پێشەکی
تاقیکردنەوەی کوڕەکانی لەلایەن فەریدونەوە یەکێکە لە ڕووداوە لەیادنەچووەکانی سەرەتای شاینامە، کتێبی فارسیی پاشاکان؛ ئەو تاقیکردنەوە ناودارەی کە پاشا مەزنەکە بە گرتنی شێوەی ئەژدیهایەک، کەسایەتیی سێ کوڕەکەی هەڵسەنگاند و لە ئەنجامی ئەو تاقیکردنەوەیەدا ناوی لێنان: سەلم، تور و ئیڕەج.
لە نەریتەکەدا، فەریدون، ئەو پاشا دادپەروەرەی ستەمکار زەحاکی ڕووخاندبوو، سێ کوڕی هەبوو کە لەبەر خۆشەویستییەکەی بۆیان بێناوی هێشتبوونەوە تا شایستەییی خۆیان بسەلمێنن. کاتێک گەورە بوون، لە نێو کچەکانی پاشای یەمەندا بووکی بۆ دۆزینەوە و لە گەشتی گەڕانەوەیان بۆ ماڵەوەدا بە دەرکەوتن وەک ئەژدیهایەکی ترسناک تاقی کردەوە. وەڵامە جیاوازەکانی سێ کوڕەکە کەسایەتییەکانیانی ئاشکرا کرد و پاشاکە بەپێی ئەوەی پیشانی دابوو ناوی لە هەریەکێکیان نا؛ ناولێنانێک کە پێشوەخت ئاماژەی بە تراژیدیا مەزنەکەی دابەشکردنی جیهان دەکرد کە دواتر ڕووی دەدا.
وەک هەموو چیرۆکەکانی کتێبی پاشاکان، ئەم ڕووداوە بەشێکە لە میراتی حەماسی و ئەفسانەییی هاوبەشی گەلە ئێرانییەکان؛ نەریتێک کە کورد لەگەڵ فارس و لوڕ و گەلانی دیکەی جیهانی ئێرانی هاوبەشیی تێدا هەیە. ناسینی تاقیکردنەوەی کوڕەکانی فەریدون دیدارە لەگەڵ یەکێک لە خوێندنەوە مەزنەکانی حەماسەکە بۆ کەسایەتی و چارەنووس؛ ئەو تاقیکردنەوەیەی ناوی لە سێ براکە نا و چیرۆکە چارەنووسسازەکەی ڕکابەرییان خستە جووڵە.
ناوەڕۆک
تاقیکردنەوەی کوڕەکانی فەریدون چییە؟
تاقیکردنەوەی کوڕەکانی فەریدون چییە؟
تاقیکردنەوەی کوڕەکانی فەریدون ئەو ڕووداوەی شاینامەیە کە تێیدا پاشا فەریدون، بە ئارەزووی ناسینی کەسایەتیی ڕاستەقینەی سێ کوڕە گەورەبووەکەی، شێوەی ئەژدیهایەکی گرت و لە ڕێگادا ڕووبەڕوویان بووەوە؛ چاودێریی ئەوەی دەکرد هەریەکێکیان چۆن وەڵامی هەڕەشە ترسناکەکە دەداتەوە. بە تاقیکردنەوەکە سروشتی هەر کوڕێکی ناسی و بەپێی ئەوە ناوی لێنان: گەورەکە، کە بە ژیری لە مەترسی کشایەوە، ناوی نا سەلم؛ دووەمەکە، کە بە بوێریی بێپەروا هێرشی کرد، ناوی نا تور؛ بچووکەکەش، کە ئازایەتیی ژیرانەی پیشان دا، ناوی نا ئیڕەج. ڕووداوەکە وەک خوێندنەوەیەک بۆ کەسایەتی ناودارە و ئەو ناو و سروشتانەی تێیدا ئاشکرا دەبن پێشوەخت ئاماژە بە تراژیدیا مەزنەکەی دواتر دەکەن؛ کاتێک ئیرەییی برا گەورەکان دەبێتە هۆی کوشتنی بچووکەکە و شەڕی درێژی تۆڵەسەندنەوە. یەکێکە لە ناسراوترین ڕووداوەکانی سەرەتای حەماسەکە کە زۆرترین وێنەکێشانی بۆ کراوە.
سێ کوڕە بێناوەکە
لە نەریتەکەدا، دوای دەستپێکردنی فەرمانڕەواییی مەزنەکەی، فەریدون سێ کوڕی هەبوو کە بە بەرزباڵا و بەهێز و جوان وەسف کراون. بەڵام لەبەر خۆشەویستیی قووڵی بۆیان و ڕەنگە لەبەر ئەوەی نەیدەویست چارەنووس بخاتە تاقیکردنەوە، پاشاکە ڕەتی کردبووەوە ناویان لێ بنێت تا گەورە بن و کەسایەتییەکانیان ئاشکرا بکەن.
ئەم وردەکارییەی کوڕە بێناوەکان گرنگە، چونکە بنەمای هەموو ڕووداوەکەی تاقیکردنەوە و ناولێنان دادەنێت. پاشاکە دەیویست ناوی کوڕەکانی سروشتی ڕاستەقینەیان بنوێنێت، بۆیە ناوی لێ نەنان تا ئەو سروشتانە ئاشکرا بن. سێ گەنجەکە، کە بەرزباڵا و بەهێز گەورە ببوون، بێناو مانەوە تا کاتی دۆزینەوەی هاوسەر و تاقیکردنەوەی شایستەیییان هات. ئەم دواخستنی ناولێنانە تا ئەو کاتەی شایستەی ناوەکانیان دەبن بنەمایەکی بەرچاوە؛ ئەو بیرۆکەیە دەردەبڕێت کە ناو دەبێت لەگەڵ کەسایەتیی هەڵگری ناوەکە بگونجێت و سروشتی ڕاستەقینە بەوە دەردەکەوێت کە مرۆڤ چۆن ڕووبەڕووی تاقیکردنەوە دەبێتەوە. سێ کوڕە بێناوەکە، چاوەڕێی ئەو ناوانەی کە کەسایەتییەکانیان دەنوێنن، لە سەرەتای ڕووداوەکەدا دەوەستن؛ ئەو کوڕانەی سروشتیان تاقی دەکرایەوە و ئاشکرا دەبوو. بەمەش بنەمای کوڕە بێناوەکان چوارچێوەی هەموو چیرۆکی تاقیکردنەوەکە پێک دەهێنێت؛ کوڕانێک کە دەبێت کەسایەتیی خۆیان بسەلمێنن پێش وەرگرتنی ناوی گونجاو. ڕووداوەکەی تاقیکردنەوە و ناولێنان لەم سەرەتایەوە دەکرێتەوە؛ سێ کوڕە گەورەبوو بەڵام بێناوەکەی پاشا مەزنەکە.
خاڵە سەرەکییەکان
فەریدون بە گرتنی شێوەی ئەژدیها سێ کوڕەکەی تاقی کردەوە.
کوڕەکانی بێناو هێشتبوونەوە تا کەسایەتییەکانیان ئاشکرا بکەن.
سەرەتا لە نێو کچەکانی پاشای یەمەندا بووکی بۆ دۆزینەوە.
گەورەکە بە ژیری کشایەوە؛ دووەمەکە بە بێپەروایی هێرشی کرد؛ بچووکەکە ئازایەتیی ژیرانەی پیشان دا.
بەپێی ئەوەی هەریەکێکیان پیشانی دابوو، ناوی لێنان سەلم و تور و ئیڕەج.
تاقیکردنەوەکە پێشوەخت ئاماژە بە تراژیدیای دابەشکردنی جیهان دەکات.
زانیاریی خێرا
ڕووداو: تاقیکردنەوەی سێ کوڕەکەی فەریدون
تاقیکەرەوە: فەریدون، بە شێوەی ئەژدیهایەک
کوڕەکان: ئەو سێ کوڕەی دواتر ناویان لێ نرا سەلم و تور و ئیڕەج
بووکەکان: سێ کچەکەی پاشای یەمەن
سەلم: بەهۆی گەڕان بەدوای سەلامەتیدا ناوی لێ نرا؛ لە ئەژدیها کشایەوە
تور: بەهۆی بوێریی بێپەروا ناوی لێ نرا؛ هێرشی کردە سەر ئەژدیها
ئیڕەج: بەهۆی ئازایەتیی ژیرانە ناوی لێ نرا؛ بە دانایی ڕووبەڕووی بووەوە
ئەنجام: ناولێنان و پاشان دابەشکردنی جیهان
ئاماژەی پێشوەخت: کوشتنی ئیڕەج و شەڕی تۆڵەسەندنەوە
میرات: نەریتی حەماسیی هاوبەشی ئێرانی
کچەکانی پاشای یەمەن
پێش تاقیکردنەوەی ئەژدیها، فەریدون بەدوای هاوسەردا بۆ سێ کوڕەکەی گەڕا و بە ڕێگەی نێردراوێکەوە سێ شازادە کچی گونجاوی دۆزینەوە؛ کچەکانی پاشای یەمەن، فەرمانڕەوایەک کە لە نەریتەکەدا ناوی سەروە. سێ کوڕەکە بۆ بەدەستهێنان و هاوسەرگیری لەگەڵ شازادە کچەکان گەشتیان کردە یەمەن.
لە نەریتەکەدا، پاشای یەمەن سەرەتا حەزی نەدەکرد لە کچەکانی جیابێتەوە، چونکە زۆری خۆش دەویستن و دەترسا لەدەستیان بدات؛ پێش ڕەزامەندی دان، خۆشی تاقیکردنەوەی بۆ گەنجەکان دانا. بەڵام لە کۆتاییدا شازادە کچەکان بە هاوسەرگیری درانە سێ کوڕەکەی فەریدون و گەنجەکان بەرەو ماڵەوە بەڕێ کەوتن بۆ ئەوەی بووکەکانیان ببەنەوە. بەمەش سێ کچەکەی پاشای یەمەن بوون بە هاوسەری سێ کوڕەکە و بە بنەماڵەی پاشایەتیی ئێرانەوە بەستران. لە نەریتەکەدا، هاوسەری کوڕە بچووکەکە، ئەوەی دواتر ناوی لێ دەنرا ئیڕەج، بە ناوی سەهی لە یادەکاندا ماوەتەوە و کچەکان لە ژنانی حەماسەکە هەژمار دەکرێن. ڕووداوەکەی کچەکانی یەمەن پێشینەی تاقیکردنەوەی ئەژدیهایە، چونکە لە گەشتی گەڕانەوە دوای بەدەستهێنانی ئەم بووکانەدا فەریدون کوڕەکانی تاقی کردەوە. بەمەش بەدەستهێنانی شازادە کچەکانی یەمەن زەمینە بۆ تاقیکردنەوە ناودارەکە خۆش دەکات؛ ئەو هاوسەرگیرییانەی کوڕەکان بەرەو ماڵەوە و بەرەو تاقیکردنەوەی باوکیان دەهێنن. کچەکانی پاشای یەمەن بەشێکن لە پێکهاتەی ڕووداوەکە؛ بووکەکانی سێ کوڕەکە کە گەشتی گەڕانەوەیان دەبوو بە بۆنەی تاقیکردنەوە و ناولێنان.
تاقیکردنەوەی ئەژدیها
ڕووداوی ناوەندیی چیرۆکەکە تاقیکردنەوەی ئەژدیهایە؛ تێیدا فەریدون، بە ئارەزووی ناسینی دڵی کوڕەکانی، شێوەی ئەژدیهایەکی ترسناک و ئاگرهەڵدەرێژی گرت و لە کاتی گەڕانەوەیان بۆ ماڵەوە لەگەڵ بووکەکانیاندا پەلاماری دان.
لە نەریتەکەدا، فەریدون بە ئارەزووی ناسینی کەسایەتیی ڕاستەقینەی کوڕەکانی و دڵنیابوونی خۆی، هێزەکەی بەکار هێنا بۆ گرتنی شێوەی ئەژدیهایەکی ترسناک؛ هێندە بەهێز بوو کە وا دیار بوو هیچ کەسێک ناتوانێت لە بەرامبەریدا بوەستێت، و بە هاڕەوە لە ڕێگادا پەلاماری سێ گەنجەکەی دا. تاقیکردنەوەکە لەوەدا بوو هەر کوڕێک چۆن وەڵامی ئەم هەڕەشە لەناکاو و زەبەلاحە دەداتەوە. کوڕە گەورەکە، بە بینینی ئەژدیها، هەڵگەڕایەوە و بۆ سەلامەتی هەڵات و گوتی پیاوی ژیر لەگەڵ ئەژدیها شەڕ ناکات. بە پێچەوانەوە، کوڕە دووەمەکە لە شوێنی خۆی وەستا و بە بوێریی بێپەروا هێرشی کردە سەر دڕندەکە؛ ئامادەی شەڕ بوو وەک ئەوەی لەگەڵ دوژمنێکی مرۆڤ شەڕ بکات. کوڕە بچووکەکە بە تێکەڵەیەک لە ئازایەتی و ژیری ڕووبەڕووی هەڕەشەکە بووەوە، بە پتەوی وەستا و ڕایگەیاند ئەوان کوڕەکانی فەریدونی مەزنن و ئاژەڵێکی ئاسایی نایانترسێنێت؛ داوای لە ئەژدیها کرد بڕوات. دوای چاودێریکردنی وەڵامە جیاوازەکانی سێ کوڕەکەی و ناسینی کەسایەتیی هەریەکێکیان، فەریدون کشایەوە، گەڕایەوە بۆ شێوەی خۆی و پێشوازیی لە گەنجەکان کرد؛ ئاشکرای کرد ئەژدیهاکە خۆی بوو کە بۆ تاقیکردنەوەیان هاتبوو. تاقیکردنەوەی ئەژدیها جەوهەری ڕووداوەکەیە؛ ئەو تاقیکردنەوەیەی پاشا پێی سروشتی کوڕەکانی ناسی: ژیریی گەورەکە، بوێریی بێپەروای دووەمەکە و ئازایەتیی هاوسەنگی بچووکەکە. دیمەنێکی ناودارە کە زۆر وێنەکێشانی بۆ کراوە؛ تاقیکردنەوەی ئەژدیها کە ئەو کەسایەتییانە ئاشکرا دەکات کە تراژیدیا داهاتووەکەیان پێک دەهێنا.
ناولێنانی سەلم و تور و ئیڕەج
لە ئەنجامی تاقیکردنەوەی ئەژدیهادا، فەریدون ئەو ناوانەی لە سێ کوڕەکەی نا کە کەسایەتیی پیشاندراوی هەریەکێکیان دەنوێنن؛ ئەو ناوانەی لە حەماسەکەدا پێیان ناسراون: سەلم، تور و ئیڕەج.
لە نەریتەکەدا، پاشاکە بەپێی ئەوەی هەر کوڕێک لە تاقیکردنەوەکەدا ئاشکرای کردبوو، ناوی لە هەر کوڕێک نا. گەورەکە، کە بەدوای سەلامەتیدا گەڕابوو و لە ئەژدیها کشابووەوە، ناوی نا سەلم؛ ناوێک کە بە بیرۆکەی سەلامەتی یان داوای ئاشتییەوە بەستراوە. دووەمەکە، کە بە بوێریی بێپەروا و سەرڕەق هێرشی کردبوو، ناوی نا تور؛ ناوێک بەستراو بە بوێری و ئازایەتیی بێپەروا. بچووکەکەش، کە هاوسەنگیی گونجاوی نێوان ژیری و ئازایەتیی پیشان دابوو و بە دانایی ڕووبەڕووی هەڕەشەکە ببووەوە، نە هەڵاتبوو و نە بە بێپەروایی پەلەی کردبوو، ناوی نا ئیڕەج؛ ناوی ئەو کوڕەی بە شایستەترینی هەژمار کرد. ناولێنان لووتکەی تاقیکردنەوەکەیە؛ دانانی ناوی گونجاو بۆ ئەو کەسایەتییانەی ئاشکرا بوون، بە جۆرێک کە هەر کوڕێک لە ناوەکەی خۆیدا هەڵگری ئەو سروشتەیە کە پیشانی دا. ئەم ناولێنانە تەنها وەک ئەنجامی تاقیکردنەوەکە گرنگ نییە، بەڵکو وەک ئاماژەیەکی پێشوەختیش؛ چونکە ئەو کەسایەتییانەی ئاشکرا بوون و ناویان لێ نرا، ژیریی سەلم و بوێریی تور و شایستەییی هاوسەنگی ئیڕەج، پێشوەخت ئەو ڕۆڵانە دەنوێنن کە لە تراژیدیا داهاتووەکەدا دەیانگێڕا؛ کاتێک ئیرەییی دوو برا گەورەکە لە دژی بچووکە شایستەکە هەڵدەگەڕا. بەمەش ناولێنانی سەلم و تور و ئیڕەج ئەنجامی پڕواتای تاقیکردنەوەکەیە؛ ئەو ناوانەی کەسایەتییەکان دەگرنە خۆیان کە درامای مەزنی دابەشکردنی جیهانیان پێک دەهێنا.
دابەشکردنی جیهان
دوای تاقیکردنەوە و ناولێنان، فەریدون پاشایەتییە مەزنەکەی لە نێوان سێ کوڕەکەیدا دابەش کرد؛ کردەوەیەک کە بەهۆی کەسایەتییە جیاوازەکانیانەوە دەبوو بە هۆی تراژیدیای ئیرەیی و کوشتن و شەڕ.
لە نەریتەکەدا، فەریدون جیهانی لە نێوان کوڕەکانیدا دابەش کرد: ڕۆژئاوا و خاکەکانی ڕوومی دا بە سەلم؛ خاکەکانی ڕۆژهەڵات و توران و چینی دا بە تور؛ باشترین بەشیشی، خودی خاکی ئێران لەگەڵ تەخت و تاجی پاشایەتی، دا بە بچووکترین و شایستەترین کوڕەکە، ئیڕەج. ئەم دابەشکردنە، کە باشترین بەشی دەدا بە بچووکەکە، ئیرەییی دوو برا گەورەکە، سەلم و تور، هەڵگیرساند کە بەرگەی ئەوەیان نەدەگرت ئیڕەج باشترین بەشی هەبێت. ئیرەیییان بوو بە ڕق و لە کۆتاییدا دوو برا گەورەکە ئیڕەجی شەریفیان کوشت؛ تاوانێک کە لە نەریتەکەدا بە شێوەیەکی ڕەزین وەک ستەمێکی مەزن دەگێڕدرێتەوە. کوشتنی ئیڕەج شەڕی درێژی تۆڵەسەندنەوەی خستە جووڵە کە نەوەی ئیڕەج، مەنووچەهر، بەردەوامی پێ دا و سەلم و توری کوشت بۆ تۆڵەسەندنەوەی باپیری؛ لەوەش زیاتر، دوژمنایەتیی سەدەییی نێوان ئێران و توران کە بە حەماسەکەدا درێژ دەبێتەوە. بەمەش دابەشکردنی جیهان ئەنجامە چارەنووسسازەکەی ڕووداوی تاقیکردنەوە و ناولێنانە؛ ئەو دابەشکردنەی بەهۆی کەسایەتییە ئاشکراکراوەکانی تاقیکردنەوەکەوە بوو بە هۆی ئیرەیی و کوشتن و شەڕە مەزنەکە. ئەو تاقیکردنەوەیەی ناوی لە کوڕەکان نا، پێشوەخت ئاماژەی بەم تراژیدیایە کرد و دابەشکردنی جیهان هێنایە ڕوودان؛ درێژە تاریکەکەی ڕووداوە ناودارەکەی ئەژدیها و ناولێنان.
هێما و واتا
تاقیکردنەوەی کوڕەکانی فەریدون پێش هەموو شتێک ئەو بنەمایە دەنوێنێت کە کەسایەتی بەوە ئاشکرا دەبێت مرۆڤ چۆن ڕووبەڕووی تاقیکردنەوە دەبێتەوە و ناو دەبێت لەگەڵ سروشتی هەڵگری ناوەکە بگونجێت. سێ کوڕەکە بە ڕووبەڕووبوونەوەی ئەژدیها کەسایەتیی ڕاستەقینەی خۆیان ئاشکرا دەکەن و فەریدون بەپێی ئەو کەسایەتییانە ناویان لێ دەنێت؛ بەمەش ژیری و بێپەروایی و ئازایەتیی هاوسەنگ هەریەکێکیان ناوی لێ دەنرێت و دەناسرێت.
ڕووداوەکە هەروەها دانایی و سنوورەکانی پاشا ژیرەکە دەنوێنێت، چونکە فەریدون، هەرچەندە کەسایەتیی کوڕەکانی بە ڕاستی دەناسێتەوە، ناتوانێت بەو زانیارییە ڕێگە لە تراژیدیاکە بگرێت کە لە سروشتیانەوە سەرهەڵدەدات؛ ئیرەیی و کوشتنی دوای دابەشکردنی جیهان. لەمەدا ڕووداوەکە تێگەیشتنە قووڵەکەی حەماسەکە لە کەسایەتی وەک چارەنووس دەنوێنێت؛ ئەوەی سروشتە ئاشکراکراوەکانی تاقیکردنەوەکە چۆن لە تراژیدیا داهاتووەکەدا خۆیان دەردەخەن. لە کەسایەتیی کوڕە بچووکەکەشدا، کە ئازایەتیی هاوسەنگی وەک میراتگرە شایستەکە دەیناسێنێت، ڕووداوەکە نموونەی باڵای ئازایەتیی ژیرانە دەنوێنێت؛ ناوەندی گونجاوی نێوان ترسنۆکی و بێپەروایی کە حەماسەکە لە پاشا و پاڵەوانەکانیدا بە بەنرخ دەیزانێت. لە هەموو ئەمانەدا تاقیکردنەوەی کوڕەکانی فەریدون ڕووداوێکی قووڵە؛ کەسایەتیی ئاشکراکراو لە تاقیکردنەوەدا، ناولێنانی گونجاو لەگەڵ سروشت، دانایی و سنوورەکانی پاشا ژیرەکە و نموونەی باڵای ئازایەتیی ژیرانە دەنوێنێت. یەکێکە لە خوێندنەوە مەزنەکانی کەسایەتی لە سەرەتای حەماسەکەدا؛ تاقیکردنەوە ناودارەکەی ئەژدیها کە ناوی لە سێ براکە نا و زەمینەی بۆ درامای چارەنووسسازی ڕکابەرییان و شەڕە درێژەکەی دوای ئەو خۆش کرد.
ڕووداوەکە و کورد
تاقیکردنەوەی کوڕەکانی فەریدون وەک هەموو چیرۆکەکانی شاینامە بەشێکە لە میراتی حەماسی و ئەفسانەییی هاوبەشی گەلە ئێرانییەکان؛ نەریتێک کە کورد لەگەڵ فارس و لوڕ و گەلانی دیکەی جیهانی ئێرانی هاوبەشیی تێدا هەیە. چیرۆکی فەریدون و کوڕەکانی بەشێکە لە میراتی هاوبەشی ئەم گەلانە.
جێی سەرنجە کە خودی فەریدون وەک ڕووخێنەری ستەمکار زەحاک کەسایەتییەکی بە تایبەتی خۆشەویستە لە نەریتی فراوانتری ئێرانیدا و کورد لە میراتی چیرۆکەکەیدا بەشدارە. ڕووداوەکەی تاقیکردنەوە و ناولێنانی کوڕەکانی و دابەشکردنە تراژیدییەکەی جیهان کە دواتر دێت، بەشێکن لەم نەریتە هاوبەشە. بە ڕاستگۆیی و وردی دەکرێت ئەم ڕووداوە وەک بەشێک لە میراتی هاوبەشی ئێرانی بناسرێت، نەک چیرۆکێکی تایبەت بە کورد؛ کەسایەتیی سەلم و تور و ئیڕەج و ئەو خاکانەی پێیان دران بەشێکن لە حەماسە هاوبەشەکەی هەموو گەلە ئێرانییەکان. هەروەها دەبێت لە یاد بێت تور و خاکەکەی، توران، ئەفسانەیین؛ تورانییەکان گەلێکی حەماسەکەن، نەک هیچ نەتەوەیەکی هاوچەرخ، و ڕکابەریی براکان ناکۆکییەکی ناوخۆی یەک بنەماڵەیە، نەک بابەتێکی گەلانی ئەمڕۆ. کورد وەک گەلێکی ئێرانی، لەگەڵ دراوسێکانی، لە میراتە فراوانەکەی حەماسەکەدا بەشدارە کە ئەم ڕووداوە ناودارە بەشێکە لێی. بەمەش لە ناساندنی تاقیکردنەوەی کوڕەکانی فەریدوندا چیرۆکێکی میراتی هاوبەشی ئێرانی دەناسێنین کە کورد وەک گەلێکی ئێرانی لەگەڵ دراوسێکانی میراتگریی دەکات.
مشتومڕ و تێگەیشتنە هەڵەکان
ئایا فەریدون بەڕاستی بوو بە ئەژدیها؟ لە چیرۆکەکەدا، بەڵێ؛ دەگوترێت فەریدون هێزەکەی بەکار هێنا بۆ گرتنی شێوەی ئەژدیها بۆ تاقیکردنەوەی کوڕەکانی. ئەمە، بە دڵنیاییەوە، تایبەتمەندییەکی سروشتی ئەفسانەییی حەماسەکەیە کە تێیدا پاشا مەزنەکە ئەم هێزانەی هەیە. باشتر وایە تاقیکردنەوەی ئەژدیها وەک ئامرازێکی گێڕانەوە بۆ ئاشکراکردنی کەسایەتیی سێ کوڕەکە تێبگەین؛ ڕووداوێکی لەیادنەچوو و هێمایی، نەک ڕووداوێکی مێژوویی. فەریدون وەک کەسایەتییەکی ئەفسانەیی بە هێزی گرتنی ئەم شێوەیە پیشان دەدرێت و تاقیکردنەوەکە مەبەستی چیرۆکەکە بەجێ دەگەیەنێت؛ ئاشکراکردنی ئەو سروشتانەی تراژیدیا داهاتووەکەیان پێک دەهێنا.
ئایا ناوەکانی سەلم و تور و ئیڕەج بەڕاستی لە تاقیکردنەوەکەوە هاتوون؟ لە گێڕانەوەی حەماسەکەدا، فەریدون ناوەکان دادەنێت بۆ نوێناندنی ئەو کەسایەتییانەی کوڕەکانی لە تاقیکردنەوەکەدا پیشانیان دا؛ ناوەکان بە بیرۆکەکانی سەلامەتی و بوێری و شایستەیییەوە بەستراون. ئەمە ڕوونکردنەوەی خودی حەماسەکەیە بۆ ناوەکان؛ ڕەگدۆزییەکی ئەدەبی کە کەسایەتییەکان لەگەڵ ناوەکانیان دەگونجێنێت. زانایان ئاماژە دەکەن ڕەگی ڕاستەقینەی ناوەکان لە نەریتی کۆنترەدایە؛ تور بە تورانییەکانەوە بەستراوە و ناوەکان لە ئەفسانەی ئێرانیدا ڕەگی قووڵیان هەیە. بەڵام لە شاینامەدا ناولێنان لە ئەنجامی تاقیکردنەوەکەدا ئەو گێڕانەوە پڕواتایەیە کە هەر ناوێک لەگەڵ سروشتە ئاشکراکراوەکە دەگونجێنێت.
ئایا ئەم ڕووداوە بە تایبەتی کوردییە؟ نەخێر؛ وەک هەموو چیرۆکەکانی شاینامە، بەشێکە لە میراتی حەماسیی هاوبەشی گەلە ئێرانییەکان؛ نەریتێک کە کورد لەگەڵ فارس و لوڕ و گەلانی دیکەی جیهانی ئێرانی هاوبەشیی تێدا هەیە، نەک چیرۆکێکی تایبەت بە کورد. کورد وەک گەلێکی ئێرانی، لەگەڵ دراوسێکانی، لە میراتە فراوانەکەی حەماسەکەدا بەشدارە کە ئەم ڕووداوە بەشێکە لێی.
بابەتە پەیوەندیدارەکان
فەریدون: ئەو پاشایەی سێ کوڕەکەی تاقی کردەوە و ناوی لێنان
سەلم: کوڕە گەورەکە، بەهۆی داوای سەلامەتی ناوی لێ نرا
تور: کوڕە دووەمەکە، بەهۆی بوێریی بێپەروا ناوی لێ نرا
ئیڕەج: کوڕە بچووکترین و شایستەترینەکە کە براکانی کوشتیان
مەنووچەهر: نەوەی ئیڕەج کە تۆڵەی کوشتنی کردەوە
زەحاک: ئەو ستەمکارەی فەریدون ڕووخاندی
فەڕ: شکۆی پاشایەتی کە شایستەکان هەڵگریی دەکەن
شاینامە: کتێبی فارسیی پاشاکان، حەماسەی مەزنی ئێران
پرسیارە باوەکان
تاقیکردنەوەی کوڕەکانی فەریدون چییە؟
ئەو ڕووداوەی شاینامەیە کە تێیدا پاشا فەریدون بە ئارەزووی ناسینی کەسایەتیی ڕاستەقینەی سێ کوڕە گەورەبووەکەی، شێوەی ئەژدیهایەکی ترسناکی گرت و لە ڕێگەی گەڕانەوە بۆ ماڵەوە ڕووبەڕوویان بووەوە؛ چاودێریی وەڵامی هەریەکێکیانی دەکرد. بە تاقیکردنەوەکە سروشتی هەر کوڕێکی ناسی و بەپێی ئەوە ناوی لێنان: سەلم کە بە ژیری کشایەوە؛ تور کە بە بێپەروایی هێرشی کرد؛ ئیڕەج کە ئازایەتیی ژیرانەی پیشان دا. یەکێکە لە ناسراوترین ڕووداوەکانی سەرەتای حەماسەکە.
بۆچی فەریدون کوڕەکانی تاقی کردەوە؟
فەریدون کوڕەکانی تاقی کردەوە چونکە دەیویست کەسایەتیی ڕاستەقینەیان بناسێت پێش ئەوەی ناویان لێ بنێت و پاشایەتییەکەی لە نێوانیاندا دابەش بکات. لە نەریتەکەدا، بێناوی هێشتبوونەوە تا سروشتیان ئاشکرا بکەن، چونکە دەیویست ناوەکانیان لەگەڵ کەسایەتییەکانیان بگونجێت. تاقیکردنەوەی ئەژدیها ئامرازی ناسینەوەی دڵی هەریەکێکیان بوو؛ ژیریی گەورەکە و بێپەرواییی دووەمەکە و ئازایەتیی هاوسەنگی بچووکەکە، بۆ ئەوەی بە ڕاستی ناویان لێ بنێت و شایستەیییان هەڵبسەنگێنێت.
سێ کوڕەکە چۆن وەڵامی ئەژدیهایان دایەوە؟
سێ کوڕەکە وەڵامی جیاوازیان دایەوە و کەسایەتییەکانیان ئاشکرا کرد. گەورەکە بە بینینی ئەژدیها هەڵگەڕایەوە و بۆ سەلامەتی هەڵات و گوتی پیاوی ژیر لەگەڵ ئەژدیها شەڕ ناکات. دووەمەکە وەستا و بە بوێریی بێپەروا هێرشی کردە سەر دڕندەکە. بچووکەکە بە ئازایەتیی ژیرانە ڕووبەڕووی هەڕەشەکە بووەوە، بە پتەوی وەستا و ڕایگەیاند ئەوان کوڕەکانی فەریدونن و ناترسێنرێن؛ داوای لە ئەژدیها کرد بڕوات. فەریدون بەپێی ئەم وەڵامانە ناوی لێنان سەلم و تور و ئیڕەج.
ناوەکانی سەلم و تور و ئیڕەج لە ڕووداوەکەدا چی دەگەیەنن؟
لە گێڕانەوەی حەماسەکەدا، فەریدون ناوەکانی دانا بۆ نوێناندنی ئەو کەسایەتییانەی کوڕەکانی پیشانیان دا. سەلم، گەورەکە کە بەدوای سەلامەتیدا گەڕابوو، بە واتایەکی بەستراو بە سەلامەتی یان ئاشتی ناوی لێ نرا؛ تور، دووەمەکە کە بە بوێریی بێپەروا هێرشی کردبوو، بەهۆی بوێری ناوی لێ نرا؛ ئیڕەج، بچووکەکە کە ئازایەتیی ژیرانە و هاوسەنگی پیشان دابوو، ناوی ئەو کوڕەی وەرگرت کە بە شایستەترین هەژمار کرا. حەماسەکە ئەمانە وەک ڕەگدۆزیی ئەدەبی دەخاتە ڕوو کە هەر ناوێک لەگەڵ سروشتە ئاشکراکراوەکەی تاقیکردنەوەکە دەگونجێنێت.
دوای تاقیکردنەوەکە چی ڕووی دا؟
دوای تاقیکردنەوە و ناولێنان، فەریدون جیهانی لە نێوان کوڕەکانیدا دابەش کرد: ڕۆژئاوا بۆ سەلم، ڕۆژهەڵات و توران بۆ تور، باشترین بەشیش، ئێران لەگەڵ تەختی پاشایەتی، بۆ ئیڕەجی شایستە. ئەم دابەشکردنە ئیرەییی دوو برا گەورەکەی هەڵگیرساند کە بەرگەی ئەوەیان نەدەگرت ئیڕەج باشترین بەشی هەبێت و کوشتیان. کوشتنەکە شەڕی درێژی تۆڵەسەندنەوەی خستە جووڵە کە نەوەی ئیڕەج، مەنووچەهر، بەردەوامی پێ دا و دواتریش بوو بە دوژمنایەتیی ئێران و توران.
ئایا تاقیکردنەوەی کوڕەکانی فەریدون چیرۆکێکی کوردییە؟
بەشێکە لە میراتی حەماسیی هاوبەشی گەلە ئێرانییەکان؛ نەریتێک کە کورد لەگەڵ فارس و لوڕ و گەلانی دیکەی جیهانی ئێرانی هاوبەشیی تێدا هەیە، نەک چیرۆکێکی تایبەت بە کورد. فەریدون، ڕووخێنەری زەحاک، لە سەرانسەری جیهانی ئێرانیدا خۆشەویستە و ڕووداوەکەی کوڕەکانی بەشێکە لەم نەریتە هاوبەشە. کورد وەک گەلێکی ئێرانی، لەگەڵ دراوسێکانی، لە میراتە فراوانەکەی حەماسەکەدا بەشدارە کە ئەم ڕووداوە ناودارە بەشێکە لێی.
سەرچاوە و خوێندنەوەی زیاتر
Faridun Tests His Sons - Aga Khan Museum
Feredun - Encyclopaedia Iranica