کەشکە: شۆلەی ساوەر و ماستی ترشی کوردی کە ناوەکەی لە لیستی یونسکۆدایە…

کەشکە: شۆلەی ساوەر و ماستی ترشی کوردی کە ناوەکەی لە لیستی یونسکۆدایە

کەشکە خواردنێکی ماڵەوەی کوردییە لە ساوەر کە لە ماستی ترشدا لەگەڵ کەمێک ئارد دەکوڵێندرێت، چڕ دەکرێتەوە تا دەبێتە شۆلە و لە کاسەیەکی فراواندا پێشکەش دەکرێت، بەوەی کەرەی تواوە دەڕژێندرێتە ناو چاڵێک لە ناوەڕاستیدا. خواردنێکی سادە و ترش و چەورە کە بە کەوچک دەخورێت؛ لەگەڵ دانەوێڵەکە، کەرەکەش بە کەوچک هەڵدەگیرێت. بلۆگێکی تایبەت بە چێشتی کوردی ڕێچکەکە بە وردی تۆمار دەکات: ساوەر لە ماستی کەمێک ترشدا لێ دەندرێت تا قەوامی شۆربا وەردەگرێت، پاشان دەڕژێندرێتە کاسەیەکی قووڵ کە «چاڵێکی گەورە لە ناوەڕاستیدا» بە کەرەی تواوە پڕ دەکرێتەوە. تێبینییەکە ڕوونە: «دەبێت ماستەکە کەمێک ترش بێت بۆ کەمکردنەوەی کاریگەریی کەرەکە.» ئەمە خواردنێکی جوتیارانەیە؛ دانەوێڵە و شیری هەڵبەستوو و چەوری، ئەو سێ شتەی خێزانێکی کوردی لە شاخ هەمیشە هەیبوو. بەڵام ناوەکە ئاڵۆزییەکی لەگەڵدایە. «کەشکەک»، کە وشەکەی نزیکەی هەمان وشەیە، لە ساڵی 2011دا وەک خواردنێکی بۆنەیی تورکی چووە ناو لیستی نوێنەرایەتیی میراتی کەلتووریی ناماددیی مرۆڤایەتیی یونسکۆ: خورشتێکی گۆشت و گەنم کە لە ئاهەنگی هاوسەرگیریدا بە کۆمەڵ لێ دەندرێت. کەشکەی کوردی و کەشکەکی یونسکۆ ناو و دانەوێڵەیەکی هاوبەشیان هەیە، بەڵام هەمان خواردن نین و تەنها یەکێکیان لە لیستی میراتێکی نەتەوە یەکگرتووەکاندا هەیە. وەشانە کوردییەکە، ئەو شۆلەیەی ماستی ترش کە خواردنێکی ڕۆژانەیە، نادیارە.

خاڵە سەرەکییەکان

• ساوەر کە لە ماستی ترشدا لەگەڵ ئارد دەکوڵێندرێت و بە ڕشتنی کەرەی تواوە بۆ چاڵێک لە ناوەڕاستیدا پێشکەش دەکرێت

• خواردنێکی سادەی جوتیاران؛ دانەوێڵە، شیری هەڵبەستوو و چەوری، پێداویستییە بنەڕەتییەکانی خێزانێکی شاخاویی

• ناوەکەی لەگەڵ «کەشکەک» هاوبەشە، خواردنێکی بۆنەیی تورکی کە یونسکۆ لە ساڵی 2011دا تۆماری کردووە؛ بەڵام خواردنێکی جیاوازە

• وەشانە ڕۆژانە کوردییەکە نادیارە، لە کاتێکدا خواردنێکی بۆنەیی بە هەمان ناو لە لیستی میراتی نەتەوە یەکگرتووەکاندا هەیە

زانیارییە خێراکان

ناوی کوردی: کەشکە؛ لە کەشکەوە، ماستی ترشی پاڵێوراو

جۆر: شۆلەی ساوەر و ماستی ترش؛ لە کۆتاییدا کەرەی تواوەی بۆ زیاد دەکرێت

پێکهاتەکان: ساوەر، ماستی ترش، ئارد، کەرە، خوێ

دۆخی ناوەکە: «کەشکەک» یونسکۆ لە ساڵی 2011دا وەک خواردنێکی تورکی تۆماری کردووە؛ وەشانە کوردییەکە دانپێدانانی پێ نەکراوە

ئامادەکردنی نەریتی

ماستی ترش لەگەڵ کەمێک ئارد دەخولێندرێت تا یەکدەست دەبێت، بۆ ئەوەی بە گەرما نەبڕێت؛ ئاردەکە پرۆتینەکان جێگیر دەکات. ساوەر زیاد دەکرێت و مەنجەڵەکە لەسەر ئاگرێکی بەرز دادەنرێت، بە سەری نیوە داپۆشراو لێ دەندرێت و جاروبار دەخولێندرێت. دوای نزیکەی پازدە خولەک، تێکەڵەکە شل دەبێت و قەوامی شۆربا وەردەگرێت و دەست بە کوڵان دەکات. ئاگرەکە کەم دەکرێتەوە و لێنان بەردەوام دەبێت، بە خولاندنی زۆرجار، تا ساوەرەکە نەرم دەبێت و شۆلەکە چڕ دەبێتەوە. چەند خولەکێک بە داپۆشراوی دەهێڵدرێتەوە. پاشان دەڕژێندرێتە کاسەیەکی فراوان و قووڵ و چاڵێکی گەورە لە ناوەڕاستیدا دەکرێت. کەرەی تواوە دەڕژێندرێتە چاڵەکە. خواردنەکە بە کەوچک دەخورێت و هەر کەوچکێک کەمێک لە کەرە کۆبووەکە لەگەڵ دانەوێڵە ترشەکە هەڵدەگرێت. مەبەستەکە تەواو لەو جیاوازییەدایە: ترشیی ماستی هەڵبەستوو چەوریی کەرەکە هاوسەنگ دەکات و کەرەکەش ترشیی ماستەکە نەرم دەکاتەوە. ژەمێکی تەواوە لە سێ پێکهاتە کە خێزانێکی کوردی هەمیشە لەبەردەستی بووە.

دوو خواردن، یەک ناو، یەک تۆمارکردنی یونسکۆ

لە ساڵی 2011دا، یونسکۆ «کەشکەک»ی خستە ناو لیستی نوێنەرایەتیی میراتی کەلتووریی ناماددیی مرۆڤایەتی؛ وەک خواردنێکی بۆنەیی تورکی، خورشتێکی گۆشت و گەنم کە بە کۆمەڵ لە قازانی گەورەدا بۆ ئاهەنگی هاوسەرگیری و جەژنە ئایینییەکان لێ دەندرێت. نەریتێکی ڕاستەقینەیە و شایستەی تۆمارکردنە. بەڵام کەشکەی کوردی نییە. خواردنە کوردییەکە شۆلەی ساوەر و ماستی ترشە کە لە ماڵەوە بە کەوچک دەخورێت؛ نە گۆشتی تێدایە، نە قازانی گەورە و نە بۆنەیەکی هەیە. ئەو دووە دانەوێڵەیەک و ڕەگی ناوێکی هاوبەشیان هەیە و جگە لەمانە، زۆر کەم شتی دیکە. ئەمە شێوەیەکی بێدەنگتری ئەو سڕینەوەیەیە کە ئەم زنجیرەیە دووبارە و دووبارە تۆماری کردووە. کەس قەدەغەی کەشکەی کوردی نەکردووە. کەس ناوەکەی نەگۆڕیوە. بەڵام کاتێک ناوی «کەشکەک» لە تۆماری یونسکۆدا بە خواردنی بۆنەیی یەک نەتەوەوە بەسترا، وەشانە ڕۆژانە کوردییەکە لە دەرەوەی چوارچێوەکە هێڵدرایەوە. وشەکە ئێستا ئاماژە بە قازانێکی تورکی دەکات، نەک چێشتخانەیەکی کوردی. کەشکەی کوردی لە ماڵەکان و لە تاکە بلۆگێکی خواردنی کوردیدا ماوەتەوە، نەک لە هیچ لیستێکی میراتدا.

پرسیارە باوەکان

کەشکەی کوردی چییە؟

کەشکەی کوردی خواردنێکی ماڵەوەیە لە ساوەر کە لە ماستی ترشدا لەگەڵ کەمێک ئارد لێ دەندرێت، چڕ دەکرێتەوە تا دەبێتە شۆلە و بە ڕشتنی کەرەی تواوە بۆ چاڵێک لە ناوەڕاستی کاسەکەدا پێشکەش دەکرێت. بە کەوچک دەخورێت و هەر لقەمەیەک کەمێک کەرە لەگەڵ دانەوێڵە ترشەکە هەڵدەگرێت. ناوەکە لە کەشکەوە هاتووە، وشە کوردییەکە بۆ ماستی ترشی پاڵێوراو. خواردنێکی سادەی جوتیارانە، نەک خواردنێکی بۆنەیی.

ئایا کەشکەی کوردی هەمان کەشکەکی یونسکۆیە؟

نەخێر. ئەو خواردنەی یونسکۆ لە ساڵی 2011دا تۆماری کردووە، کەشکەکی بۆنەیی تورکییە؛ خورشتێکی گۆشت و گەنم کە بە کۆمەڵ لە قازانی گەورەدا بۆ ئاهەنگی هاوسەرگیری و جەژنەکان لێ دەندرێت. کەشکەی کوردی خواردنێکی جیاوازە: شۆلەی ساوەر و ماستی ترش کە لە ماڵەوە بە کەوچک دەخورێت و گۆشتی تێدا نییە. دانەوێڵەیەک و ڕەگی ناوێکی هاوبەشیان هەیە، بەڵام بە تەواوی بە شێوازی جیاواز ئامادە دەکرێن و دەخورێن. تەنها وەشانە بۆنەیی تورکییەکە لە لیستی یونسکۆدایە.

بۆچی ماستی ترش پێویستی بە ئاردە؟

ئارد ماستەکە جێگیر دەکات تا لە کاتی گەرمکردندا نەبڕێت و جیا نەبێتەوە. پرۆتینەکانی ماست لەژێر گەرمای بەرزدا جیا دەبنەوە، بەڵام بڕێکی کەمی ئارد کە پێشتر تێیدا دەخولێندرێت، پێکیانەوە دەبەستێت و ئاوی چێشتەکە یەکدەست دەهێڵێتەوە. ئەمە هەمان تەکنیکە کە لە خواردنە کوردییەکانی دیکەی لێنراو بە ماست، وەک دۆکلیو و کوتلک داو، بەکار دەهێنرێت. چێشتلێنەرە کوردەکان بۆ چەندین نەوە بەکاریان هێناوە بۆ گۆڕینی ماستی تازە بۆ بنەمایەکی جێگیر بۆ چێشتلێنان.

کۆتایی

کەشکە حەفتا و هەشتەم وتاری ئەم زنجیرەیەیە و جۆرێکی وردی سڕینەوە نیشان دەدات: نەک دزینی خواردنێک، بەڵکو دەستبەسەرداگرتنی ناوێک. کاتێک «کەشکەک» لە ساڵی 2011دا وەک خورشتێکی بۆنەیی تورکی چووە ناو لیستی یونسکۆ، وشەکە چیتر ئاماژە بەو چێشتخانە کوردییە نەکرد کە شۆلەیەکی ماستی ترش بە هەمان ناو بۆ سەدان ساڵ تێیدا بە هێواشی کوڵاوە. کەشکەی کوردی هەموو ئەو شتانەیە کە زنجیرەکە بەردەوام لە خواردنی کوردیدا دەیان دۆزێتەوە: دانەوێڵە، شیری هەڵبەستوو و چەوری، کە بە وریایی پێکەوە تێکەڵ دەکرێن بۆ دروستکردنی شتێکی تەواو لە پێکهاتەیەکی زۆر کەمەوە. کەرە کە دەڕژێندرێتە چاڵێک لە ناوەڕاستی کاسەیەکی دانەوێڵەی ترشدا. کەوچکێک. بەیانییەکی شاخاویی. خواردنێکی بۆنەیی نییە. پێویستی بە قازانی گەورە یان ئاهەنگی هاوسەرگیری نییە. تەنها ئەو سێ شتەی دەوێت کە خێزانێکی کوردی هەمیشە هەیبوو. دوای حەفتا و هەشت وتار، کەشکە بیرمان دەخاتەوە کە لیستەکانی میرات هەندێک نەریت تۆمار دەکەن و هەندێکی دیکە لەبەرچاو دەخەن؛ ئەوانەش کە لەبەرچاو خراون، هێشتا هەموو ڕۆژێک بە کەوچک دەخورێن.