ساڵ فەرمانڕەواییی کرد پێش ئەوەی لە لووتبەرزیی خۆیدا هەوڵی بەرزبوونەوە بۆ ئاسمان بدات، و دوای کەوتنەکەشی چەندین ساڵ فەرمانڕەواییی کرد. بەم شێوەیە پاشا بێوەریا و هێرشبەرەکەی بۆ ئاسمان لە حەماسەکەدا، میراتگری کەسایەتییەکی زۆر کۆنە: پاشایەکی مەزن بەڵام مەترسیدار کە هێزە بێئەندازەکەی هەمیشە سێبەری وسوەسەی تێپەڕاندنی سنووری لەسەر بوو.
هێماگەری
کەیکاووس وێنە مەزنەکەی حەماسەی ئێرانییە بۆ فەرمانڕەوای پڕکەموکوڕی، و واتاکەی بە وردی لە بۆشاییی نێوان دەسەڵات و کەسایەتییەکەیدایە. ئازایەتی و وزە و شکۆی خوداییی پاشایەتی هەیە؛ هەموو ئەو شتانەی پاشایەکی مەزن دەبێت خاوەنی بێت، جگە لە دانایی و زاڵبوون بەسەر خۆیدا. خۆبەزلزانە، بە پەلە بڕیار دەدات و بە ئاسانی فریو دەدرێت؛ هەر بەهرەیەکی خۆی بەرەو گەمژەکاری دەبات، و تەنها فیداکاریی بەردەوامی پاڵەوانەکانی پاشایەتییەکەی لە لێکەوتەکانی هەڵەکانی ڕزگار دەکات. ئەو ئەو ڕاستییە لە خۆیدا دەنوێنێت کە فەرمانڕەوایی تەنها بەهێزبوون نییە، بەڵکو دانا و دادپەروەربوونە.
چیرۆکەکەی وانەیەکی هۆشیارانەی سیاسی و ئەخلاقی هەڵدەگرێت کە حەماسەکە لە ڕێگەی ئەوەوە، زیاتر لە هەر کەسایەتییەکی دیکە، بە ڕوونی دەیڵێت: پاشایەتی ئەمەنەتێکی پیرۆزە، و کەموکوڕییە کەسییەکانی فەرمانڕەوا، لووتبەرزی و زووباوەڕی و لاوازیی ئیرادەی، دەبنە کارەساتە گشتییەکان کە بەسەر هەزاران کەسدا دەکەون. ئەو شکۆیە خودایییەی هەڵیدەگرێت، نایکات بە کەسێکی چاک؛ تەنها لێکەوتەکانی گەمژەکارییەکەی گەورەتر دەکات. لە کاووسدا خەیاڵی ئێرانی ئاگاداری دەدات کە خاوەنی دەسەڵاتی گەورە بەبێ کەسایەتییەکی پتەو، یەکێکە لە مەترسیدارترین کەسایەتییەکان.
کەسایەتیی بەرامبەری کەیخوسرەو
باشترە کەیکاووس لە تەنیشت نەوە و جێنشینەکەی، کەیخوسرەو، تێ بگەین، چونکە ئەم دووانە بە ئەنقەست پێچەوانەی یەکترن، و حەماسەکە وەک لێکۆڵینەوەیەک لە پێچەوانەکان پێکەوە دایان دەنێت. لەوێ کە کاووس بێوەریا و لووتبەرز و هۆکاری کارەساتە، کەیخوسرەو دانا و دادپەروەرە و ئەو کەسەیە کە جیهان ڕاست دەکاتەوە؛ تۆڵەی کوشتنی باوکی، سیاوەش، دەسێنێتەوە و کۆتایی بە شەڕە درێژەکە دەهێنێت.
هەمان شکۆی خوداییی پاشایەتی لە دەستی ناشایستەوە دەگوازرێتەوە بۆ دەستی شایستە، و جیاوازیی نێوانیان جیاوازیی خودی فەرمانڕەواییی خراپ و چاکە. کاووس لە لووتبەرزیی خۆیدا هەوڵی گرتنی ئاسمانی دا و کەوت، بەڵام کەیخوسرەو لە لوتکەی دەسەڵات و چاکەکەیدا، بە ئارەزووی خۆی تاجەکەی دانا و بەرز بووەوە ناو تەم و مژی شاخەکان؛ وازی لە هەمان ئەو شکۆیە هێنا کە باپیری هەوڵی گرتنی دابوو. باپیر و نەوە پێکەوە بیرکردنەوە تەواوەکەی حەماسەکە پێک دەهێنن لەوەی چی پاشایەک دەکات بە مەزن یان وێرانکەر.
کەیکاووس و کوردەکان
وەک یەکێک لە پاشا مەزنەکانی حەماسەی ئێرانی، کەیکاووس سەر بە میراتی هاوبەشی هەموو گەلە ئێرانییەکانە، کوردەکانیش لەوانەن. تەواوی زنجیرە کەیانییەکە بە کارەساتەکانی سیاوەش و سەرکەوتنەکانی کەیخوسرەو، بەشێکە لە میراتە هاوبەشە ئێرانییەکە کە کوردەکان لەگەڵ ئەفسانە خۆشەویستەکانی خۆیاندا هەڵیدەگرن. بیرکردنەوە قووڵەکانی لە سروشتی پاشایەتیی دادپەروەرانە و نادادپەروەرانە، پەیامی بۆ هەموو ئەو گەلانە هەیە کە لەو نەریتەدا هاوبەشن.
وەک هەمیشە لەگەڵ ئەم میراتە، هەڵەیە کەیکاووس بە کەسایەتییەکی تەنها کوردی بزانرێت. ئەو میراتی هاوبەشی تەواوی خێزانێک لە گەلانە، و تەواوترین شێوەی لە حەماسە فارسییەکەی فیردەوسیدایە. بەڵام کوردەکان دەتوانن بە شایستەیی ئەم پاشا ئازا و گەمژەیە لە ئەفسانەکانی جیهانە فراوانەکەی خۆیان بژمێرن؛ ئەو ئاوێنە ئاگادارکەرەوەیەی نموونەی فەرمانڕەوای چاک تێیدا ڕەنگ دەداتەوە، و بەشێکی زۆر لە دراما و قووڵاییی ئەخلاقیی سەردەمی پاڵەوانی پێ دەبەخشێت.
مشتومڕ و تێگەیشتنە هەڵەکان
ئایا کەیکاووس تەنها گەمژەیە یان خراپەکار؟ هیچکامیان. بەڕاستی کەسایەتییەکی ئاڵۆز و کارەساتبارە؛ پاشایەکی ئازا و کارا کە کەموکوڕییەکانی کەسایەتی لەناوی دەبەن، نەک خراپەکاری. خراپ نییە و دەتوانێت ئازادە بێت و پەشیمان بێتەوە، بەڵام لاواز و لووتبەرز و زووباوەڕە. حەماسەکە بە وردبینییەکی ڕاستەقینە لێی دەکۆڵێتەوە وەک وێنەی ئەوەی کە پیاوێکی ناخراپ چۆن دەتوانێت فەرمانڕەوایەکی کارەساتبار بێت.
ئایا کەیکاووس پاشایەکی مێژوویی بوو؟ نەخێر، کەسایەتییەکی ئەفسانەییی بنەماڵەی فەرمانڕەوای کەیانییە کە سەر بە ئەفسانەیە، نەک مێژووی تۆمارکراو. هەر لە ئۆڤێستای کۆندا بە ناوی کاڤی ئوسان دەردەکەوێت؛ ناوێک کە هاوڕیشەیەکی لە کەسایەتیی دانای نەریتی کۆنی هیندیدا هەیە. ئەمە دیاری دەکات کە ئەو میراتێکی زۆر کۆنی ڕابردووی هاوبەشی هیندی و ئێرانییە، نەک پاشایەک کە بتوانرێت بەرواری دیاری بکرێت.
ئایا کەیکاووس فارسە یان کورد؟ وەک باقی ئەم میراتە، ئەو بە هاوبەشی سەر بە هەموو گەلە ئێرانییەکانە. تەواوترین شێوەی لە شانامە فارسییەکەدایە، بەڵام میراتی هاوبەشی فارس و کورد و دراوسێکانیانە بە یەکسان. باشترە وەک بەشێک لە گەنجینەیەک تێی بگەین کە تەواوی خێزانێک لە گەلان هەڵیانگرتووە، نەک موڵکی نەتەوەیەک.
بابەتە پەیوەندیدارەکان
سیاوەش: کوڕە پاکەکەی کە لاوازیی کاووس بەرەو تاراوگە و مردن بردی
کەیخوسرەو: نەوە دادپەروەرەکە کە بە ئەنقەست پێچەوانەی کاووسە
ڕۆستەم: پاڵەوانەکەی جار لە دوای جار پاشای لە گەمژەکاری ڕزگار کرد
دێوەکان: دێوەکانی مازەندەران کە کاووسیان کوێر کرد و گرت
ئەفراسیاب: پاشا توورانییەکە کە سیاوەشی کوڕی کاووسی کوشت
شانامە: کتێبی پاشاکان کە چیرۆکی کاووس دەگێڕێتەوە
پرسیارە باوەکان
کەیکاووس کێیە؟
کەیکاووس پاشایەکی ئەفسانەییی حەماسەی ئێرانی و دووەم فەرمانڕەوای بنەماڵەی کەیانی لە شانامەدایە. وەک پاشایەکی ئازا بەڵام بە قووڵی پڕکەموکوڕی ناسراوە؛ باوکی سیاوەش و باپیری کەیخوسرەوە کە لووتبەرزی و گەمژەکارییەکانی کارەساتی دووبارە دەهێنن، و پاڵەوانەکە ڕۆستەم دەبێت چارەسەریان بکات.
گەمژەکارییە مەزنەکانی کەیکاووس چی بوون؟
بە سەرەکی سێ بوون: هێرشە لووتبەرزانەکە بۆ مازەندەران کە دێوەکان لەوێ سوپاکەیان کوێر کرد و گرت؛ دروستکردنی تەختێک کە هەڵۆ هەڵیدەگرت و بەوە هەوڵی فڕین بەرەو ئاسمانی دا و کەوتەوە؛ و متمانە لاوازانەکەی بە شاژنە خراپەکارەکەی سوودابە کە بووە هۆی مردنی کوڕەکەی سیاوەش.
کەیکاووس چۆن هەوڵی فڕین بەرەو ئاسمانی دا؟
ڕێکی خست تەختێک بە چوار ستوون دروست بکرێت، هەڵۆیەکی بەهێزی بە بنەوەی هەر یەکێک بە زنجیر بەست، و لە سەرەوە گۆشتی تەنها کەمێک لە دەستڕاگەیشتنیان دەرەوە دانا. کاتێک هەڵۆ برسییەکان بە هێز بەرەو سەرەوە هەوڵیان دا، تەختەکەیان هەڵگرت بۆ ئاسمان و پاشایان دوور بردەوە، تا ماندوو بوون و تەختەکە کەوتەوە سەر زەوی؛ لەوێ ڕۆستەم ڕزگاری کرد.
کەیکاووس چۆن بە سیاوەشەوە پەیوەستە؟
سیاوەش کوڕەکەی بوو. کاتێک شاژنەکە سوودابە بە درۆ تۆمەتباری شازادەکەی کرد، کاووس، هەرچەندە سیاوەش بە سواری بە ناو ئاگر دا بێتاوانییەکەی سەلماندبوو، بە لاوازی لە سوودابەی تاوانبار خۆش بوو. ئەمە سیاوەشی بەرەو تاراوگە لە تووران برد کە لەوێ کوژرا؛ کارەساتە ناوەندییەکەی حەماسەکە.
کێ کەیکاووسی لە کارەساتەکانی ڕزگار کرد؟
پاڵەوانە مەزنەکە ڕۆستەم، جار لە دوای جار. ڕۆستەم لە ڕێگەی حەوت ئەرکەکەوە لە بەندیی مازەندەران ئازادی کرد، دوای فڕین بەرەو ئاسمان ڕزگاری کرد و لە بەندکردن لە هاماڤەران دەری هێنا. فەرمانڕەواییی کاووس بەردەوام پشتی بە هێز و دڵسۆزیی پاڵەوانەکە دەبەست.
ئایا کەیکاووس پاشایەکی ڕاستەقینە بوو؟
نەخێر، کەسایەتییەکی ئەفسانەییی بنەماڵەی فەرمانڕەوای کەیانییە کە سەر بە ئەفسانەیە، نەک مێژوو. لە ئۆڤێستای کۆندا بە ناوی کاڤی ئوسان دەردەکەوێت؛ کەسایەتییەکی زۆر کۆنی نەریتی هاوبەشی هیندی و ئێرانی، نەک پاشایەکی مێژوویی کە بتوانرێت بەرواری دیاری بکرێت.
سەرچاوە و خوێندنەوەی زیاتر
Kayanian v. Kauui Usan, Kay-Us, Kay Kavus - Encyclopaedia Iranica
Rostam's Seven Labours - Wikipedia