پێشەکی
مەدرەسەی قاسمییە یەکێکە لە جوانترین بینا مێژووییەکانی ماردین — کۆلێژێکی ئایینیی کۆن و شکۆمەندە لە بەردی کاڵ، لەسەر لێژاییەکانی خوار شارەکە ڕاوەستاوە و بەسەر دەشتە فراوانەکەی میزۆپۆتامیادا دەڕوانێت. لە کۆتایی سەدەی پازدەهەم دروست کراوە و یەکێکە لە جوانترین مەدرەسەکانی سەرانسەری ناوچەکە کە بە باشترین شێوە ماونەتەوە؛ بە گومبەزە ناسکەکانی، حەوشە کەوانەدارەکەی و جۆگەی ئاوەکەی بەناوبانگە کە وەک هێمای بەهەشت بە ناویدا دەڕوات. قاسمییە، شاهکارێکی هونەرە بەناوبانگەکەی هەڵکەندنی بەردی ماردین، گەوهەرێکی میراتە دەوڵەمەندە تەلارسازییەکەی شارەکەیە.
کۆلێژێک لە بەرد و ئاو کە بەسەر دەشتەکاندا دەڕوانێت؛ قاسمییە شاهکارێکی ماردینی کۆنە. ئەم ناساندنە مەدرەسەکە، نەخشە و واتاکەی دەخاتە بەر باس.
خاڵە سەرەکییەکان
• مەدرەسەی قاسمییە کۆلێژێکی ئایینیی مێژووییە لە ماردین، لە باکوور.
• بە زۆری بۆ کۆتایی سەدەی 15 دەگەڕێتەوە و لەژێر حوکمی ئاققۆیونلوودا تەواو کراوە.
• بە گومبەزەکان، حەوشە کەوانەدارەکە و جۆگەی ئاوەکەی بەناوبانگە.
• شاهکارێکی هونەرە بەناوبانگەکەی هەڵکەندنی بەردی ماردینە.
• بەسەر دەشتی میزۆپۆتامیای خوار بەشی کۆنی شارەکەدا دەڕوانێت.
زانیارییە خێراکان
ناو: مەدرەسەی قاسمییە
جۆر: کۆلێژی ئایینیی مێژوویی (مەدرەسە)
وڵات / ناوچە: تورکیا (باکوور)
شار: ماردین
تەواوکردن: کۆتایی سەدەی 15
دەستپێکەر: بنەماڵەی حوکمڕانی ئەرتوقی
بەناوبانگە بە: گومبەز، حەوشە و جۆگەی ئاو
کەرەستە: بەردە کاڵە هەڵکەندراوەکەی ماردین
ناوەڕۆک
کۆلێژێکی چەندین بنەماڵەی حوکمڕان
کەسایەتی، شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
قاسمییە لە کوێیە؟
مەدرەسەی قاسمییە لەسەر لێژاییەکانی باشووری ڕۆژئاوای خوار بەشی کۆنی شاری ماردین ڕاوەستاوە، شارە بەناوبانگە پلەپلەکەی بەردە هەنگوین‌ڕەنگەکان کە لەسەر گردێک لە سەرووی دەشتەکانی میزۆپۆتامیای سەروو هەڵکشاوە و قەڵای ماردین لەسەر لووتکەکەیەتی. ناوچە فراوانەکە دەوڵەمەندە بە یادگاری مێژوویی چەندین باوەڕ، لەوانە دەیرە مەزنە سریانییەکەی دەیرولزەعفەران لە نزیکەوە. شوێنی مەدرەسەکە لەسەر لێژاییەکە دیمەنێکی زاڵی پێ دەبەخشێت بەسەر دەشتە فراوانەکەدا کە بەرەو باشوور تا سووریا درێژ دەبێتەوە.
کۆلێژێکی چەندین بنەماڵەی حوکمڕان
قاسمییە بەرهەمی زیاتر لە یەک سەردەم بوو. دەگوترێت لەژێر حوکمی ئەرتوقییەکاندا دەستی پێ کراوە؛ ئەو بنەماڵە حوکمڕانەی ماردینیان بەڕێوە دەبرد و بینای جوانی زۆریان بۆ بەجێ هێشت. لە کۆتایی سەدەی پازدەهەم لەژێر حوکمی ئاققۆیونلوو — حوکمڕانە تورکمانەکانی «مەڕی سپی» — لەلایەن میرێک بە ناوی قاسم تەواو کرا کە ناوەکەی لە ئەوەوە وەرگرتووە. ئەم تێکەڵبوونەی کاری بنەماڵە حوکمڕانە یەک‌لەدوای‌یەکەکان تایبەتمەندیی ماردینە، شارێک کە لایەی بەشداریی ئەو دەسەڵاتە زۆرانەی تێدایە کە بەدەستیانەوە بووە؛ مەدرەسەکەش وەک دەستکەوتێکی بەرزی نەریتە درێژە تەلارسازییەکەی ڕاوەستاوە.
گومبەز، حەوشە و ئاو
جوانیی قاسمییە لە نەخشە هاوئاهەنگەکەیدایە. کۆمەڵە بیناکە لە دوو ئاستدا لە دەوری حەوشەیەکی کەوانەدار دروست کراوە، بە هۆڵێکی نوێژکردنی گومبەزدار، ژوورەکانی ژیان و وانەوتنەوە و ژوورێکی گۆڕ؛ هەموویان بە وردەکاریی دەوڵەمەند لە بەردە کەلسە کاڵە جوانەکە دروست کراون کە پیشەوەرانی ماردین پێی بەناوبانگ بوون. ناسراوترین تایبەتمەندییەکەی ئاوەکەیە کە لە نافوورەیەک لە هۆڵە گەورەکەوە بە جۆگەیەکدا بۆ حەوزێکی ناوەندی دەڕوات — نەخشەیەک کە وەک نوێنەرایەتیی ڕووبارەکانی بەهەشت و تێپەڕینی ڕۆح لێک دەدرێتەوە. تێکەڵەی بەردی هەڵکەندراو، سێبەر و ئاوی ڕەوان جوانییەکی ئارام و بیرکردنەوەهێنەری بە مەدرەسەکە بەخشیوە.
شوێنێک بۆ فێربوون
بۆ چەندین سەدە قاسمییە وەک مەدرەسە خزمەتی کرد، کۆلێژێک کە خوێندکاران تێیدا دەژیان و تەنها ئایینیان نەدەخوێند، بەڵکو بەپێی نەریت زانستەکانی سەردەمەکەشیان دەخوێند — پزیشکی، ئەستێرەناسی، بیرکاری و زیاتر. دەگوترێت دەرگا نزمەکانی ژوورەکانی خوێندنەکەی بۆ ئەوە دروست کرابوون کە خوێندکاران لە کاتی چوونەژوورەوەدا بە ڕێزەوە سەریان دابخەن. یەکێک بوو لە دەوڵەمەندترین و گرنگترین دامەزراوەکانی فێربوون لە ماردین، خوێندکار و زانای ڕادەکێشا و تا سەردەمی نوێش وەک شوێنی پەروەردە بەکار دەهات.
قاسمییە لە ئەمڕۆدا
ئەمڕۆ مەدرەسەی قاسمییە یەکێکە لەو یادگارەکانی ماردین کە زۆرترین سەردان و ستایشیان دەکرێت، خاڵێکی دیار بۆ ئەو گەشتیارە زۆرانەی تەلارسازیی نائاسایی بەردینی شارەکە و دیمەنە فراوانەکانی بەسەر دەشتەکەدا ڕایان دەکێشێت. وەک پارچەیەکی بەهاداری میرات چاودێری دەکرێت و وەک بیرخەرەوەیەکی ئارامی سەردەمە زێڕینەکەی دروستکردن و فێربوونی شارەکە ڕاوەستاوە. قاسمییە، کە زیاتر لە پێنج سەدەیە بەسەر میزۆپۆتامیادا دەڕوانێت، وەک یەکێک لە جوانترین گەوهەرەکانی میراتی تەلارسازیی ناوچەی کوردی دەمێنێتەوە.
هێڵی کات
سەردەمی ئەرتوقی — دەگوترێت لەژێر حوکمی ئەرتوقییەکاندا دەست بە مەدرەسەکە کراوە.
کۆتایی سەدەی 15 — لەژێر حوکمی ئاققۆیونلوودا تەواو کراوە و بە ناوی میر قاسم ناو نراوە.
سەدەکانی دواتر — وەک کۆلێژی ئایین و زانستەکان دەگەشێتەوە.
سەرەتای سەدەی 20 — بەردەوام بەکار دەهێنرێت و دواتر بۆ ماوەیەک بۆ مەبەستی تر بەکار هاتووە.
ئەمڕۆ — قاسمییە یادگارێکی بەناوبانگی ماردینی کۆنە.
پرسیارە باوەکان
مەدرەسەی قاسمییە چییە؟
کۆلێژێکی ئایینیی مێژووییە لە ماردین، لە کۆتایی سەدەی 15 تەواو کراوە، بە گومبەزەکان، حەوشە کەوانەدارەکە و جۆگەی ئاوەکەی بەناوبانگە و شاهکارێکی هونەری هەڵکەندنی بەردی شارەکەیە.
قاسمییە لە کوێیە؟
لەسەر لێژاییەکانی خوار بەشی کۆنی شاری ماردین لە باشووری ڕۆژهەڵاتی تورکیا ڕاوەستاوە و بەسەر دەشتی میزۆپۆتامیادا دەڕوانێت.
بۆچی جۆگەی ئاوەکە بەناوبانگە؟
ئاو لە نافوورەیەک لە هۆڵە گەورەکەوە بە جۆگەیەکدا بۆ حەوزێکی ناوەندی دەڕوات؛ نەخشەیەک کە وەک هێمای ڕووبارەکانی بەهەشت و گەشتی ڕۆح لێک دەدرێتەوە.
لە قاسمییە چی فێر دەکرا؟
وەک مەدرەسە ئایین و، بەپێی نەریت، زانستەکانی سەردەمەکەی وەک پزیشکی، ئەستێرەناسی و بیرکاری فێر دەکرد و یەکێک بوو لە گرنگترین شوێنەکانی فێربوون لە ماردین.
کەسایەتی، شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
ئەرتوقییەکان · ئاققۆیونلوو · هونەری هەڵکەندنی بەردی ماردین · ماردین · قەڵای ماردین · دەیری دەیرولزەعفەران.