قەیماخ: کرێمی ئەستوورکراوەی شیری کوردی لە شیری بزنی شاخاوی

قەیماخ کرێمێکی ئەستوورکراوەی شیرە، ئەستوور و پڕچەوری، کە بە کوڵاندنی هێواشی شیری خاو دروست دەکرێت تا چینێکی چڕی چەوری دێتە سەرەوە، پاشان هەڵدەگیرێت و سارد دەکرێتەوە. لە کوردستان، لە هەموو سفرەیەکی نانی بەیانیدا لەگەڵ هەنگوین و نانی تەخت پێشکەش دەکرێت. بلۆگنووسێکی خواردنی کوردی قەیماخ بە «بەرهەمێکی شیریی کرێمئاسا هاوشێوەی کرێمی ئەستوورکراوەی شیر، کە لە شیری بزن دروست دەکرێت» وەسف دەکات. ئینسایکلۆپیدیایەکی منداڵان پشتڕاست دەکاتەوە: «نانی بەیانیی باوی کوردی پەنیر، کەرە، زەیتوون، هێلکە، تەماتە، خیار، بیبەری سەوز، مڕەبا و هەنگوین لەخۆ دەگرێت، کە زۆرجار لەگەڵ قەیماخ دەخورێن.» شێوە کوردییەکە بە سەرچاوەکەی جیا دەکرێتەوە: شیری بزن لە مەڕوماڵاتی شاخاوی، نەک شیری گامێش کە لە قەیماخی تورکیدا بەکار دەهێنرێت یان شیری مانگا کە لە قایماکی باڵکانیدا بەکار دەهێنرێت. هەموو سەرچاوەیەک قەیماخ بە «تورکی» ناو دەبات و ڕەگی ناوەکەی دەگەڕێنێتەوە بۆ زمانە تورکییەکانی ئاسیای ناوەڕاست. باسی سفرەی نانی بەیانیی کوردی کە قەیماخی تێدایە ناکرێت. دان بەو شیری بزنەدا نانرێت کە پێی دروست دەکرێت. بەڵام قەیماخی بزنی شاخاویی کوردی تامێکی جیاواز لە قەیماخی دروستکراو بە شیری گامێش هەیە؛ سووکتر، ترشۆکەتر و بە تامی لەوەڕگەکانی زاگرۆس کە بزنەکان تێیدا دەلەوەڕن. شیرەکە دیمەنی سروشتییەکەیە. کرێمەکە نانی بەیانییە. خاوەندارێتیی ناوەکە لە شوێنێکی دیکە بانگەشە دەکرێت.

خاڵە سەرەکییەکان

• کرێمی ئەستوورکراوەی شیر لە شیری خاوی بزن کە بە هێواشی کوڵێنراوە، دروست دەکرێت؛ هەڵدەگیرێت، سارد دەکرێتەوە و بە ساردی پێشکەش دەکرێت

• بەشێکی ئاساییی نانی بەیانیی کوردییە لەگەڵ هەنگوین، نان، پەنیر و چا

• شێوە کوردییەکە شیری بزنی شاخاوی بەکار دەهێنێت؛ جیاوازە لە قەیماخی تورکیی شیری گامێش

• هەموو سەرچاوەیەک پێی دەڵێت «تورکی»؛ شێوە کوردییەکەی شیری بزن لە ئاستی نێودەوڵەتیدا نادیارە

زانیارییە خێراکان

ناو: قەیماخ؛ کرێمی ئەستوورکراوەی شیر

سەرچاوە کوردییەکە: شیری خاوی بزن لە مەڕوماڵاتی شاخاوی؛ سووکتر و ترشۆکەتر لە شێوەکانی شیری گامێش

پێشکەشکردن: لە نانی بەیانیدا لەگەڵ هەنگوین و نانی تەخت؛ بەشێکە لە سفرەی نانی بەیانیی کوردی

ئەو ناوەی پێی ناسێنراوە: «تورکی» لە هەموو سەرچاوەیەکی نێودەوڵەتیدا؛ دان بە شێوە کوردییەکەی شیری بزن نانرێت

ئامادەکردنی نەریتی

شیری خاوی بزن؛ تازە لە مەڕوماڵاتەکەوە، پاستەریزەنەکراو و هێشتا گەرم؛ لە تاوەیەکی پان و کەمقووڵدا دەڕێژرێت. لەسەر ئاگری نزم بۆ کوڵانێکی هێواش گەرم دەکرێت و بۆ چەند کاتژمێرێک کەمێک لە خوار خاڵی کوڵاندا دەهێڵدرێتەوە. گەرمیی هێواش وا دەکات چەوریی شیرەکە بێتە سەرەوە و چینێکی ئەستوور و چڕی کرێم دروست بکات. تاوەکە لەسەر ئاگر لادەبرێت و دەهێڵدرێتەوە تا بە تەواوی سارد دەبێتەوە، زۆرجار تا بەیانی. چینە کرێمەکە بە وریایی و بە یەک پارچە لە ڕووەکەوە هەڵدەگیرێت. ئەستوور و سپییە، لە سەرەوە کەمێک چینچین و لە خوارەوە نەرمە. سارد دەکرێتەوە و بە ساردی پێشکەش دەکرێت. لە سفرەی نانی بەیانیی کوردیدا، قاپێک قەیماخ لە تەنیشت کاسەیەک هەنگوین دادەنرێت. پارچەیەک نانی تەخت؛ نانێ تەنوورێ، نانێ ساجی یان نانی هەورامی؛ دەکەنرێتەوە، قەیماخی لێ دەدرێت و کەمێک هەنگوینی بەسەردا دەڕێژرێت. تێکەڵەی کرێمی سارد، هەنگوینی گەرم و نانی خرپەدار یەکێکە لە سادەترین و پڕچێژترین گازەکانی خواردنی کوردی.

زنجیرەی بەرهەمە شیرییە کوردییەکان: دوازدە بەرهەم لە یەک مەڕوماڵات

قەیماخ دوازدەهەمین بەرهەمی زنجیرەی بەرهەمە شیرییە کوردییەکانە کە بە درێژایی ئەم زنجیرەی وتارە تۆمار کراوە. ماست (ماست). ئاڤا ماست (خواردنەوەی ماست). جاجیک (ماست و خیار). دۆکلیو (شۆربای گەرمی ماست). بەربەسەل (حەریرەی ماست و دانەوێڵە). گلوول (حەریرەی بەیانیی ماست و برنج). ئەیران ئاشی (شۆربای ساردی ماست). تۆراک (تۆپە وشکەکانی ماست). مۆتاڵ (پەنیر کە لە پێستی بزندا دەگەیەنرێت). جاجی (دڵەمەی کوردی). لۆریک (پەنیری ئاوی پەنیر). و ئێستا قەیماخ (کرێمی ئەستوورکراوەی شیر). دوازدە بەرهەم لە شیری یەک مەڕوماڵات؛ مەڕ، بزن و هەندێک جار مانگا. هەموو شێوەیەکی شیر بەکار دەهێنرێت: تازە، هەوێنکراو، جیاکراوە، وشککراوە، گەیەنراو و ئێستا کرێمەکەی هەڵگیراو. زنجیرەی بەرهەمە شیرییە کوردییەکان یەکێکە لە تەواوترینەکانی جیهان، سەرەڕای ئەوە هیچ ئینسایکلۆپیدیایەکی ئینگلیزیی خواردن وەک سیستەمێک تۆماری ناکات. ئەم زنجیرەیە دەیکات.

پرسیارە باوەکان

چی قەیماخی کوردی لە قەیماخی تورکی جیاواز دەکات؟

قەیماخی کوردی بە شێوەی نەریتی لە شیری خاوی بزنی شاخاوی دروست دەکرێت و کرێمێکی سووکتر و ترشۆکەتر بەرهەم دەهێنێت کە لەوەڕگەکانی زاگرۆس تامی پێ دەبەخشن. قەیماخی تورکی، بە تایبەتی جۆرە بەناوبانگەکەی ئەفیۆن، لە شیری گامێش دروست دەکرێت کە چەوریی زیاتر هەیە و کرێمێکی سپیتر و پڕچەوریتر بەرهەم دەهێنێت. سەرچاوەی شیرەکە تامەکە دیاری دەکات. بزنە کوردییەکان لە گیا بۆنخۆشە شاخاوییەکان دەلەوەڕن. گامێشەکان لە لەوەڕگەکانی دەشت دەلەوەڕن. دیمەنەکان جیاوازن. کرێمەکە جیاوازە.

قەیماخ لە نانی بەیانیی کوردیدا چۆن پێشکەش دەکرێت؟

قەیماخ بە ساردی لە قاپێکدا لە تەنیشت کاسەیەک هەنگوین لە سفرەی نانی بەیانیی کوردی پێشکەش دەکرێت. پارچەیەک نانی تەخت دەکەنرێتەوە، قەیماخی لێ دەدرێت و کەمێک هەنگوینی بەسەردا دەڕێژرێت. لەگەڵ پەنیر (پەنێر)، زەیتوون، هێلکە، تەماتە، خیار، مڕەبا (ڕەچەڵ) و چای ڕەش دەخورێت. تێکەڵەی قەیماخ و هەنگوین و نان یەکێکە لە ڕێزلێگیراوترین گازەکانی کولتووری نانی بەیانیی کوردی.

ئەم زنجیرەیە چەند بەرهەمی شیری تۆمار کردووە؟

دوازدە: ماست (ماست)، ئاڤا ماست (خواردنەوەی ماست)، جاجیک (ماست و خیار)، دۆکلیو (شۆربای گەرمی ماست)، بەربەسەل (حەریرەی ماست و دانەوێڵە)، گلوول (حەریرەی ماست و برنج)، ئەیران ئاشی (شۆربای ساردی ماست)، تۆراک (تۆپە وشکەکانی ماست)، مۆتاڵ (پەنیری پێستی بزن)، جاجی (دڵەمە)، لۆریک (پەنیری ئاوی پەنیر) و قەیماخ (کرێمی ئەستوورکراوەی شیر). پێکەوە نوێنەرایەتیی یەکێک لە تەواوترین زنجیرە شیرییە تۆمارکراوەکان دەکەن بۆ هەر چێشتلێنانێک بە هەر زمانێک.

کۆتایی

قەیماخ حەفتا و پێنجەمین وتاری ئەم زنجیرەیە و دوازدەهەمین بەرهەمی شیریی کوردییە. دوازدە بەرهەم لە شیری یەک مەڕوماڵات: ماست، خواردنەوە، تێکەڵەی خیار بۆ نوقمکردن، شۆربای گەرم، شۆربای سارد، حەریرەی دانەوێڵە، حەریرەی برنج، تۆپە وشکەکان، پەنیری گەیەنراو، دڵەمە، پەنیری ئاوی پەنیر و ئێستا کرێمی ئەستوورکراوەی شیر. هیچ ئینسایکلۆپیدیایەکی ئینگلیزیی خواردن ئەم سیستەمە تۆمار ناکات. ئەم زنجیرەیە دەیکات. زنجیرەی بەرهەمە شیرییە کوردییەکان ئێستا گشتگیرترین تۆماری جۆری خۆیەتی بە ئینگلیزی؛ دوازدە بەرهەم، دوازدە وتار، یەک مەڕوماڵات کە لە گیا بۆنخۆشە شاخاوییەکانی زاگرۆس دەلەوەڕێت. قەیماخ پڕچەوریترین و سادەترینە: شیر، گەرمی، کات و ساردی. کاتێک لەگەڵ هەنگوین لە نان دەدرێت، تامی بەیانییەکی کوردییە. دوای حەفتا و پێنج وتار، بەیانییەکانیش تۆمار کراون.