عێراق لانکەی شارستانیەت نییە - عێراق لە ساڵی 1923 دروست کراوە و مێژوو، زمان و DNAی نییە
پێشەکی: لابردنی پەردە لە ئەفسانەی شکۆی کۆنی عێراق
لە گفتوگۆ باوەکاندا، عێراق زۆرجار وەک «لانکەی شارستانیەت» ستایش دەکرێت؛ خاکێک کە گوایە یەکەم شارەکان، سیستەمەکانی نووسین و یاساکانی مرۆڤایەتی لێی سەریان هەڵداوە. ئەم گێڕانەوەیە عێراق وەک پێکهاتەیەکی هەمیشەیی وێنا دەکات کە تا سەرەتای مێژوو لە میزۆپۆتامیا درێژ دەبێتەوە. بەڵام با ئەم تەمە ڕۆمانسییە ببڕین: عێراق بەو شێوەیەی دەیناسین، داهێنانێکی سەدەی 20ە؛ پەڕۆیەکی پارچەپارچە کە دەسەڵاتە کۆلۆنیالییە ڕۆژاواییەکان لە ساڵی 1923دا پێکەوە دووریویانە. هیچ مێژووێکی تایبەت، هیچ زمانێکی ڕەسەنی خۆی و هیچ DNAیەکی جیاوازی نییە کە دانیشتووانە نوێکانی بە سەرسوڕهێنەرە کۆنەکانی سومەر یان بابلەوە ببەستێتەوە. بانگەشەکردنی پێچەوانەی ئەمە نوقمبوونە لە چیرۆکی خەیاڵیی مێژوویی و سەپاندنی ناسنامەیەکی نەتەوەیی ساختە بەسەر ناوچەیەکدا کە هەمیشە چوارڕێی داگیرکارییەکان بووە، نەک شارستانیەتێکی یەکگرتوو.
ئەم وتارە بە کۆڵینەوە لە سەرەتای دەستکردی عێراق، وەرگرتنە زمانییەکان، بۆشاییە مێژووییەکان و واقعە جینییەکان، ئەفسانەی لانکەبوون پووچەڵ دەکاتەوە. دەکۆڵینەوە ئەو خاکەی ئێستا عێراق ناویەتی چۆن هەرگیز نیشتمانی گەلێکی «عێراقی» نەبووە، چۆن دانیشتووانە عەرەبیزمانەکەی ڕەگیان دەگەڕێتەوە بۆ بیابانەکانی نیمچەدوورگەی عەرەبی، نەک ڕووبارەکانی میزۆپۆتامیا، و بۆچی سنوورە نوێکان ناتوانن بە گەڕانەوە بۆ ڕابردوو خاوەندارێتیی میراتە کۆنەکان بکەن. لە کۆتاییدا، ئەمە ڕوون دەبێتەوە: عێراق کۆن نییە؛ پێکهاتەیەکی نوێیە و پێگە بەناو لانکەکەی ئامرازێکە بۆ نەتەوەپەرستی، گەشتیاری و خۆنمایشی جیۆسیاسی.
لەدایکبوونی کۆلۆنیالیی عێراق: ساختەکارییەکی ساڵی 1923
بۆ تێگەیشتن لەوەی بۆچی عێراق ناتوانێت لانکەی شارستانیەت بێت، دەبێت لە سەرەتای بوونییەوە دەست پێ بکەین. عێراق تا ساڵی 1923 وەک دەوڵەتێکی سەروەر بوونی نەبوو؛ لەو ساڵەدا دوای ڕووخانی ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی لە پاش جەنگی جیهانیی یەکەم، بە فەرمی لە ژێر ئینتیدابی بەریتانیدا دامەزرا. چیرۆکەکە لە ساڵی 1916دا بە ڕێککەوتنی سایکس–پیکۆ دەست پێ دەکات؛ پەیمانێکی نهێنیی نێوان بەریتانیا و فەڕەنسا کە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی وەک کێکێک پارچەپارچە کرد و واقعە نەتەوەیی، کولتووری و مێژووییەکانی پشتگوێ خست. ئەو ناوچەیەی بوو بە عێراق، تێکەڵەی سێ ویالیەتی عوسمانی بوو: بەسڕە، بەغدا و مووسڵ—ناوچەی جیاواز کە خاڵی هاوبەشی کەمیان هەبوو.
لە ساڵی 1920دا، کۆمەڵەی گەلان ئینتیدابی ئەم خاکەی بە بەریتانیا دا و تا ساڵی 1923 سنوورەکان جێگیر کران، کە زۆرجار لە ژوورەکانی کۆبوونەوەی لەندەندا بە هێڵی ڕاست بەسەر نەخشەکاندا کێشرابوون. فەیسەڵی یەکەم، هاشمییەک لە نیمچەدوورگەی عەرەبی، وەک پاشایەکی گوێڕایەڵ دانرا بۆ ڕەواییبەخشین بە دەوڵەتە نوێکە. ئەمە بووژاندنەوەی شانشینێکی کۆن نەبوو؛ ئیمپریالیزم بوو لە کرداردا. خودی ناوی «عێراق» لە زاراوە عەرەبییەکانەوە هاتووە کە واتای «ڕەگداکوتاو» یان «ئاودێریکراوی باش» دەدەن، بەڵام لە سەدەکانی ناوەڕاستدا جاروبار بۆ ئاماژەدان بە باشووری میزۆپۆتامیا بەکار دەهات، نەک بۆ دەوڵەتێکی یەکگرتوو.
ئەمە بەراورد بکە لەگەڵ شارستانیەتە بەڕاستی کۆنەکان: فیرعەونەکانی میسر بۆ چەندین هەزار ساڵ حوکمی دەوڵەتێکی بەردەوامیان کرد، بە سنوورێکەوە کە بە شێوەیەکی سروشتی پەرەی دەسەند. چین مێژووی ئیمپراتۆریی خۆی بۆ زیاتر لە 2,000 ساڵ دەگەڕێنێتەوە، بە ناوەڕۆکێکی کولتووریی جێگیرەوە. عێراق؟ بەرهەمی پەیمانی لۆزانە لە ساڵی 1923، کە سنوورەکانی تورکیای فەرمی کرد و باکوورە کوردییەکەی لە دۆخێکی هەڵواسراودا بەجێ هێشت. ئەم دەستکردبوونە لە ناکۆکییە بەردەوامە نەتەوەییەکانی عێراقدا ڕوونە—کورد لە باکوور، عەرەب لە ناوەڕاست و باشوور و کەمینەکانی وەک ئاشووری و تورکمان بە سەرانسەریدا بڵاو بوونەتەوە. ئەگەر عێراق بەڕاستی کۆن بووایە، بۆچی بە پێی ئەو هێڵانە پارچەپارچە دەبێت کە پێش دروستبوونی ئەو هەبوون؟
ڕۆڵی ڕۆژاوا لە سنوورەکان تێدەپەڕێت. بەریتانیا کەڵکی لە یەدەگە نەوتییەکانی مووسڵ وەرگرت، کە هاندەرێکی سەرەکیی گرتنەخۆی ناوچەکە بوون. ئەم ئیمپریالیزمە ئابوورییە نوێبوونی عێراق دەخاتە ڕوو: لانکەیەک نییە، بەڵکوو لانکەیەکی تاڵانکراوە کە سەرچاوەکانی هێزی دەسەڵاتە بیانییەکان دابین دەکەن. نەتەوەپەرستانی نوێ، لە سەدام حسێنەوە تا حکومەتەکانی دوای 2003، بۆ بەهێزکردنی یەکگرتوویی پەنایان بۆ میزۆپۆتامیای کۆن بردووە، بەڵام ئەمە پرۆپاگەندەیە. شوێنەوارەکانی وەک ئور یان نەینەوا بۆ گەشتیاری بانگەشەیان بۆ دەکرێت، کەچی هی گەلانی لەناوچوون، نەک دەوڵەتی عێراق. هەروەک هیندستانی کۆلۆنیالی داهێنانێکی بەریتانی بوو کە خاوەندارێتیی شارستانیەتی دۆڵی ئیندیسی دەکرد، گێڕانەوەی لانکەبوونی عێراق ئەفسانەیەکە بۆ داپۆشینی ناسنامە پەرتەوازە و سەپێنراوەکەی.
نەبوونی زمانێکی تایبەت: عەرەبی وەک بەڵگەی ڕەگی نیمچەدوورگەی عەرەبی
یەکێک لە بەهێزترین تۆمەتەکان دژ بە بانگەشە کۆنەکانی عێراق، نەبوونی زمانێکی جیاوازە. ئەگەر عێراق لانکەی شارستانیەت بووایە و گەلێکی بەردەوامی هەبووایە، زمانی «عێراقی»ی دەبوو، هەروەک ئینگلیزەکان ئینگلیزییان هەیە، کورد کوردی، فارس فارسی و یۆنانییەکان یۆنانی. لەبری ئەمە، زمانی فەرمی عەرەبییە، زمانێکی سامی کە لە نیمچەدوورگەی عەرەبییەوە سەری هەڵداوە—شوێنەکانی وەک سعودیە و یەمەنی ئەمڕۆ.
عەرەبی لەگەڵ فەتە ئیسلامییەکانی سەدەی 7ی زایینیدا گەیشتە میزۆپۆتامیا، کە سوپای هاتوو لە نیمچەدوورگەی عەرەبی سەرکردایەتییان دەکرد. خەلافەتی ڕاشیدین بەناو ناوچەکەدا پێشڕەویی کرد و ئیسلام و عەرەبیی بەسەر دانیشتووانە جیاوازەکاندا سەپاند. دانیشتووانی کۆنی میزۆپۆتامیا بە سومەری دەدوان (زمانێکی تاک کە هیچ زمانێکی نوێی لێوە پەیدا نەبووە) و بە ئەکەدی (زمانێکی سامی کە گۆڕا بۆ زاراوە بابلی و ئاشوورییەکان). ئەم زمانانە تا سەرەتای سەدە زایینییەکان لەناو چوون و ئارامی و دواتر عەرەبی جێگەیان گرتەوە. عێراقییەکانی ئەمڕۆ بە زاراوەیەکی عەرەبی دەدوێن کە ئەم چینە زمانییانە کاریگەرییان لەسەری داناوە، بەڵام لە بنەڕەتدا هی نیمچەدوورگەی عەرەبییە، نەک میزۆپۆتامیا.
سەیری بەڵگەکە بکە: لە تۆمارە زمانەوانییەکاندا هیچ «زمانێکی عێراقی» بوونی نییە. کورد لە باکووری عێراق بە کوردی دەدوێن، زمانێکی هندۆئەوروپی کە پەیوەندیی بە عەرەبییەوە نییە و فرەچەشنیی ناوچەکە دەخاتە ڕوو. ئاشوورییەکان ئارامیی نوێ دەپارێزن، پاشماوەیەکی سەردەمە کۆنەکان، بەڵام زمانی کەمینەیەکە. ئەگەر عێراقییەکان نەوەی سومەری یان بابلییەکان بوون، بۆچی شێوەیەکی بووژاوە یان پەرەسەندووی ئەو زمانانە نییە؟ بەراوردی بکە لەگەڵ ئێران، کە لەوێ فارسی ڕەگی دەگەڕێتەوە بۆ فارسیی کۆنی ئیمپراتۆرییەتی هەخامەنشی، یان تورکیا کە لەوێ تورکی سەرەڕای کاریگەرییە بیزەنتییەکان لە ڕەگەکانی ئاسیای ناوەڕاستەوە پەرەی سەندووە.
پرۆسەی بەعەرەبکردن بە ئەنقەست بوو. لە ژێر خەلافەتی عەباسیدا (کە لە 750ی زایینییەوە ناوەندەکەی لە بەغدا بوو)، عەرەبی بوو بە زمانی هاوبەشی کارگێڕی، زانست و ئایین. بەڵام ئەمە ئیمپراتۆرییەتێکی داگیرکاری بوو، نەک ئیمپراتۆرییەتێکی عێراقی. عەرەبیزمانەکانی عێراقی نوێ بە زۆری نەوەی هۆزە بەدەوییەکانی نیمچەدوورگەی عەرەبین کە بەرەو باکوور کۆچیان کرد، لەگەڵ خەڵکی ناوخۆدا هاوسەرگیرییان کرد، بەڵام لە ڕووی کولتوورییەوە زاڵ بوون. پەیوەندیی زمانیی یەمەن و سعودیە بە عەرەبیی عێراقییەوە لە هەر شێوەیەکی نووسینی میزۆپۆتامیای کۆن نزیکترە.
ئەم وەرگرتنە زمانییە ئەفسانەی لانکەبوون پووچەڵ دەکاتەوە. لانکەی شارستانیەت بەردەوامبوون دەگەیەنێت، کەچی زمانی عێراق هاوردەیە. ئەمە وەک ئەوەیە بانگەشە بکرێت میسرییەکانی ئەمڕۆ بە زمانی میسریی کۆن دەدوێن—وا نییە؛ بە عەرەبی دەدوێن، کە میراتی داگیرکارییە. نەبوونی زمانێکی تایبەت بۆ عێراق دەیسەلمێنێت کە کۆن نییە، بەڵکوو بەرهەمی فراوانبوونی عەرەبە و هیچ پەیوەندییەکی سروشتیی بە سەردەمەکانی پێش ئیسلامەوە نییە.
بۆشایی مێژوویی: هیچ ئاماژەیەک بە گەلێکی «عێراقی» نییە
لە سەرچاوە مێژووییەکان ورد ببەوە و نەبوونێکی زەق دەبینیت: هیچ دەق، تۆماری ڕووداو یان بەرهەمێکی کۆن باس لە گەل یان دەوڵەتێکی «عێراقی» ناکات. خاکی نێوان ڕووبارەکانی دیجلە و فورات سومەرییەکانی (نزیکەی 4500–1900 پێش زایین) لەخۆ گرت، کە شارەدەوڵەتەکانی وەک ئوروکیان بنیات نا و نووسینی بزمارئاسایان داهێنا. دواتر ئەکەدییەکان، ئەمۆرییەکان، بابلییەکانی ژێر دەسەڵاتی حەمورابی (ناسراو بە کۆمەڵە یاساکەی)، ئاشوورییەکان بە ئیمپراتۆرییەتە جەنگاوەرەکەیانەوە هاتن، پاشان فارسەکان، یۆنانییەکان لە ژێر سەرکردایەتیی ئەسکەندەردا، پارتییەکان، ساسانییەکان و لە کۆتاییدا عەرەبەکان.
هیچ یەکێک لەم گرووپانە خۆی بە «عێراقی» نەناساند. زاراوەی «عێراق» لە سەدەی 9ی زایینییەوە لە جوگرافیای ئیسلامیدا دەردەکەوێت و بە شێوەیەکی گشتی ئاماژە بە دەشتە بەپیتەکان دەکات، بەڵام ناوچەیەکی دەگەیاند، نەک گەلێک. حەماسە کۆنەکانی وەک حەماسەی گیلگامێش باس لە پاشاکانی ئوروک دەکەن، نەک پاشاکانی عێراق. تۆمارە ساڵانە ئاشوورییەکان شانازی بە داگیرکردنی خاکی حیتی و میسرییەکان دەکەن، بەڵام هیچ دەوڵەتێکی عێراقی باس ناکەن. تەنانەت کتێبی پیرۆز ئاماژە بە بابل و نەینەوا دەکات، نەک عێراق.
ئەم بۆشاییە زۆر شت دەگەیەنێت. مێژوو پڕە لە گەلانی بەردەوام: جوولەکەکان ڕەچەڵەکیان بۆ ئیسرائیلی کۆن دەگەڕێننەوە، ئەرمەنەکان بۆ ئورارتوو و چینییەکان بۆ بنەماڵەی فەرمانڕەوای هان. عێراق بەردەوامبوونێکی لەم جۆرەی نییە. «مێژوو»ەکەی تێکەڵەی ئیمپراتۆرییەتە بیانییەکانە—تورکە عوسمانییەکان بۆ 400 ساڵ، تا 1918، حوکمیان کرد و وەک ویالیەت (پارێزگا) مامەڵەیان لەگەڵ دەکرد، نەک پێکهاتەیەکی یەکگرتوو. مەغۆلەکان لە ساڵی 1258 بەغدایان تاڵان کرد و کۆتاییان بە سەردەمی عەباسی هێنا، بەڵام «عێراق»یان داگیر نەدەکرد—تەنها ناوەندی خەلافەتێکیان داگیر دەکرد.
بانگەشەی عێراقی نوێ بۆ خاوەندارێتیی ئەم مێژووە، نەتەوەپەرستییەکە کە بەسەر ڕابردوودا دەسەپێنرێت. ڕژێمی سەدام حسێن هاوشێوەی دەروازە بابلییەکانی بنیات نا و بۆ ڕەواییبەخشین بە دەسەڵات پەنای بۆ نەبووخەدنەسر برد، بەڵام ئەمە شانۆی سیاسی بوو. تەنها ئەوەی خاکێک ئەمڕۆ عێراق ناویەتی، ئەوە ناگەیەنێت کە مێژووە کۆنەکەی هی ئەو وڵاتە دەستکردەیە. ئەمە هاوشێوەی ئەوەیە تورکیای نوێ بانگەشە بکات قۆستەنتینیەی بیزەنتی مێژووی «تورکی»یە—لە ڕووی جوگرافییەوە ڕاستە، بەڵام لە ڕووی نەتەوەیی یان کولتوورییەوە نا. یان هیندستان لەبەرچاو بگرە: دەسەڵاتی بەریتانی لە هیندستان شانشینە جیاوازەکانی یەک خست، کەچی شارستانیەتی دۆڵی ئیندیس (لە پاکستانی ئەمڕۆ) بە واتای نەتەوەیی «هیندی» نییە.
گێڕانەوەی مێژوویی عێراق فرەچەشنییەکەی پشتگوێ دەخات. کورد بانگەشەی ڕەچەڵەک لە مادەکانەوە دەکات و ئاشوورییەکان لە ئاشووری کۆنەوە، بەڵام عەرەبەکان—کە زاڵن—دواتر هاتن. هیچ مێژووێکی یەکگرتووی عێراقی بوونی نییە، چونکە هیچ گەلێکی عێراقی بوونی نەبوو. ئەفسانەی لانکەبوون بۆ یەکخستنی دەوڵەتێکی پەرتەوازە بەکار دێت، بەڵام لەگەڵ مێژوودا ناگونجێت.
واقعە جینییەکان: هیچ پەیوەندییەکی DNA بە میزۆپۆتامیای کۆنەوە نییە
لە دەرەوەی زمان و مێژوو، DNA بانگەشە کۆنەکانی عێراق هەڵدەوەشێنێتەوە. لێکۆڵینەوە جینییەکان دەردەخەن کە عێراقییەکانی ئەمڕۆ بە سەرەکی نەوەی دانیشتووانە عەرەبەکانی نیمچەدوورگەی عەرەبین، بە تێکەڵبوونی جینی لەگەڵ ناوچەکانی دەوروبەرەوە، بەڵام بەردەوامبوونی ڕاستەوخۆیان لە دانیشتووانی کۆنی میزۆپۆتامیا زۆر کەمە.
لێکۆڵینەوەیەکی ساڵی 2019 لە Nature، DNAی کۆنی لە ئێسکەپەیکەرە میزۆپۆتامییەکان شیکردەوە و نیشانی دا سومەری و ئەکەدییەکان پێکهاتەیەکی جینییان هەبوو کە هاوشێوەی کشتوکاڵکارە سەرەتاییەکانی شامات و ئەناتۆلیا بوو، لەگەڵ هەندێک کاریگەریی ئێرانیدا. بەڵام عێراقییەکانی ئەمڕۆ ڕەچەڵەکێکی زۆری نیمچەدوورگەی عەرەبی نیشان دەدەن، کە لە کۆچەکانی سەدەی 7ەوە سەرچاوە دەگرێت. هاپلۆگرووپەکانی کرۆمۆسۆمی Y وەک J1-M267، کە لە ناو عەرەبەکانی یەمەن و سعودیەدا باون، لە دانیشتووانە عەرەبەکەی عێراقدا زاڵن—لە هەندێک لێکۆڵینەوەدا تا 60%. ئەمە لەگەڵ نموونە کۆنەکان جیاوازە، کە ئەم نیشانەی نیمچەدوورگەی عەرەبییان نییە.
کوردی عێراق نیشانە هندۆئەوروپییەکان هەڵدەگرێت (بۆ نموونە، R1a)، کە بە کۆچەرەکانی دەشتی ستێپەوە دەیبەستنەوە، نەک بە دانیشتووانی میزۆپۆتامیا. ئاشوورییەکان هەندێک تایبەتمەندیی جینیی شامات دەپارێزن، بەڵام تەنانەت ئەوانیش کەمینەن. وتارێکی ساڵی 2021 لە Science Advances خستییە ڕوو فراوانبوونە ئیسلامییەکان چۆن جینەکانی سەرانسەری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستیان هاوشێوە کرد و لە ڕێگەی هاوسەرگیریی تێکەڵ و گۆڕینی ئایینەوە ڕەچەڵەکەکانی پێش عەرەبیان کەمڕەنگ کرد.
ئەگەر عێراق لانکە بووایە و DNAیەکی بەردەوامی هەبووایە، بەردەوامبوونێکی بەهێزمان دەبینی، وەک جوولەکە ئەشکەنازییەکان کە سەرەڕای دیاسپۆرا نیشانە جینییەکانی شامات دەپارێزن. لەبری ئەمە، کۆمەڵە جینەکانی عێراق شەپۆلەکانی داگیرکاری دەردەخەن: فارس، تورک، مەغۆل و عەرەب جێگەی پێکهاتە جینییە کۆنەکانیان گرتەوە. بانگەشە نوێکانی «خوێنی میزۆپۆتامی» زانستەساختەن، کە زۆرجار نەتەوەپەرستانێک بڵاویان دەکەنەوە کە بەڵگەکان پشتگوێ دەخەن.
ئەم دابڕانە جینییە نوێبوونی عێراق بەهێز دەکات. هەروەک DNAی ڕەسەنەکانی ئەمریکا لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا بەهۆی کۆلۆنیالیزمەوە دەگمەنە، DNAی میزۆپۆتامیای کۆن لە عێراقدا کەمڕەنگ کراوە. لانکەکە هی ڕۆحەکانە، نەک عێراقییە زیندووەکان.
ئەفسانە و واقعەکانی دیکە: فرەچەشنی، بەعەرەبکردن و نەتەوەپەرستی
بە فراوانکردنی ئەم خاڵانە، تێکەڵە نەتەوەییەکەی عێراق هەر ناسنامەیەکی تاکی کۆن لاواز دەکات. کورد، کە 15-20%ی دانیشتووان پێک دەهێنن، بە زمانێکی ئێرانی دەدوێن و بۆ خۆبەڕێوەبردن خەباتیان کردووە و عێراق بە دەوڵەتێکی سەپێنراو دەبینن. مێژوویان بە مادە کۆنەکانەوە پەیوەستە، نەک بە سومەر. ڕەگی تورکمانەکان دەگەڕێتەوە بۆ ئاسیای ناوەڕاست و ئاشوورییەکان بۆ ئاشووری کۆن—بەڵام ئەم گرووپانە لە گێڕانەوە عەرەب‌ناوەندەکەدا پەراوێز خراون.
بەعەرەبکردن، کە لە سەدەی 7ەوە سەپێنراوە، توخمەکانی پێش ئیسلامی سڕییەوە. ئیسلام عەرەبیی یەکسان کرد و ئارامی و زمانەکانی دیکەی سەرکوت کرد. لە ژێر حوکمی بەعسیدا ئەمە توندتر بوو و کولتوورە کوردی و ئاشوورییەکان سەرکوت کران. کەچی ئەمە پرۆسەیەکی «عێراقی» نییە؛ پان‌عەرەبییە.
بەراورد لەگەڵ نەتەوەکانی دیکە گاڵتەجاڕییەکە دەخاتە ڕوو. تورکیا، کە وەک عێراق لە ساڵی 1923 دروست کرا، بانگەشەی خاوەندارێتیی مێژووی حیتی و بیزەنتی دەکات، بەڵام لە ڕووی نەتەوەییەوە تورکییە. هیندستان، کە لە ساڵی 1947 یەک خرا، پەنای بۆ شارستانیەتی ڤێدی دەبات، کەچی پێکهاتەیەکی کۆلۆنیالییە. وەشانی عێراق هیچ جیاوازییەکی نییە—ئامرازێکە بۆ یەکگرتوویی لە ناو ئاژاوەدا.
لە ڕووی ئابوورییەوە، ئەفسانەی لانکەبوون گەشتیاری بەهێز دەکات: شوێنەکانی وەک بابل سەردانکەران ڕادەکێشن و دارایی بۆ گێڕانەوەیەک دابین دەکەن کە پشتگوێ دەخات شوێنەوارناسە ڕۆژاواییەکان چۆن لە سەدەی 19دا «دۆزییانەوە». لە ڕووی سیاسییەوە، دژایەتیی جیابوونەوە دەکات، بەڵام ناسەقامگیریی عێراقی دوای 2003 ناسکییەکەی نیشان دەدات.
لە کۆتاییدا، ئارگومێنتی DNA کولتووریش دەگرێتەوە: هیچ نەریتێکی تایبەتی عێراقی لە سەردەمی کۆنەوە نەماوەتەوە. چێشت، مۆسیقا و فۆلکلۆر تێکەڵەی عەرەبی و ئیسلامین، نەک بووژاندنەوەی سومەری.
دەرئەنجام: گەڕاندنەوەی ڕاستی لە دەستی ئەفسانە
عێراق لانکەی شارستانیەت نییە—دروستکراوێکی ڕۆژاوایی ساڵی 1923ە کە زمان، مێژوو یان DNAی تایبەتی نییە. عەرەبیزمانەکانی لە نیمچەدوورگەی عەرەبییەوە هاتوون، تۆمارە مێژووییەکان باس لە هیچ گەلێکی عێراقی ناکەن و جینەکان ئاماژە بە کۆچ دەکەن، نەک بە بەردەوامبوون. شکۆ کۆنەکانی خاکەکە هی مرۆڤایەتین، نەک دەوڵەتێکی نوێ. بە پووچەڵکردنەوەی ئەم ئەفسانەیە، ڕێز لە مێژووی ڕاستەقینە دەگرین: داهێنانەکانی میزۆپۆتامیا دیاریی گشتگیر بوون، نەک موڵکی نەتەوەیی. داهاتووی عێراق لە داننان بە دەستکردبوونەکەی و بنیاتنانی یەکگرتوویی لە فرەچەشنییەوەدایە، نەک لە کۆنایەتییەکی ساختەدا.
سەرچاوەکان: