پێشەکی
تاڤگەی گەلی عەلی بەگ بەناوبانگترین تاڤگەی کوردستانی عێراقە؛ ئاوێکی بەهێزە کە لە ناو گەلێکی بەرداوی لە چیا بەرزەکانی ناوچەی سۆران، لە باکووری ڕۆژهەڵاتی هەولێر، دەڕژێتە خوارەوە. ئەوەندە خۆشەویستە کە وێنەکەی لەسەر پارە کاغەزییە کۆنەکەی عێراق چاپ کرا و بوو بە دیمەنێکی ئاشنا بۆ خەڵکی سەرانسەری وڵاتەکە. لە ناو گەلە سەرسوڕهێنەرەکانی نزیک ڕەواندز هەڵکەوتووە، ڕووبارە چیاوییەکان ئاوی دابین دەکەن و قاوەخانە و شوێنی سەیران دەوریان داوە. گەلی عەلی بەگ گەوهەری تاڤگەکانی کوردستانە و یەکێکە لە خۆشەویستترین دیمەنە سروشتییەکانی ناوچەکە.
تاڤگەیەک کە بەهۆی ناوبانگەکەیەوە وێنەی لەسەر پارەی وڵاتەکە چاپ کراوە؛ گەلی عەلی بەگ شانازیی چیاکانی کوردستانە. ئەم وتارە تاڤگەکە و دەوروبەر و ناوبانگی دەخاتە بەر باس.
خاڵە سەرەکییەکان
• گەلی عەلی بەگ بەناوبانگترین تاڤگەی کوردستانی عێراقە.
• لە ناوچە گەلاوییەکەی قەزای سۆران، لە باکووری ڕۆژهەڵاتی هەولێر، هەڵکەوتووە.
• جارێک وێنەکەی لەسەر پارە کاغەزییەکەی عێراق چاپ کراوە.
• یەکگەیشتنی ڕووبارە چیاوییەکانی نزیک ڕەواندز ئاوی دابین دەکات.
• یەکێکە لەو شوێنە سروشتییانەی ناوچەکە کە زۆرترین سەردانیان دەکرێت.
زانیارییە خێراکان
ناو: گەلی عەلی بەگ (گەلیێ ئەلی بەگ)
جۆر: تاڤگە
وڵات / ناوچە: عێراق (باشوور / هەرێمی کوردستان)
قەزا: سۆران، نزیک ڕەواندز
دووری: نزیکەی 130 کیلۆمەتر لە باکووری ڕۆژهەڵاتی هەولێر
هۆکاری ناوبانگ: وێنەکەی لەسەر پارە کاغەزییە کۆنەکەی عێراق چاپ کراوە
ناوی وەرگرتووە لە: میر عەلی بەگ، میری ئێزدی
دەوروبەر: گەلێکی بەرداویی قووڵ
ناوەڕۆک
کەسایەتی، شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
گەلی عەلی بەگ لە کوێیە؟
تاڤگەکە لە قەزای سۆران، نزیکەی 130 کیلۆمەتر لە باکووری ڕۆژهەڵاتی هەولێر، لە ناوەڕاستی ناوچە سەرسوڕهێنەرەکەی گەلی ڕەواندز نزیک شارۆچکەی ڕەواندز هەڵکەوتووە. لە خوار لووتکە بەرزەکەی چیای کۆڕەک هەڵکەوتووە، لە دۆڵێکی بەرداویی قووڵ لەسەر ڕێگە بەناوبانگەکەی هامیلتۆن، لەوێ ڕووبارە خێرا چیاوییەکان یەک دەگرنەوە. ئەمە یەکێکە لە سەرسوڕهێنەرترین دیمەنە چیاوییەکانی سەرانسەری کوردستانی عێراق؛ خاکێکی پڕ لە گەل و هەڵدێر و تاڤگە.
تاڤگە بەناوبانگەکە
گەلی عەلی بەگ لە ناو گەلێکی بەرداویی تەسکدا دەڕژێتە خوارەوە؛ ئاوەکەی زیاتر لە دە مەتر بەرزییەوە دەکەوێتە حەوزێکی سروشتی لە خوارەوە، پاشان بە پەلە بە بن دۆڵەکەدا دەڕوات. چەند ڕووبارێکی چیاویی کە ئاوی بەرزاییەکانی دەوروبەر کۆ دەکەنەوە، لە یەکگەیشتنیاندا ئاوی تاڤگەکە دابین دەکەن. بۆیە ئاوەکە بەهێز و بەردەوام دەڕوات، بەتایبەتی لە بەهاردا کە بەفرەکان دەتوێنەوە. دیمەن و دەنگی تاڤگەکە، لە نێوان دیوارە سەرکەشەکانی گەلەکە و سەوزایی لێژاییەکانی دەوروبەردا، سەردانکەران ڕادەکێشێت و بووەتە یەکێک لە دیمەنە دیارەکانی جوانیی سروشتی کوردستان.
تاڤگەیەک لەسەر پارە کاغەزی
ئەوەی گەلی عەلی بەگی لە سەرسوڕهێنەرێکی ناوچەییەوە کرد بە هێمایەکی نیشتمانی، دەرکەوتنی وێنەکەی بوو لەسەر پارە کاغەزییەکەی عێراق لە ساڵەکانی پێش 1990. وێنەی تاڤگەکە لەسەر ئەو پارەیە چاپ کرا کە لە وڵاتەکەدا بە دەستی هەموو کەسدا دەگەڕا؛ بەمەش بۆ خەڵک، لە بەغداوە تا بەسرە، بوو بە دیمەنێکی ئاشنا، زۆر پێش ئەوەی زۆریان بتوانن خودی هەرێمی کوردستان سەردان بکەن. بۆ کورد و عێراقییەکانی تریش تاڤگەکە بوو بە هێمای جوانیی سروشتی باکوور. ئەو سەردانکەرانەی لە منداڵییەوە وێنەکەیان لەسەر پارەی ناو گیرفانیان دەناسی، هێشتا بینینی تاڤگەکە بە چاوی خۆیان بە ئەزموونێکی بەنرخ دەزانن.
ناوەکە و چیرۆکەکەی
تاڤگەکە ناوی گەلیێ ئەلی بەگ، واتە دۆڵی عەلی بەگ، لە میر عەلی بەگ وەرگرتووە، میرێکی ئێزدیی ناوچەی شێخان. بەپێی نەریت، لە ڕووداوە ئاڵۆزەکانی سەرەتای سەدەی نۆزدەهەمدا لەم دۆڵە مردووە. چیرۆکەکە جوانیی شوێنەکە بە مێژووە زۆرجار پڕ لە ئازارەکەی گەلانی کورد و ئێزدیی ناوچەکەوە دەبەستێتەوە؛ بیرمان دەخاتەوە کە تەنانەت جوانترین دیمەنەکانیش یادەوەریی ڕابردوو هەڵدەگرن. ناوەکە بە درێژایی نەوەکان ماوەتەوە و تاڤگەکە بە چیرۆکە قووڵترەکەی خاکەکەوە دەبەستێتەوە.
گەلی عەلی بەگ لە ئەمڕۆدا
ئەمڕۆ گەلی عەلی بەگ یەکێکە لەو شوێنە گەشتیارییانەی کوردستانی عێراق کە زۆرترین سەردانیان دەکرێت. لە درێژایی گەلەکەدا قاوەخانە و تەراس و کۆشکی فرۆشتن هەن؛ لە مانگە گەرمەکاندا خێزان و گەشتیاران لێیان کۆ دەبنەوە بۆ چێژوەرگرتن لە هەوای فێنک و ڕەوتی بەهێزی تاڤگەکە. لەگەڵ بێخاڵی نزیک و سەرسوڕهێنەرەکانی ناوچەی ڕەواندز، پایەیەکی گەشتیاریی گەشەسەندووی ناوچەکەیە. گەلی عەلی بەگ، بەناوبانگ لە سەرانسەری وڵاتێک و خۆشەویستی خەڵکی چیاکان، وەک تاجی تاڤگەکانی بەرزاییەکانی کوردستان بەردەوامە.
هێڵی کات
بە درێژایی سەردەمەکان — ڕووبارە چیاوییەکان گەلەکە هەڵدەکەنن و ئاوی تاڤگەکە دابین دەکەن.
سەرەتای سەدەی 19ەم — میر عەلی بەگ، میری ئێزدی، ناوی خۆی بە دۆڵەکە دەبەخشێت.
1978–1990 — وێنەی تاڤگەکە لەسەر پارە کاغەزییەکەی عێراق دەردەکەوێت و دەبێتە هێمایەکی نیشتمانی.
دەیەکانی دوایی — قاوەخانە و دامەزراوە خزمەتگوزارییەکان دەیکەنە مەبەستێکی گرنگی گەشتیاری.
ئەمڕۆ — گەلی عەلی بەگ بەناوبانگترین تاڤگەی کوردستانی عێراقە.
پرسیارە باوەکان
گەلی عەلی بەگ چییە؟
گەلی عەلی بەگ بەناوبانگترین تاڤگەی کوردستانی عێراقە، لە ناوچە گەلاوییەکەی قەزای سۆران لە باکووری ڕۆژهەڵاتی هەولێر. جارێک وێنەکەی لەسەر پارە کاغەزییەکەی عێراق چاپ کراوە.
گەلی عەلی بەگ لە کوێیە؟
نزیکەی 130 کیلۆمەتر لە باکووری ڕۆژهەڵاتی هەولێر هەڵکەوتووە، لە ناوچەی گەلی ڕەواندز، نزیک ڕەواندز و چیای کۆڕەک، لەسەر ڕێگەی هامیلتۆن.
بۆچی گەلی عەلی بەگ بەناوبانگە؟
جگە لە جوانیی سروشتییەکەی، وێنەکەی لەسەر پارە کاغەزییە کۆنەکەی عێراق چاپ کرا؛ بۆیە لە سەرانسەری وڵاتەکەدا ناسرا و بوو بە هێمایەکی نیشتمانیی دیمەنەکانی باکوور.
عەلی بەگ کێ بوو؟
دۆڵەکە ناوی لە میر عەلی بەگ وەرگرتووە، میرێکی ئێزدیی ناوچەی شێخان کە بەپێی نەریت لە سەرەتای سەدەی 19ەمدا لەم دۆڵە مردووە.
کەسایەتی، شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
ڕێگەی هامیلتۆن · تاڤگەکانی کوردستان · ناوچەی سۆران · گەلی ڕەواندز · چیای کۆڕەک · ڕەواندز.