پێشەکی
دەیری مار گەبریێل یەکێکە لە کۆنترین دەیرە چالاکەکانی جیهان؛ قەڵایەکی گەورەی باوەڕە لە نێو گردە بەردەئاهەکییە شەپۆلئاساکانی تورعەبدین، ئەو ناوچە مێژووییە ناوەندییەی مەسیحییە سریانییەکان لە نزیک میدیاتی باشووری ڕۆژهەڵاتی تورکیا. زیاتر لە شانزە سەدە لەمەوبەر دامەزراوە و بە درێژایی هەموو ئەو سەردەمە دوورودرێژانەی دوای ئەوە ناوەندێکی کڵێسای سریانیی ئۆرتۆدۆکس بووە؛ شوێنی ڕاهیب و فێربوون و نوێژ، کە بە شەڕ و ئیمپراتۆریەت و تەنگانەدا تێپەڕیوە. یادگارێکی زیندووە لە دیمەنە ئایینییە دەوڵەمەندەکەی ناوچە کوردییەکە.
دەیرێکە لە کۆتایی سەردەمی دێرینەوە چراکانی ڕووناک ڕاگرتووە؛ مار گەبریێل گەنجینەیەکی تورعەبدینە. ئەم ناساندنە سەیری مێژوو و کۆمەڵگە و شوێنەکەی دەکات.
خاڵە سەرەکییەکان
• دەیری مار گەبریێل دەیرێکی دێرینی سریانیی ئۆرتۆدۆکسە لە تورعەبدین، نزیک میدیات.
• لە کۆتایی سەدەی 4دا دامەزراوە؛ بەمە یەکێکە لە کۆنترین دەیرەکانی جیهان.
• لە مێژە ناوەندێکی کڵێسای سریانیی ئۆرتۆدۆکس و زمانی سریانی بووە.
• لە نێو گردە بەردەئاهەکییەکانی ناوچە مێژووییەکەی تورعەبدین هەڵکەوتووە.
• تا ئەمڕۆ هەر دەیرێکی زیندوو و چالاکە.
زانیارییە خێراکان
ناو: دەیری مار گەبریێل (دەیرولئومور)
جۆر: دەیری سریانیی ئۆرتۆدۆکس
وڵات / ناوچە: تورکیا (باکوور)
پارێزگا: ماردین (نزیک میدیات)
ناوچە: تورعەبدین
دامەزراندن: کۆتایی سەدەی 4 (نزیکەی 397)
نەریتی ئایینی: کڵێسای سریانیی ئۆرتۆدۆکس
دۆخ: دەیرێکی زیندوو و چالاک
پێڕست
کەسایەتی و شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
مار گەبریێل لە کوێیە؟
مار گەبریێل لە نێو گردەکانی ڕۆژهەڵاتی میدیات، لە ناوچەی تورعەبدینی پارێزگای ماردین هەڵکەوتووە؛ ئەو دەشتاییە بەرزە بەردەئاهەکییەی بە درێژایی زۆر سەدە ناوەندی مەسیحیەتی سریانی بووە. ناوچە بەرفراوانترەکە بەرەو ڕۆژاوا تا شاری ماردین و بەرەو باشوور تا نوسەیبین لەسەر سنوورە کۆنەکە درێژ دەبێتەوە. دەیرەکە لە خاکێکی کراوەدا هەڵکەوتووە کە باخی ترێ و کڵێسای دێرینی بەسەردا بڵاوە، و وەک قەڵایەک بەسەر کێڵگەکانی دەوروبەردا بەرز بووەتەوە.
تورعەبدین
تورعەبدین، ناوێک کە واتای «چیای بەندەکانی خودا» دەگەیەنێت، دەشتاییەکی بەرزە پێکهاتوو لە گردە شەپۆلئاساکان؛ لە مێژە بە ژمارە زۆرەکەی دەیر و کڵێسا و گوندە مەسیحییە بڵاوەکانی بەناوبانگە. زیاتر لە هەزار ساڵ یەکێک بوو لە ناوەندە گەورەکانی جیهانی سریانیی ئۆرتۆدۆکس؛ نیشتەجێگەی کولتوورێکی مەسیحیی تایبەت کە لە پاڵ کورد و عەرەب و خەڵکی دیکەی ناوچەکەدا ژیاوە. هەرچەندە لە سەدەی ڕابردوودا ژمارەی دانیشتووانە مەسیحییەکەی زۆر کەم بووەتەوە، تورعەبدین هەر دیمەنێکی بە شێوەیەکی کەم وێنە دەوڵەمەندە بە باوەڕی دێرین، و مار گەبریێل بەناوبانگترین دەیرەکەیە.
شانزە سەدەی باوەڕ
مار گەبریێل لە کۆتایی سەدەی چوارەم، لە دەوروبەری ساڵی 397دا دامەزرا، و لەو کاتەوە بەردەوام بەکار هاتووە؛ ماوەیەک زیاتر لە شانزە سەد ساڵ کە دەیخاتە ڕیزی کۆنترین دەیرە ماوەکانی سەر زەوی. بە درێژایی سەدەکان گەشەی کرد و بوو بە کۆمەڵەیەکی گەورەی کڵێسا و نوێژخانەی بچووک و گومبەز و حەوشە؛ بەشێکی زۆری لە سەدە سەرەتاییەکانی مەسیحیەتدا دروست کراوە، لەگەڵ زیادکردن و نۆژەنکردنەوەکانی دواتر. وەک بارەگای ئەسقەفەکان و ناوەندێکی بەهێزی کڵێسای سریانی خزمەتی کردووە؛ سەرەڕای داگیرکردن و تاڵانکردن و ماوە درێژەکانی پاشەکشە، کۆمەڵگەکە هەرگیز بۆ هەمیشە وازی لێ نەهێناوە.
پارێزەری زمانی سریانی
جگە لە ڕۆڵەکەی وەک شوێنی پەرستن، مار گەبریێل پارێزەری زمانی سریانی بووە؛ شێوەیەکی زمانی ئارامییە، نزیک بەو زمانەی دوو هەزار ساڵ لەمەوبەر لە ڕۆژهەڵاتی نزیک قسەی پێ دەکرا. لە ناو دیوارەکانیدا ڕاهیب و قوتابییەکان دەستنووسەکانیان لەبەر گرتووەتەوە، نەریتی دێرینی ڕێوڕەسمە ئایینییەکانیان فێر کردووە و کەلەپوورێکی زانست و فێربوونیان زیندوو ڕاگرتووە کە دەگەڕێتەوە بۆ کۆتایی سەردەمی دێرین. ئەمڕۆ دەیرەکە هەر زمانی سریانی بە گەنجان فێر دەکات؛ یارمەتیی پاراستنی یەکێک لە کۆنترین زمانە زیندووە مەسیحییەکان دەدات بۆ نەوەکانی داهاتوو.
مار گەبریێلی ئەمڕۆ
ئەمڕۆ مار گەبریێل هەر دەیرێکی زیندووە؛ ڕاهیب و ڕاهیبە و قوتابی تێیدا دەژین، و ناوەندێکی ڕۆحیی کۆمەڵگەی سریانیی ئۆرتۆدۆکسە، هەم لە ناوچەکە و هەم لە نێو ئەو ژمارە زۆرەی کۆچیان بۆ دەرەوە کردووە. پێشوازی لە زائر و سەردانکەران دەکات کە تەمەنە درێژەکەی و جوانییەکەی ڕایان دەکێشێت، و وەک هێمایەکی بەهێزی خۆڕاگری هەڵکەوتووە؛ کۆمەڵگەیەکی دێرینی مەسیحی کە لە تورعەبدین بە ماڵی خۆیەوە پابەندە، بەشێک لە کەلەپوورە قووڵ و چەندلقەکەی ناوچە کوردییەکە.
ڕیزبەندیی کاتیی ڕووداوەکان
نزیکەی 397 — دەیری مار گەبریێل لە تورعەبدین دامەزرێت.
سەدە سەرەتاییەکان — گەشە دەکات و دەبێتە کۆمەڵەیەکی گەورە و بارەگای کڵێسای سریانی.
بە درێژایی سەردەمەکان — دەیرەکە بە داگیرکردن و تاڵانکردن و پاشەکشەدا تێدەپەڕێت.
سەدەی 20 — ژمارەی دانیشتووانە مەسیحییەکەی تورعەبدین زۆر کەم دەبێتەوە.
ئەمڕۆ — مار گەبریێل هەر دەیرێکی زیندوو و ناوەندێکی کەلەپووری سریانییە.
پرسیارە باوەکان
دەیری مار گەبریێل چییە؟
دەیرێکی دێرینی سریانیی ئۆرتۆدۆکسە لە تورعەبدین، نزیک میدیات؛ لە دەوروبەری ساڵی 397دا دامەزراوە و یەکێکە لە کۆنترین دەیرە چالاکەکانی جیهان.
مار گەبریێل لە کوێیە؟
لە ناوچەی تورعەبدینی پارێزگای ماردینی باشووری ڕۆژهەڵاتی تورکیا، لە گردەکانی ڕۆژهەڵاتی میدیات هەڵکەوتووە.
دەیری مار گەبریێل چەند کۆنە؟
لە کۆتایی سەدەی 4دا، لە دەوروبەری ساڵی 397، دامەزراوە؛ بەمە مێژووێکی بەردەوامی زیاتر لە شانزە سەدەی هەیە.
ئایا مار گەبریێل هێشتا چالاکە؟
بەڵێ. هەر دەیرێکی زیندوو و چالاکە کە ڕاهیب و ڕاهیبە و قوتابی تێیدا هەن، و ناوەندێکی کۆمەڵگەی سریانیی ئۆرتۆدۆکس و زمانی سریانییە.
کەسایەتی و شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
تورعەبدین · مەسیحیەتی سریانیی ئۆرتۆدۆکس · زمانی سریانی · میدیات · ماردین · نوسەیبین.