پێشەکی
قەڵای کەرکووک دڵە کۆنەکەی یەکێک لە کۆنترین شارەکانی ناوچەکەیە؛ گردێکی گەورە کە لە ناوەندی کەرکووکدا بەسەر ڕووباری خاسەدا بەرز دەبێتەوە و پاشماوەی شارێکی کۆنی دیواربەند لە سەرەوەی هەیە، کە هەزاران ساڵە وەستاوە. وەک قەڵای بەناوبانگی هەولێر، گردێکی شوێنەوارییە کە بە یەک‌لەدوای‌یەک‌هاتنی سەردەمەکانی نیشتەجێبوونی مرۆڤ بەرز بووەتەوە؛ لە سەرهەڵدان و ڕووخانی چەندین ئیمپراتۆریدا ناوەندی شارەکە بووە. هەرچەندە لە سەردەمی نوێدا زیانێکی زۆری بینیوە، قەڵاکە هێشتا ڕۆحە مێژووییەکەی کەرکووکە؛ شارێکی فرەنەتەوە لە ناوچە جێناکۆکەکانی باکووری عێراق.
گردێکی کۆن لە ناوەندی شارێک کە ناکۆکی لەسەرە؛ قەڵای کەرکووک هەزاران ساڵ مێژوو هەڵدەگرێت. ئەم وتارە قەڵاکە و ڕابردوو و پێگەی ئەمڕۆی دەخاتە بەر باس.
خاڵە سەرەکییەکان
• قەڵای کەرکووک گردێکی کۆنی نیشتەجێبوونە لە ناوەندی کەرکووک.
• وەک قەڵای هەولێر، هەزاران ساڵە دانیشتووانی هەبووە.
• بەسەر ڕووباری خاسەدا بەرز دەبێتەوە و پاشماوەی شارێکی کۆنی تێدایە.
• لە سەردەمی چەندین ئیمپراتۆریدا دڵە مێژووییەکەی کەرکووک بووە.
• لە شارێکی فرەنەتەوەی ناوچە جێناکۆکەکانی باکووری عێراق هەڵکەوتووە.
زانیارییە خێراکان
ناو: قەڵای کەرکووک
جۆر: قەڵا و گردی شوێنەواریی کۆن
وڵات / ناوچە: عێراق (ناوچە جێناکۆکەکان)
شار: کەرکووک
دەوروبەر: گردێک لە سەرەوەی ڕووباری خاسە
تەمەن: هەزاران ساڵ نیشتەجێبوون
لەخۆ دەگرێت: شارێکی کۆنی دیواربەند و یادگارەکان
تایبەتمەندی: شارێکی مێژوویی فرەنەتەوە
ناوەڕۆک
کەسایەتی، شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
قەڵای کەرکووک لە کوێیە؟
قەڵاکە لە خودی ناوەندی کەرکووک، لەسەر گردێک لە سەرەوەی ڕووباری خاسە بەرز دەبێتەوە؛ ئەو ڕووبارەی بە ناو شارەکەدا تێدەپەڕێت، لە خاکە نەوت‌دەوڵەمەندەکانی باکووری عێراق. لە نزیکەوە بڵێسە هەمیشەییەکانی بابەگوڕگوڕ دەسووتێن و قەڵاکە ڕێگا بۆ بەراوردکردنی لەگەڵ قەڵای گەورەی هەولێر لە باکوور دەکاتەوە؛ ئەویش گردێکی کۆنی دانیشتوواندارە. شاری نوێ لە دەوروبەری قەڵاکەدا فراوان بووە، لە کاتێکدا خودی گردەکە کۆنترین چینەکانی چیرۆکە درێژەکەی کەرکووک هەڵدەگرێت.
گردێکی سەردەمەکان
وەک قەڵا گەورەکانی تری ناوچەکە، قەڵای کەرکووک گردێکی شوێنەوارییە؛ گردێک کە بە درێژایی هەزاران ساڵ بەرز بووەتەوە، چونکە هەر نەوەیەک لەسەر وێرانەکانی نەوەی پێشووی بنیاد ناوە و شاری کۆنی زۆر لە دەشتی دەوروبەر بەرزتر کردووە. نیشتەجێبوون لێرە بۆ کۆنییەکی دوور دەگەڕێتەوە و گردەکە بێ‌شمار جار بەهێز و لەنوێوە بنیاد نراوەتەوە. دیوار و دەروازەکان جارێک دەوری سەرەوەکەیان داوە و شارێکی کۆنی چڕیان لەخۆ گرتووە، بە ماڵ و مزگەوت و کڵێسا و کۆڵانەکانەوە؛ هەموویان لە سەرەوەی ڕووبارەکە و شارەکەی خوارەوە نیشتوون.
دڵی شارێکی کۆن
کەرکووک یەکێکە لە کۆنترین شوێنەکانی ناوچەکە کە بە بەردەوامی دانیشتووانی هەبووە، و قەڵاکە سەردەمێک لەدوای سەردەمێک دڵەکەی بووە. لە سەردەمی کۆندا بە ناوەکانی تر ناسراو بوو؛ شارەکەی سەر ئەم گردە لە ژێر ئیمپراتۆرییە گەورەکانی میزۆپۆتامیا و هەموو دەسەڵاتەکانی دواتردا ناوەندێک بووە. بەهۆی شوێنەکەی لەسەر ڕێگاکانی نێوان چیا و دەشتەکانەوە بە نرخ دەزانرا. قەڵاکە پەرستگا و مزگەوتە سەرەکییەکانی شارەکە و گۆڕی کەسایەتییە ڕێزلێگیراوەکانی لەخۆ دەگرت؛ بە درێژایی سەدەکان هەر ناوەندی کەرکووک مایەوە تا شاری نوێ لە دەوری بنەکەیدا فراوان بوو.
شارێک بۆ چەندین گەل
کەرکووک لە مێژە شارێک بووە بۆ چەندین گەل؛ کورد و تورکمان و عەرەب و مەسیحی لەوانەن. قەڵاکە لە گەڕەکە کۆنەکان و یادگارەکانیدا ئەم پێکەوەژیانە دەوڵەمەندە دەنوێنێت. لە سەردەمی نوێدا کەرکووک لە دڵی ناوچە جێناکۆکەکانی باکووری عێراقدا هەڵکەوتووە؛ کۆمەڵگە و دەسەڵاتە جیاوازەکان بانگەشەی سەر بە خۆبوونی دەکەن و پێگەی لە مێژە جێی ناکۆکییە. شارەکە و قەڵاکەی ئاڵۆزیی گەورەیان بینیوە و لە بەشی دوایی سەدەی بیستەمدا بەشێکی زۆری شاری کۆنی سەر گردەکە ڕووخێنرا یان بوو بە وێرانە. لەگەڵ ئەوەشدا، قەڵاکە وەک هێمایەکی هاوبەشی میراتە قووڵ و چین‌لەسەرچینەکەی شارەکە بەردەوامە.
قەڵاکە لە ئەمڕۆدا
ئەمڕۆ قەڵای کەرکووک شوێنێکی مێژووییە لە ناوەندی شارەکە؛ یادگارە ماوەکان هێشتا لە سەرەوەی گردەکەی هەن، وەک مزگەوتێکی کۆن و گۆڕێکی ڕێزلێگیراو و شوێنەوارەکانی شاری کۆن. جاروبار هەوڵ دەدرێت ئەوەی ماوەتەوە لێکۆڵینەوەی لەسەر بکرێت و نۆژەن بکرێتەوە. هەرچەندە زیانێکی زۆری بینیوە، هێشتا ڕۆحە کۆنەکەی کەرکووکە و بە شێوەیەکی بەهێز یاد لە مێژووە درێژەکەی ئەم شارە جێناکۆکە دەکاتەوە. هەزاران ساڵە بەسەر خاسەدا بەرز بووەتەوە و یادەوەریی هەموو ئەوانە هەڵدەگرێت کە کەرکووکیان بە ماڵ و نیشتمانی خۆیان زانیوە.
هێڵی کات
کۆنییەکی دوور — نیشتەجێبوون لەسەر گردەکە دەست پێ دەکات و وردەوردە گردە شوێنەوارییە گەورەکە بەرز دەکاتەوە.
ئیمپراتۆرییە کۆنەکان — شارەکەی سەر قەڵاکە لە ژێر دەسەڵاتە میزۆپۆتامیاییەکان و دەسەڵاتەکانی دواتردا گەشە دەکات.
سەدەکانی ناوەڕاست و سەردەمی عوسمانی — شاری کۆنی دیواربەند لەسەر گردەکەی سەرەوەی ڕووبارەکە هەڵکەوتووە.
سەدەی 20ەم — بەشێکی زۆری شاری کۆنی قەڵاکە ڕووخێنرا یان دەبێتە وێرانە.
ئەمڕۆ — قەڵاکە هێشتا دڵە مێژووییەکەی کەرکووکی جێناکۆکییە.
پرسیارە باوەکان
قەڵای کەرکووک چییە؟
گردێکی کۆنی نیشتەجێبوون، یان گردی شوێنەوارییە، لە ناوەندی کەرکووک؛ پاشماوەی شارێکی کۆنی دیواربەند لە سەرەوەی هەیە و هەزاران ساڵە دانیشتووانی هەبووە.
قەڵای کەرکووک لە کوێیە؟
لە دڵی شاری کەرکووکدا، لەسەر گردێک لە سەرەوەی ڕووباری خاسە، بەرز دەبێتەوە؛ لە ناوچە نەوت‌دەوڵەمەند و جێناکۆکەکانی باکووری عێراق.
قەڵای کەرکووک چەند کۆنە؟
نیشتەجێبوون لەسەر گردەکە بۆ هەزاران ساڵ پێش ئێستا دەگەڕێتەوە؛ ئەمە کەرکووک دەکاتە یەکێک لە کۆنترین شوێنەکانی ناوچەکە کە بە بەردەوامی دانیشتووانی هەبووە.
بۆچی کەرکووک جێی ناکۆکییە؟
کەرکووک شارێکی فرەنەتەوەیە، شوێنی ژیانی کورد و تورکمان و عەرەب و ئەوانی تر، لە ناوچە جێناکۆکەکانی باکووری عێراق؛ لە مێژە کۆمەڵگە و دەسەڵاتە جیاوازەکان بانگەشەی سەر بە خۆبوونی دەکەن.
کەسایەتی، شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
گردە شوێنەوارییە کۆنەکان · ناوچە جێناکۆکەکان · کەرکووکی فرەنەتەوە · کەرکووک · بابەگوڕگوڕ · قەڵای هەولێر.