پێشەکی
دەیری دەیرولزەعفەران یەکێکە لە ڕێزلێگیراوترین و جوانترین شوێنە ئایینییەکانی ناوچەی کوردی — دەیرێکی کۆنی ئۆرتۆدۆکسی سریانییە لەنێو گردەکانی دەرەوەی شاری ماردین، بەردە هەنگوین‌ڕەنگەکەی لەبەرامبەر لێژاییەکانی سەر دەشتی میزۆپۆتامیا دەدرەوشێتەوە. بەهۆی ڕەنگە زێڕینەکەی دیوارەکانی بە «دەیری زەعفەران» ناسراوە و بۆ چەندین سەدە مەقەڕی پاتریارکەکانی کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی سریانی بووە. ئەم یادگارە دەوڵەمەندە بە مێژوو و باوەڕ، بەشێکی بەهادارە لە میراتە قووڵە مەسیحییەکەی ناوچەکە.
دەیرولزەعفەران، دەیرێکی زێڕین لە لێژاییەکانی سەر دەشتەکە، زیاتر لە پازدە سەدە پەرستش و خۆتەرخانکردن لە خۆیدا هەڵدەگرێت. ئەم ناساندنە مێژوو، کۆمەڵگە و شوێنی دەیرەکە دەخاتە بەر باس.
خاڵە سەرەکییەکان
• دەیرولزەعفەران دەیرێکی کۆنی ئۆرتۆدۆکسی سریانییە نزیک ماردین.
• بەهۆی ڕەنگە زێڕینەکەی بەردەکانی بە «دەیری زەعفەران» ناسراوە.
• بۆ چەندین سەدە مەقەڕی پاتریارکە ئۆرتۆدۆکسە سریانییەکان بووە.
• ڕەگ و ڕیشەکانی بۆ نزیکەی 1,500 ساڵ پێش ئێستا دەگەڕێتەوە، لەسەر شوێنێکی پیرۆزی کۆنتر.
• هێشتا دەیرێکی چالاک و ناوەندێکی میراتی سریانییە.
زانیارییە خێراکان
ناو: دەیرولزەعفەران (مۆر حەنانۆ)
واتا: «دەیری زەعفەران»
جۆر: دەیری ئۆرتۆدۆکسی سریانی
وڵات / ناوچە: تورکیا (باکوور)
نزیک: ماردین
دامەزراندن: نزیکەی سەدەی 5
ڕۆڵی مێژوویی: مەقەڕی پاتریارکە ئۆرتۆدۆکسە سریانییەکان
دۆخ: دەیرێکی چالاک
ناوەڕۆک
کەسایەتی، شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
دەیرولزەعفەران لە کوێیە؟
دەیرولزەعفەران لەنێو گردەکانە، لە مەودایەکی کەم لە ڕۆژهەڵاتی ماردین، بەسەر دەشتی کەناری باکووری میزۆپۆتامیای سەروودا دەڕوانێت. لە ناوچەی مێژوویی تورعەبدینە کە بۆ چەندین سەدە ناوەندی سەرەکیی مەسیحیەتی سریانی بووە. ناوچە فراوانەکە دەیر و کڵێسای کۆنی زۆر لە خۆ دەگرێت، لەوانە دەیری مەزنی مۆر گەبریەل نزیک میدیات. دەیرە زێڕینەکە لەبەرامبەر لێژاییە ڕووتەکان ڕاوەستاوە و دیمەنێکی فراوانی زەوییە نزمەکانی خوارەوەی لێوە دەبینرێت.
دەیری زەعفەران
ناوە بەربڵاوەکەی دەیرەکە، «دەیری زەعفەران»، لە ڕەنگە زەردە زێڕینە گەرمەکەی ئەو بەردە ناوخۆییەوە هاتووە کە پێی دروست کراوە و لە تیشکی خۆردا وا دەردەکەوێت کە وەک زەعفەران دەدرەوشێتەوە. هەندێک دەڵێن زەعفەرانی تێکەڵکراو لەگەڵ مەڵاتدا ڕەنگەکەی تۆختر کردووە، بەڵام بە پلەی یەکەم خودی بەردەکەیە کە ڕەنگە بەناوبانگەکەی بە دیوارەکان دەبەخشێت. کۆمەڵە بیناکە پێکهاتەیەکی جوانە لە کڵێسا، پەرستگای بچووک، حەوشە و ژوور، لەگەڵ بەردڕێژیی ورد هەڵکەندراو و دەروازەیەکی گەورە؛ بە درێژایی چەندین سەدەی پەرستش و خۆتەرخانکردن دروست کراوە و ڕازاوەتەوە.
مەقەڕی پاتریارکەکان
بۆ نزیکەی شەش سەد ساڵ، دەیرولزەعفەران مەقەڕی پاتریارکەکانی کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی سریانی بوو — دڵی ڕۆحیی کڵێسا و شوێنی نیشتەجێبوونی سەرۆکە باڵاکەی. لێرەوە پاتریارکەکان ڕێنماییی شوێنکەوتوانی خۆیان لە سەرانسەری ناوچەکە و دەرەوەی دەکرد و دەیرەکە بوو بە ناوەندێکی دەسەڵاتی ئایینی، فێربوون و پاراستنی نەریتی سریانی. هەرچەندە مەقەڕی پاتریارک دواتر بۆ شوێنێکی تر گوازرایەوە، ئەو سەدە درێژانەی دەیرولزەعفەران دڵی کڵێسا بوو، پێگەیەکی ڕێزلێگیراوی لە مەسیحیەتی سریانیدا پێ بەخشی کە تا ئەمڕۆش هەڵی دەگرێت.
شوێنێکی کۆن و پیرۆز
دەیرەکە لەسەر زەوییەک دروست کراوە کە زۆر پێشتر بە پیرۆز دانراوە. لە ژێر بیناکاندا ژوورێکی کۆن هەیە کە دەگوترێت لە کۆنەسەردەمی دووردا خۆرپەرستان وەک پەرستگا بەکاریان هێناوە؛ بانەکەی لە بەردی گەورە پێک هاتووە کە بەبێ مەڵات دانراون. لەسەر ئەم بناغە کۆن و ڕێزلێگیراوە، دەیرە مەسیحییەکە نزیکەی سەدەی پێنجەم دروست کرا و تەرخان کرا بۆ پیاوێکی پیرۆزی ڕێزلێگیراو، مۆر حەنانۆ، کە بە فەرمی ناوی ئەو هەڵدەگرێت. ئەوەی لێرە باوەڕ لەسەر باوەڕ کەڵەکە بووە، دەیرولزەعفەران دەکات بە شوێنێک کە مێژووە درێژە ئایینییەکەی ناوچەکە لە یەک شوێندا کۆ دەکاتەوە.
دەیرولزەعفەران لە ئەمڕۆدا
ئەمڕۆ دەیرولزەعفەران هێشتا دەیرێکی چالاک و یەکێک لەو شوێنە میراتییانەی ناوچەی ماردینە کە زۆرترین سەردانیان دەکرێت؛ پێشوازی لە زایران و گەشتیاران دەکات کە بۆ سەرسامبوون بە تەلارسازیی زێڕین، ژوورە کۆنەکان و مێژووە درێژەکەی دێن. ڕاهیب و خوێندکارەکان ژیانی ئایینییەکەی بە زیندوویی دەهێڵنەوە و زمان و ڕێوڕەسمە ئایینییەکانی سریانی لەنێو دیوارەکانیدا بەردەوام ڕێزیان لێ دەگیرێت. دەیری زەعفەران، کە لەسەر لێژایی گردەکە لە سەرووی دەشتەکەوە دەدرەوشێتەوە، وەک یادگارێکی بەهادار لە میراتە قووڵ و فرەڕەهەندەکەی ناوچەی کوردی دەمێنێتەوە.
هێڵی کات
کۆنەسەردەم — ژوورێکی پیرۆزی کۆنتر لە شوێنەکەدایە کە بۆ پەرستشی پێش مەسیحیەت بەکار هاتووە.
نزیکەی سەدەی 5 — دەیرە مەسیحییەکە دامەزراوە و بۆ مۆر حەنانۆ تەرخان کراوە.
سەردەمی ناوەڕاست — دەیرولزەعفەران دەبێت بە مەقەڕی پاتریارکە ئۆرتۆدۆکسە سریانییەکان.
سەدەی 20 — مەقەڕی پاتریارک لە کۆتاییدا لە دەیرەکەوە دەگوازرێتەوە.
ئەمڕۆ — دەیرولزەعفەران هێشتا دەیرێکی چالاک و شوێنێکی میراتییە نزیک ماردین.
پرسیارە باوەکان
دەیری دەیرولزەعفەران چییە؟
دەیرێکی کۆنی ئۆرتۆدۆکسی سریانییە نزیک ماردین، بە «دەیری زەعفەران» ناسراوە و بۆ چەندین سەدە مەقەڕی پاتریارکە ئۆرتۆدۆکسە سریانییەکان بووە.
بۆچی پێی دەگوترێت دەیری زەعفەران؟
ناوەکە لە ڕەنگە زەردە زێڕینە گەرمەکەی بەردە ناوخۆییەکەوە هاتووە کە پێی دروست کراوە و لە تیشکی خۆردا وەک زەعفەران دەدرەوشێتەوە.
دەیرولزەعفەران لە کوێیە؟
لە گردەکانی ڕۆژهەڵاتی ماردینە لە باشووری ڕۆژهەڵاتی تورکیا، لە تورعەبدینی مێژوویی کە ناوەندی سەرەکیی مەسیحیەتی سریانییە.
دەیرولزەعفەران هێشتا چالاکە؟
بەڵێ. هێشتا دەیرێکی چالاک و شوێنێکی گرنگی میراتە، زمان و ڕێوڕەسمە ئایینییە سریانییەکان زیندوو دەهێڵێتەوە و پێشوازی لە زایران و سەردانکەران دەکات.
کەسایەتی، شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
تورعەبدین · مەسیحیەتی ئۆرتۆدۆکسی سریانی · دەیرەکانی ناوچەکە · ماردین · دەیری مۆر گەبریەل · میدیات.
سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر
دەیری دەیرولزەعفەران — Wikipedia