پێشەکی
منوچەهر پاشای تۆڵەسێنەری مەزنی ئەفسانە ئێرانییەکانە؛ شای دادپەروەرەکە کە یەکێک لە تاوانە بنەڕەتییەکانی سەردەمی ئەفسانەییی ڕاست کردەوە و سەردەمی زێڕینی پاڵەوانانی دەست پێ کرد. ئەو میراتگری فەریدونە، ئەو پاشا پاڵەوانەی زەحاکی ستەمکاری ڕووخاندبوو. چیرۆکەکەی بە کارەسات دەست پێ دەکات: کوشتنی باپیری، ئیرەج، لە لایەن برا ئیرەییەکانی خۆیەوە؛ براکوژییەک کە ئاگری شەڕی درێژ و ترسناکی نێوان ئێران و توورانی هەڵگیرساند.
فەریدون منوچەهری بۆ ئەم ئەرکە پەروەردە کرد. کاتێک گەورە بوو، تۆڵەی ئەو کوشتنەی سەندەوە؛ بەدوای بکوژەکاندا چوو، لەناوی بردن و تەختی ئێرانی گەڕاندەوە. فەرمانڕەوایییەکەی سەردەمی نۆژەنکردنەوە و ڕێکخستن بوو، بەڵام زیاتر بەوە دەناسرێت کە لە ماوەکەیدا سەری هەڵدا: دەرکەوتنی پاڵەوانە مەزنەکانی سیستان، سام و کوڕەکەی زاڵ و کوڕی زاڵ، ڕۆستەم؛ ئەو پاڵەوانانەی بوونە کۆڵەکەی حەماسەی ئێرانی. بە فەرمانڕەواییی منوچەهر، شانامە لە سەردەمی پاشاکانی جیهانەوە دەچێتە سەردەمی پاڵەوانان.
منوچەهر لە یەکێک لە خاڵە گەورەکانی وەرچەرخانی حەماسەکەدا دەوەستێت؛ پردێکە لە نێوان پاشا دامەزرێنەرە گەردوونییەکان و پاڵەوانە مرۆییەکان کە کردەوەکانیان باقی چیرۆکەکە پڕ دەکاتەوە. چیرۆکەکەی چیرۆکی دادپەروەری و تۆڵەسەندنەوە و گەڕاندنەوەی پاشایەتییەکە، بەڵام سێبەرێکی درێژیشی هەیە: ئەو شەڕەی بە هەڵوێستێکی دادپەروەرانە دەستی پێ کرد، بۆ چەندین نەوە بەردەوام بوو و تا فەرمانڕەواییی نەوە دوورەکەی، کەیخوسرەو، کۆتایی نەهات.
ناوەڕۆک
دابەشکردنی جیهان و کوشتنی ئیرەج
منوچەهر کێیە؟
منوچەهر پاشایەکی ئەفسانەییی ئەفسانەناسیی ئێرانی و هەشتەم شای بنەماڵەی فەرمانڕەوای پێشدادی لە شانامەدایە. ئەو کوڕی نەوەی فەریدون و نەوەی شازادە کوژراوەکە، ئیرەج، بوو. بە تۆڵەسەندنەوەی ئیرەج لە ڕێگەی لەناوبردنی بکوژەکانی، مام یان خاڵەکانی سەلم و توور، و گەڕاندنەوەی تەختی ئێران ناسراوە. فەرمانڕەوایییە درێژەکەی بە بەیانیی سەردەمی پاڵەوانان دەناسرێت، کە پاڵەوانە مەزنەکان سام و زاڵ و ڕۆستەم بۆ پاراستنی خاکەکە سەریان هەڵدا.
خاڵە سەرەکییەکان
منوچەهر هەشتەم پاشای بنەماڵەی فەرمانڕەوای ئەفسانەییی پێشدادییە.
ئەو کوڕی نەوەی فەریدون و نەوەی ئیرەج بوو.
بە کوشتنی مام یان خاڵەکانی، سەلم و توور، تۆڵەی کوشتنی ئیرەجی سەندەوە.
فەرماندەی گشتییەکەی قارن، کوڕی کاڤەی ئاسنگەر، بوو.
لە فەرمانڕەوایییەکەیدا پاڵەوانە مەزنەکان سام و زاڵ و ڕۆستەم سەریان هەڵدا.
ئەو شەڕەی ئێران و تووران کە دەستی پێ کرد، تا فەرمانڕەواییی کەیخوسرەو بەردەوام بوو.
زانیاریی خێرا
ناو: منوچەهر (لە ئۆڤێستاییدا منووشچیهرە، «لە نەسلی منووش»)
جۆر: پاشایەکی ئەفسانەیی، هەشتەم شای بنەماڵەی فەرمانڕەوای پێشدادی
ڕەچەڵەک: کوڕی نەوەی فەریدون، نەوەی ئیرەج
بەناوبانگە بە: تۆڵەسەندنەوەی ئیرەج بە کوشتنی مام یان خاڵەکانی، سەلم و توور
فەرماندەی گشتی: قارن، کوڕی کاڤە (کاوە)ی ئاسنگەر
فەرمانڕەوایی: 120 ساڵ لە حەماسەکەدا؛ سەردەمێکی نۆژەنکردنەوە و ڕێکخستن
سەردەمەکەی: بەیانیی پاڵەوانان: سام و زاڵ و لەدایکبوونی ڕۆستەم
تیرەکە: لە نەریتدا، تیرهاوێشتنی ئارەش بۆ دیاریکردنی سنوور لە فەرمانڕەوایییەکەیدا ڕووی دا
جێنشینی: کوڕەکەی نەوزەر، کە فەرمانڕەواییی لاوازەکەی کارەساتی لێ کەوتەوە
تۆماربوون: شانامەی فیردەوسی؛ نەریتی پێشووتری ئۆڤێستایی
میراتگری فەریدون
منوچەهر سەر بە ڕەچەڵەکی پاشایەتیی پێشدادییەکانە، یەکەم بنەماڵەی فەرمانڕەوای ئەفسانەییی ئێران. ناوەکەی لە شێوەیەکی کۆنەوە هاتووە کە واتایەکی نزیک لە «یەکێک لە نەسلە ئازادەکە» دەگەیەنێت، و خوێنی لە هەموو جیهاندا پاشایەتیترە: ئەو کوڕی نەوەی فەریدونە، ئەو پاڵەوانەی ستەمی هەزارساڵەی زەحاکی مارپاشای شکاند، و نەوەی ئیرەج، کوڕە خۆشەویستەکەی فەریدونە. دوای کوشتنی ئیرەج، فەریدون خۆی منوچەهری منداڵی گەورە کرد و بە فێرکردنی ڕێگاکانی پاشایەتی بۆ ئەو ئەرکە مەزنەی لە پێشیدا بوو، ئامادەی کرد.
لە زنجیرە درێژەکەی فەرمانڕەوایانی پێشدادیدا، منوچەهر خاڵی وەرچەرخانە. پاشاکانی پێش ئەو، کیومەرس و هوشەنگ و تەهموورەس و جەمشید و فەریدون، کەسایەتییە گەردوونییە مەزنەکان و پاشاکانی جیهان لە بەیانیی ئافراندندا بوون. لەگەڵ منوچەهر، قەبارەی چیرۆکەکە بەرەو مرۆیی و پاڵەوانی دەگۆڕێت و حەماسەکە پڕ دەبێت لە پاڵەوانانی فانی و شەڕ و کردەوەی جەنگاوەران. ئەو دوا پاشا دامەزرێنەری بە تەواوی ئەفسانەیی و یەکەمی سەردەمی دوای خۆیەتی.
دابەشکردنی جیهان و کوشتنی ئیرەج
ئەو کارەساتەی ژیانی منوچەهر داڕشت، نەوەیەک پێش ئەو دەست پێ دەکات. لە کۆتایی فەرمانڕەوایییەکەیدا، فەریدون ئیمپراتۆریای فراوانەکەی بەسەر سێ کوڕەکەیدا دابەش کرد: خاکەکانی ڕۆژئاوای دا بە سەلم، خاکەکانی ڕۆژهەڵات، لەوانە تووران، بە توور، و بەشە ناوەندییە بەهاترینەکە، خاکی خودی ئێرانی، دا بە بچووکترین و خۆشەویستترین کوڕەکەی ئیرەج. ئەمە بڕیارێکی چارەنووسساز بوو، چونکە تۆوی ئیرەییی لە نێوان براکاندا چاند.
سەلم و توور کە ئیرەیی بە میراتە پێشخراوەکەی ئیرەج دەیانخوارد، پیلانێکیان دژی داڕشت و پێکەوە برا بێتاوانەکەیان کوشت؛ یەکەم براکوژیی مەزنی حەماسەکە. ئەم تاوانە ململانێی درێژ و تاڵی نێوان ئێران و توورانی هەڵگیرساند کە بۆ چەندین سەدە بەردەوام بوو. بەڵام ئیرەج کچێکی بەجێ هێشتبوو، و دواتر لەو کچە کوڕێک بە ناوی منوچەهر لەدایک بوو؛ ئەو منداڵەی هیوای تۆڵەسەندنەوە و داهاتووی ڕەچەڵەکی پاشایەتیی تێدا کۆ بوونەوە.
شەڕی تۆڵەسەندنەوە
کاتێک منوچەهر گەیشتە پیاوەتی و هونەرەکانی فەرمانڕەوایی و شەڕی فێر بوو، فەریدون سوپایەکی گەورەی بۆ ئامادە کرد تا تۆڵەی ئیرەج بسێنێتەوە. سەلم و توور کە هەستیان بە مەترسی کرد، پەیامی پەشیمانی و تۆبەکردنیان نارد، بەڵام فەریدون کە هەرگیز کوشتنی کوڕە خۆشەویستەکەی نەبەخشیبوو، ڕەتی کردنەوە. هەردوو برا تاوانبارەکە هێزەکانیان کۆ کردەوە و بەرەو ئێران ڕۆیشتن. پاڵەوانانی سەردەم لە تەنیشت منوچەهرەوە سواری ئەسپ بوون، و سەرەکیترین فەرماندەی قارن، کوڕی کاڤەی ئاسنگەر، بوو؛ هەمان ئەو پاڵەوانەی ڕاپەڕینەکەی پێشتر فەریدونی گەیاندبووە تەخت.
لە زنجیرەیەک شەڕی سەختدا، منوچەهر سەرکەوت. توور و پاشان سەلم، بکوژەکانی باپیری، کوشت و سەریانی بۆ فەریدونی بەساڵاچوو ناردەوە وەک بەڵگەی ئەوەی کە لە کۆتاییدا دادپەروەری جێبەجێ کراوە. دوای تەواوبوونی ئەرکەکەی، پاشا پیرەکە فەرمانڕەواییی ئێرانی دا بە کوڕی نەوەکەی و، کاتێک کاری تەمەنی تەواو بوو، زوو مرد. منوچەهر وەک میراتگری شەرعی تەختی گرت؛ شکۆی پاشایەتیی پێشدادییەکان جارێکی دیکە لە دەستی کەسێکی شایستەدا پارێزراو بوو.
فەرمانڕەواییی منوچەهر
فەرمانڕەواییی منوچەهر کە حەماسەکە ماوەکەی بە سەد و بیست ساڵێکی درێژ دیاری دەکات، سەردەمی نۆژەنکردنەوە و ڕێکخستن بوو. پاشایەتییەکەی چاکسازی و بەهێز کرد و هەرێمە ئێرانییەکانی لە ژێر فەرمانڕەوایییەکی پتەو و دادپەروەرانەدا یەک خست؛ نموونەی تەواوی پاشای شەرعی. نزیکەی دوو لە سێی شانامە تەرخان کراوە بۆ ئەو سەردەمە درێژەی پاڵەوانان کە بە فەرمانڕەواییی ئەو دەست پێ دەکات. منوچەهر لە دەروازەی ئەو سەردەمەدا وەک ئەو پاشایە دەوەستێت کە ئەو جیهانە پاڵەوانییە لە ژێر فەرمانڕەوایییەکەیدا بۆ یەکەم جار شێوە دەگرێت.
تایبەتمەندیی دیاریکەری فەرمانڕەوایییەکەی هاوپەیمانییەکەی لەگەڵ خانەوادەی جەنگاوەری سیستان بوو؛ ئەو ڕەچەڵەکەی پاڵەوانان کە دەبوونە بازووی ڕاستی بەهێزی هەموو پاشایەکی داهاتووی ئێران. سامی بەهێز، نەوەی گەرشاسپ، لە پێش هەموویانەوە بوو؛ منوچەهر ڕێزی لێ گرت و فەرمانڕەواییی زابوولستانی پێ سپارد. لە ڕێگەی سام و نەوەکانییەوە، تەختی ئێران ئەو پاڵەوانانەی بەدەست هێنا کە بۆ چەندین نەوە پشتی پێ دەبەست، و زەمینە بۆ مەزنترین چیرۆکەکانی حەماسەکە ئامادە بوو.
بەیانیی پاڵەوانان
خۆشەویستترین چیرۆکی پاڵەوانیی شانامە لە فەرمانڕەواییی منوچەهردا دەست پێ دەکات. کوڕی سام بە قژێکی وەک بەفر سپی لەدایک بوو، و باوکە پەشۆکاوەکەی، بە ترس لە فاڵێکی خراپ، منداڵەکەی لە لێواری شاخێک بەجێ هێشت. لەوێ باڵندە سەرسوڕهێنەرەکە، سیمورغ، دۆزییەوە و گەورەی کرد. ئەمە زاڵ بوو کە گەورە بوو و بووە پاڵەوانێکی ئازادە و دانا، و باوکە پەشیمانەکەی بە شادی گەڕاندییەوە. زاڵ وەک گەنجێک لە ژێر دەسەڵاتی منوچەهردا لە زابوڵ فەرمانڕەواییی دەکرد و دڵی دا بە ڕوودابە، شازادە جوانەکەی کابوڵ.
خۆشەویستییەکەیان ڕووبەڕووی ئاستەنگ بووەوە، چونکە ڕوودابە لە ڕەچەڵەکی ستەمکارە کۆنەکە، زەحاک، بوو و منوچەهر سەرەتا لەو هاوسەرگیرییە دوودڵ بوو. بەڵام ڕاوێژی سام و داناییی دانایان و بەڵێنی نەوەیەکی پڕشکۆ پاشایان ڕازی کرد و هاوسەرگیرییەکە ئەنجام درا. لەم هاوسەرگیرییە بەهێزترین پاڵەوانی هەموو ئەفسانە ئێرانییەکان، ڕۆستەم، لەدایک بوو. بەم شێوەیە، ئەو پاڵەوانەی چارەنووسی ئێران زۆرجار پشتی پێ دەبەست، لە فەرمانڕەواییی منوچەهردا هاتە جیهان؛ مەزنترین دیاریی سەردەمەکەی.
منوچەهر و تیری ئارەش
یەکێک لە بەناوبانگترین ئەفسانە ئێرانییەکانیش لە فەرمانڕەواییی منوچەهردا ڕوو دەدات، هەرچەندە لە شانامەوە نەگەیشتووەتە ئێمە، بەڵکو لە نەریتی کۆنتری ئۆڤێستایی و مێژووەکانی دواترەوە. لەو گێڕانەوانەدا، ئەفراسیابی فەرماندەی توورانی، نەوەی تووری کوژراو، منوچەهری لە خاکە باکوورییەکەی تەبەرستان گەمارۆ دا. بۆ کۆتاییهێنان بە شەڕ، هەردوو لا ڕێک کەوتن کە سنووری ئێران و تووران بە هاوێشتنی یەک تیر دیاری بکرێت. پاڵەوانەکە، ئارەشی تیرهاوێژ، ژیانی خۆی بەخت کرد تا ئەو تیرە بۆ دوورییەکی مەحاڵ بنێرێت و هەرچی زیاتر لە خاکی نیشتمانەکە بۆ پاشا و گەلەکەی بپارێزێت.
پەیوەستبوونی ئەم چیرۆکە خۆشەویستە بە فەرمانڕەواییی منوچەهر نیشان دەدات کە ئەو چەندە لە یادەوەریی ئێرانیی شەڕ لەگەڵ تووراندا ناوەندی بوو. ئەو پاشایەیە کە خەبات بۆ خودی سنوورەکانی ئێران لە ژێر فەرمانڕەوایییەکەیدا کرا، و ئەو فەرمانڕەوایەیە کە ئارەش گەورەترین فیداکاریی خۆی بۆ کرد. هەردوو ئەفسانە، پاشای تۆڵەسێنەر و تیرهاوێژی خۆفیداکەر، سەر بە هەمان ساتی پاڵەوانییە.
شەڕی بێکۆتایی
بەڵام سەرەڕای هەموو دادپەروەرییەکەی، تۆڵەسەندنەوەی منوچەهر ئاشتیی بەردەوامی نەهێنا. کوشتنی توور ململانێکەی کۆتایی پێ نەهێنا، بەڵکو گواستییەوە بۆ نەوەی دواتر. نەوەکانی توور، لە سەرووی هەموویانەوە ئەفراسیابی بەهێز و ترسناک، بۆ نەوە لە دوای نەوە شەڕیان دژی ڕەچەڵەکی ئێرانی بەردەوام کرد. شەڕەکە بە کارەساتی سیاوەش و خەباتە درێژەکانی دوای ئەوەدا تێپەڕی، و تا فەرمانڕەواییی پاشا دادپەروەرەکە، کەیخوسرەو، دوای چەندین تەمەنی مرۆڤ، یەکلاییی کۆتاییی نەهات.
دوای فەرمانڕەوایییە درێژ و ڕێزلێگیراوەکەی منوچەهر، کوڕەکەی نەوزەر بووە جێنشینی. بەڵام نەوزەر فەرمانڕەوایەکی لاواز و پڕکێشە دەرچوو، و لە ژێر فەرمانڕەواییی ئەودا ئێران لە دەستی ئەفراسیاب تووشی کارەساتە گەورەکان بوو؛ دابەزینێکی توند لەو ڕێکخستنەی باوکی پاراستبووی. سەردەمی پاڵەوانان کە منوچەهر دەستی پێ کردبوو، سەردەمی شکۆ دەبوو، بەڵام سەردەمی شەڕی درێژ و کارەساتباریش.
هێماگەری
منوچەهر نموونەی ئێرانیی تۆڵەسێنەری دادپەروەر و پاشای شەرعی لە خۆیدا دەنوێنێت. لە ئەودا شکۆی پاشایەتی، ئەو فەڕە خودایییەی فەرمانڕەوای شەرعی دیاری دەکات، لە ئاژاوەی براکوژی دەگەڕێندرێتەوە و دەدرێتەوە بە ڕەچەڵەکێکی شایستە. شەڕەکەی بۆ داگیرکردن نییە، بەڵکو بۆ دادپەروەری و ڕاستکردنەوەی ستەمێکی ترسناکە. سەردەمی نۆژەنکردنەوەی ئەو نیشان دەدات کە ڕێکخستنی دروستی جیهان دوای ئاژاوەی تاوان خۆی دەسەپێنێتەوە. لە زۆر ڕووەوە، ئەو نموونەی پاشای چاکە.
بەڵام چیرۆکەکەی دانایییەکی هۆشیارانەش دەربارەی نرخی تۆڵەسەندنەوە هەڵدەگرێت. کوشتنی برا تاوانبارەکان لە لایەن منوچەهرەوە دادپەروەرانە بوو، بەڵام برینەکەی ساڕێژ نەکرد؛ بە پێچەوانەوە، ململانێکەی قووڵتر کرد و شەڕێکی بێکۆتاییی بۆ نەوەکانی بەجێ هێشت. دەردەکەوێت حەماسەکە لە ڕێگەی ئەوەوە بیر لەوە بکاتەوە کە توندوتیژی، تەنانەت بۆ مەبەستێکی دادپەروەرانەش، چۆن تۆوێک دەچێنێت کە کەسانی دیکە دەبێت دروێنەی بکەن؛ هەروەها تامەزرۆییی دادپەروەری و نەفرەتی ململانێی بێکۆتایی چۆن لە هەمان کردەوەوە سەرچاوە دەگرن.
منوچەهر و کوردەکان
وەک یەکێک لە پاشا مەزنەکانی حەماسەی ئێرانی، منوچەهر سەر بە میراتی هاوبەشی هەموو گەلە ئێرانییەکانە، کوردەکانیش لەوانەن. لە خاڵێکدا ئەم پەیوەندییە بە تایبەتی نزیکە: سەرەکیترین فەرماندەی لە شەڕی تۆڵەسەندنەوەدا قارن، کوڕی کاڤەی ئاسنگەر، بوو؛ ئەو پاڵەوانە یاخیبووەی کوردەکان ڕاپەڕینەکەی دژی زەحاک وەک چیرۆکێکی بنەڕەتیی نەورۆز بە خۆشەویستی دەگرنەوە. ڕەچەڵەکی ئەو ئاسنگەرەی گەلەکەی ئازاد کرد، بە شمشێر لە دەست لە سوپای پاشا دادپەروەرەکەدا بەردەوام دەبێت لە خزمەتکردن.
وەک هەمیشە لەگەڵ ئەم میراتە، هەڵەیە منوچەهر بە تایبەتی هی کورد بزانرێت. ئەو میراتی هاوبەشی تەواوی خێزانێک لە نەتەوە ئێرانییەکانە؛ فارس و کورد و ئەوانی دیکە بە یەکسان. تەواوترین شێوەی چیرۆکەکەی لە حەماسە فارسییەکەی فیردەوسیدایە. بەڵام کوردەکان دەتوانن بە شایستەیی ئەم پاشا تۆڵەسێنەرە لە ئەفسانەکانی جیهانە فراوانەکەی خۆیان بژمێرن، و لە چیرۆکەکەیدا کە بە کوڕەکانی کاڤەوە چنراوە، تاڵێکی دیکە بدۆزنەوە کە چیرۆکە خۆشەویستەکانی خۆیان بە نەریتە مەزنە ئێرانییەکەوە دەبەستێتەوە.
مشتومڕ و تێگەیشتنە هەڵەکان
ئایا منوچەهر پاشایەکی ڕاستەقینە بوو؟ نەخێر. ئەو کەسایەتییەکی ئەفسانەیی و ئۆستوورەیی و بەشێکە لە بنەماڵەی فەرمانڕەوای پێشدادی کە سەر بە بواری ئەفسانەیە، نەک مێژووی تۆمارکراو. هەندێک زانا پێشنیار دەکەن کە ڕەنگە هێڵە ناڕوونەکانی ئەم جۆرە پاشایانە یادەوەرییە لاوازە گەلییەکانی گەل و فەرمانڕەوای زۆر کۆن بپارێزن، بەڵام منوچەهر بەو شێوەیەی شانامە پیشانی دەدات، کەسایەتییەکی ئەفسانەیە، نەک پاشایەکی مێژوویی کە بتوانرێت بەرواری فەرمانڕەوایییەکەی دیاری بکرێت.
ئایا بەڕاستی سەد و بیست ساڵ فەرمانڕەواییی کرد؟ ئەو ماوە زۆر درێژانەی فەرمانڕەوایی کە بە پاشا سەرەتاییەکان دەدرێنە پاڵ و زۆرجار بە چەندین دەیە یان سەدە دیاری دەکرێن، تایبەتمەندیی گێڕانەوەی حەماسی و ئەفسانەیین، نەک ڕیزبەندیی کاتیی ڕاستەقینە. ئەوان مەزنی و سروشتی نیوەخوداییی سەردەمی دامەزراندن نیشان دەدەن؛ ئەو سەردەمەی پاشاکان کەسایەتییەکی لە ڕادەبەدەر مەزنیان هەبوو و کات خۆی بە پێوانەیەکی دیکە دەڕۆیشت. باشترە وەک شیعر بخوێندرێنەوە، نەک مێژوو.
ئایا منوچەهر فارسە یان کورد؟ وەک باقی ئەم میراتە، ئەو بە هاوبەشی سەر بە هەموو گەلە ئێرانییەکانە. چیرۆکەکەی بە سەرەکی لە شانامە فارسییەکەدا پارێزراوە، بەڵام میراتی هاوبەشی فارس و کورد و دراوسێکانیانە بە یەکسان. باشترە وەک بەشێک لە گەنجینەیەک تێی بگەین کە تەواوی خێزانێک لە گەلان هەڵیانگرتووە، نەک موڵکی نەتەوەیەک.
بابەتە پەیوەندیدارەکان
فەریدون: پاشا پاڵەوانەکە و باپیرە دووەمەکەی کە منوچەهری گەورە کرد و تاجی لەسەر سەری نا
کاوەی ئاسنگەر: کە کوڕەکەی قارن فەرماندەی گشتیی منوچەهر بوو
زاڵ: ئەو پاڵەوانەی سیمورغ گەورەی کرد و لە فەرمانڕەواییی منوچەهردا گەشەی کرد
ڕۆستەم: مەزنترین پاڵەوانی ئێران، کە لە فەرمانڕەواییی منوچەهردا لەدایک بوو
ئارەشی تیرهاوێژ: کە لە فەرمانڕەواییی منوچەهردا تیری دیاریکەری سنووری هاوێشت
کەیخوسرەو: ئەو پاشایەی لە کۆتاییدا کۆتایی بەو شەڕە هێنا کە منوچەهر دەستی پێ کرد
پرسیارە باوەکان
منوچەهر کێیە؟
منوچەهر پاشایەکی ئەفسانەییی حەماسەی ئێرانی و هەشتەم شای بنەماڵەی فەرمانڕەوای پێشدادییە. ئەو کوڕی نەوەی فەریدون و نەوەی ئیرەجە؛ بە کوشتنی مام یان خاڵەکانی، سەلم و توور، تۆڵەی کوشتنی ئیرەجی سەندەوە و لە سەردەمی سەرهەڵدانی پاڵەوانە مەزنەکان سام و زاڵ و ڕۆستەمدا فەرمانڕەواییی کرد.
بۆچی منوچەهر لەگەڵ سەلم و توور چووە شەڕ؟
بۆ تۆڵەسەندنەوەی باپیری ئیرەج، کە سەلم و توور دوای دابەشکردنی جیهان لە لایەن فەریدونەوە بەسەر سێ کوڕەکەیدا، لە ئیرەییدا کوشتیان. فەریدون منوچەهری بۆ ئەم ئەرکە پەروەردە کرد؛ منوچەهر شکستی بە هەردوو مام یان خاڵەکەی هێنا و کوشتیان و قەرزی خوێنی مردنی ئیرەجی یەکلا کردەوە.
لە فەرمانڕەواییی منوچەهردا چی ڕووی دا؟
فەرمانڕەوایییەکی درێژی نۆژەنکردنەوە و ڕێکخستن بوو، و لە سەرووی هەموو شتێکەوە بەیانیی سەردەمی پاڵەوانان. پاڵەوانە سیستانییەکان سام و کوڕەکەی زاڵ (کە سیمورغ گەورەی کرد) و کوڕی زاڵ، ڕۆستەم، لە ماوەکەیدا سەریان هەڵدا و چیرۆکە مەزنە پاڵەوانییەکەی شانامە دەست پێ دەکات.
منوچەهر چۆن بە کاڤەی ئاسنگەرەوە پەیوەستە؟
فەرماندەی گشتیی منوچەهر لە شەڕی تۆڵەسەندنەوەدا قارن، کوڕی کاڤەی ئاسنگەر، بوو؛ ئەو پاڵەوانەی ڕاپەڕینەکەی زەحاکی ستەمکاری ڕووخاندبوو و فەریدونی گەیاندبووە تەخت. ڕەچەڵەکی ئاسنگەرەکە وەک جەنگاوەر بۆ پاشا دادپەروەرەکان بەردەوام بوو لە خزمەتکردن.
ئایا چیرۆکی ئارەش بە منوچەهرەوە پەیوەستە؟
بەڵێ. لە نەریتە ئۆڤێستایی و دواترەکاندا، ئارەشی تیرهاوێژ لە فەرمانڕەواییی منوچەهردا، کاتێک ئەفراسیاب پاشای گەمارۆ دابوو، تیرە دیاریکەری چارەنووسی جیهانەکەی هاوێشت تا سنووری ئێران و تووران دیاری بکات. چیرۆکەکە لە خودی شانامەدا نییە، بەڵام سەر بە هەمان سەردەمی ئەفسانەیییە.
ئایا منوچەهر پاشایەکی مێژوویی بوو؟
نەخێر، ئەو کەسایەتییەکی ئەفسانەیی و ئۆستوورەییی بنەماڵەی فەرمانڕەوای پێشدادییە، نەک پاشایەکی مێژوویی. ماوە درێژەکەی فەرمانڕەوایی کە دەدرێتە پاڵی و شوێنەکەی لە نێوان پاشا دامەزرێنەرەکاندا، دیاری دەکەن کە ئەو کەسایەتیی حەماسە و ئەفسانەیە، نەک مێژووی تۆمارکراو.
سەرچاوە و خوێندنەوەی زیاتر
The Pishdadian Dynasty - Ancient Origins
Characters of Ferdowsi's Shahnameh - Iraj Bashiri