پوختەی گشتی
ئەم هەفتەیە یەکێک بوو لە کاریگەرترین هەفتەکان لە مێژووی سیاسیی نوێی کورددا. تۆم باراک، نوێنەری ئەمریکا، کۆبوونەوەی ئاستبەرزی لەگەڵ ڕێبەرایەتیی حکومەتی هەرێمی کوردستان لە هەولێر ئەنجام دا، ڕێککەوتنی یەکخستنی هێزەکانی سووریای دیموکرات (SDF) و دیمەشق بەردەوام بوو لە داڕشتنەوەی دیمەنی دیپلۆماسی لە سووریا، تورکیا سەرەڕای گفتوگۆکانی ئاشتی هێرشە سەربازییەکانی لە باکووری عێراق دەست پێکردەوە، سەرکوتکردنی دەستبەسەرکراوە کوردەکان لەلایەن ئێرانەوە بە تۆمەتەکانی ئەشکەنجە و تۆمەتە هەڵگرەکانی سزای ئێعدام توندتر بوو، پێنج پارتی ئۆپۆزسیۆنی کوردی ئێران هاوپەیمانییەکی یەکگرتووی مێژووییان پێک هێنا و دیاسپۆرای کورد لە بەریتانیا پەیوەندییە پەرلەمانییەکانی زیاتر کرد. ئەمە پوختەی تەواوی هەفتەکەتانە.
ناوەڕۆک
- سەردانی نوێنەری ئەمریکا بۆ هەرێمی کوردستان
- یەکخستنی SDF و دیمەشق: ڕێککەوتنێکی مێژوویی لەژێر فشاردا
- تورکیا سەرەڕای پرۆسەی ئاشتی هێرشەکان دەست پێدەکاتەوە
- سەرکوتکردنی دەستبەسەرکراوە کوردەکان لەلایەن ئێرانەوە
- کردنە ئامانجی زمانی کوردی و کۆمەڵگای مەدەنی لە تورکیا
دیاسپۆرا و کاروباری نێودەوڵەتی
- ئۆپۆزسیۆنی کوردی ئێران هاوپەیمانییەکی مێژوویی پێک دەهێنێت
- کۆڕی دیاسپۆرای کوردی بەریتانیا و پەیوەندییە پەرلەمانییەکان
- گرنگترین پێشهاتە سیاسییەکەی ئەم هەفتەیە چی بوو؟
- بارودۆخی ئێستای پرۆسەی ئاشتیی PKK و تورکیا چییە؟
- هاوپەیمانیی هێزە سیاسییەکانی کوردستانی ئێران چییە؟
- ڕێککەوتنی SDF و دیمەشق بۆ کوردەکانی سووریا چ مانایەکی هەیە؟
- دیاسپۆرای کورد لە بەریتانیا چۆن بەشداری لە سیاسەتی بەریتانیا دەکات؟
لە شاخەکانی باکووری عێراقەوە تا ڕێڕەوەکانی کۆنفرانسە ئەورووپییەکانی ئاسایش و لە شەقامەکانی کوردستانی ئێرانەوە تا هۆڵەکانی پەرلەمانی بەریتانیا، کاروباری کورد ئەم هەفتەیە لە هەر چوار بەشەکەدا سەردێڕەکانی داگرت. لە خوارەوە پوختەیەکی گشتگیری گرنگترین پێشهاتەکانی سیاسەت، ئاسایش و کاروباری دیاسپۆرای کورد دەخەینە بەردەستتان.
سیاسەت و حوکمڕانی
سەردانی نوێنەری ئەمریکا بۆ هەرێمی کوردستان
تۆم باراک، باڵیۆزی ئەمریکا لە تورکیا و نوێنەری تایبەت بۆ عێراق و سووریا، ئەم هەفتەیە سەردانێکی دیاری هەرێمی کوردستانی کرد و کۆبوونەوەی بەدوایەکدا لەگەڵ باڵاترین ڕێبەرایەتیی هەرێمەکە ئەنجام دا. لە پیرمام لەگەڵ نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی هەرێمی کوردستان، و ڕێبەری پارتی دیموکراتی کوردستان (KDP)، مەسعود بارزانی، کۆ بووەوە؛ مەسرور بارزانی، سەرۆک وەزیران، هەروەها بەشداریی کۆبوونەوەکانی کرد. گفتوگۆکان پێکهێنانی وەستاوەی کابینەی دەیەمی حکومەتی هەرێمی کوردستان، گرژییە بەردەوامەکانی نێوان هەولێر و بەغدا لەسەر گواستنەوەی پارە و مافی خانەنشینی، هەروەها دیمەنی فراوانتری ئاسایشی ناوچەکە دوای گۆڕانە گەورەکانی سووریایان گرتەوە.
مەسعود بارزانی هەڵوێستێکی لەمێژینەی پارتی دیموکراتی کوردستانی دووبارە کردەوە: پۆستی سەرۆکی عێراق دەبێت وەک پشکی دەستووریی گەلی کورد بمێنێتەوە. پرۆسەی پێکهێنانی کابینەی حکومەتی هەرێم هێشتا یەکلایی نەکراوەتەوە و ناکۆکییەکانی بەغدا لەسەر هێڵی کاتیی فراوانتری حکومەتی فیدراڵی ئاڵۆزتری کردووە. هەنگاوێکی دیاری حوکمڕانی لەم هەفتەیەدا فراوانکردنی دانی مووچە بە شێوەی دیجیتاڵ لە سەرتاسەری هەرێمی کوردستان بوو؛ ڕێکارێک کە ئامانجی چارەسەرکردنی سکاڵا لەمێژینەکان بوو لەبارەی دواکەوتنی مووچە کە کاریگەری لەسەر کارمەندانی کەرتی گشتی هەیە.
یەکخستنی SDF و دیمەشق: ڕێککەوتنێکی مێژوویی لەژێر فشاردا
ڕێککەوتنی ئاگربەست و یەکخستنی هێزەکانی سووریای دیموکرات و حکومەتی نوێی دیمەشق، کە لە 30ی کانوونی دووەم واژۆ کرا، ئەم هەفتەیە بەردەوام بوو لە دیاریکردنی ئاراستەی گفتوگۆ دیپلۆماسییەکان. لە کۆنفرانسی ئاسایشی میونخ، مەزڵوم عەبدی، فەرماندەی SDF، زنجیرەیەک کۆبوونەوەی ئاستبەرزی تەواو کرد کە دیپلۆماتەکان بە بەهێزکردنی تۆڕێکی پاراستنی سیاسی بۆ بەڕێوەبەرایەتیی بە سەرکردایەتیی کورد لە باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریا وەسفیان کرد. شاندێکی کۆنگرێسی ئەمریکا بە سەرکردایەتیی سیناتۆر لیندسی گراهام پابەندیی خۆیان بە یاسای ڕزگارکردنی کوردەکان دووبارە پشتڕاست کردەوە؛ یاسایەک کە بۆ دڵنیابوون لەوە داڕێژراوە کە یەکخستنی SDF لەناو سوپای نیشتمانیی سووریادا ناسنامەی سیاسیی کورد ناسڕێتەوە. ڕێککەوتنەکە یەکخستنێکی قۆناغ بە قۆناغی سەربازی و کارگێڕیی باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریا دابین دەکات و حوکمی تایبەتی لەبارەی گەڕانەوەی ئاوارەکان و پاراستنی مافە مەدەنی و پەروەردەییەکانی کورد لەخۆ دەگرێت.
بەڵام بەرپرسانی باڵای نەتەوە یەکگرتووەکان کە زانیارییان بە ئەنجومەنی ئاسایش دەدا، ئاگادارییان دا کە گواستنەوەی سیاسی لە سووریا هێشتا زۆر ناسکە. سەرەڕای جووڵەی دیپلۆماسی، نوێبوونەوەی توندوتیژی لە باشووری سووریا و دەستێوەردانە بەردەوامەکانی ئیسرائیل سنوورەکانی ڕێککەوتنەکە دەخەنە تاقیکردنەوە. مەزڵوم عەبدی هەروەها سەردانی سلێمانی کرد و لەوێ لەگەڵ بافڵ تاڵەبانی و تۆم باراک کۆ بووەوە و گفتوگۆیان کرد لەبارەی ئەوەی داهاتووی SDF چۆن لەگەڵ دیمەنی گۆڕاوی ناوچەکە دەگونجێت؛ بە تایبەتی بە لەبەرچاوگرتنی ئەو کەمکردنەوەیەی هێزی سەربازی لە ناوچەکە کە واشنتن ڕایگەیاندووە.
ململانێ و ئاسایش
تورکیا سەرەڕای پرۆسەی ئاشتی هێرشەکان دەست پێدەکاتەوە
ڕاپۆرتێکی تیمەکانی ئاشتیخوازانی کۆمەڵگا کە لە 24ی شوبات بڵاو کرایەوە، شێوازێکی زۆر نیگەرانکەری بە بەڵگە تۆمار کرد: سەرەڕای گفتوگۆ ئاشتییە زۆر بانگەشەکراوەکانی نێوان PKK و تورکیا، کە نزیکەی شەش مانگیان بەبێ بۆردومانی تورکیا لە باکووری عێراق بەرهەم هێنابوو، هێزەکانی تورکیا ئەم هەفتەیە هێرشە سەربازییەکانیان دەست پێکردووەتەوە و بەردەوام بوون لە فراوانکردنی ژێرخانیان لە ناوچە سنوورییەکانی هەرێمی کوردستان. ڕاپۆرتەکە پرۆسەی ئاشتی بە ناسک وەسف کرد و نیگەرانیی جدی لەبارەی ئاراستەی درێژخایەنی ئاگربەستەکە ورووژاند. کۆمەڵگا کوردییەکانی گوندە سنوورییەکان هێشتا لەنێوان گەشبینیی دیپلۆماسیی پیشاندراو لە ئەنقەرە و واقیعی بەردەوامیی چالاکیی سەربازی لە مەیداندا گیر ماون کە تێیدا دەژین.
سەرکوتکردنی دەستبەسەرکراوە کوردەکان لەلایەن ئێرانەوە
بارودۆخی مافی مرۆڤ لە ڕۆژهەڵات، واتە کوردستانی ئێران، ئەم هەفتەیە بەردەوام بوو لە خراپتربوون بە شێوەیەکی توند. تۆڕی مافی مرۆڤی کوردستان (KHRN) ئێستا ناسنامەی 470 هاووڵاتیی کوردی پشتڕاست کردووەتەوە کە لە خۆپیشاندانەکانی کانوونی دووەمەوە دەستگیر کراون، هەرچەندە پێدەچێت کە کۆی ژمارەی دەستبەسەرکراوە کوردەکان لە 2,000 کەس زیاتر بێت. گێڕانەوەکانی خێزانەکان و دەستبەسەرکراوە ئازادکراوەکان ئەشکەنجەی سیستەماتیک لە شوێنەکانی دەستبەسەرکردندا وەسف دەکەن کە وەزارەتی هەواڵگری، ڕێکخراوی هەواڵگریی سپای پاسداران و پۆلیسی ئاسایشی گشتی بەڕێوەیان دەبەن. بەپێی هەواڵەکان، شێوازەکان لێدان، ئێعدامی نمایشی و دانپێدانانی بەزۆر دەگرنەوە. بەپێی هەواڵەکان، لانیکەم دە دەستبەسەرکراو بە زارەکی ئاگادار کراونەتەوە کە ڕووبەڕووی تۆمەتی محاربە، واتە دوژمنایەتی لەگەڵ خودا، دەبنەوە؛ تاوانێک کە دەتوانێت سزای ئێعدامی لێ بکەوێتەوە.
لەوانەی ئەم هەفتەیە تیشکیان خرایە سەر، کارۆ مەنبەریی 19 ساڵان بوو، کە لە 2ی شوباتدا لە سنە بە توندوتیژی لەلایەن هێزەکانی وەزارەتی هەواڵگرییەوە دەستبەسەر کرا؛ ئەو هێزانە هێرشیان کردە سەر ماڵی خێزانەکەی و هەڕەشەیان لە کەسوکارەکەی کرد. شوێنی هێشتا نەزانراوە. فواد فەتحی، چالاکوانی کرێکاریی کورد و زیندانیی سیاسی کە لە زیندانی ئەڤین ڕاگیراوە، لە 14ی شوباتدا بۆ ناڕەزایەتی دەربڕین لە بارودۆخەکەی مانی لە خواردن گرت. شێوازی دەستگیرکردنەکان، کە لە ماڵەکان، شوێنەکانی کار، نەخۆشخانەکان و کۆبوونەوەکانی یادکردنەوەدا ئەنجام دراون، ڕەنگدانەوەی ئەوەیە کە ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤ بە کردنە ئامانجی سیستەماتیکی کۆمەڵگای مەدەنیی کورد دوای شەپۆلی خۆپیشاندانەکانی کانوونی دووەم ناوی دەبەن.
کردنە ئامانجی زمانی کوردی و کۆمەڵگای مەدەنی لە تورکیا
لە تورکیا، پۆلیس هێرشی هەماهەنگکراوی بە سەرتاسەری 22 پارێزگادا ئەنجام دا و 96 کەسی لە گرووپە سیاسییەکان، سەندیکاکان و دەزگا میدیاییەکان دەستبەسەر کرد، لە ئۆپەراسیۆنەکاندا کە وەزارەتی ناوخۆ وەک کردنە ئامانجی MLKP وەسفی کردن. چاودێرانی مافی مرۆڤ هەروەها دادگاییکردنە بەردەوامە پەیوەستەکانیان بە مافەکانی زمانی کوردی بە بەڵگە تۆمار کرد، لەوانە بەردەوامیی دادگاییکردنی خاوەنی کافێیەک لە دیاربەکر کە تاوانەکەی ئەوە بوو ڕایگەیاندبوو کاروبارەکەی تەنها بە کوردی خزمەتی کڕیارەکان دەکات. لە ماردین، ڕۆژنامەنووسان لەسەر ڕاپۆرتێک لەبارەی تۆمەتەکانی ئەشکەنجە دەست بە دادگاییکردنیان کرا و بەپێی حوکمە پەیوەستەکان بە بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر تۆمەتبار کران.
دیاسپۆرا و کاروباری نێودەوڵەتی
ئۆپۆزسیۆنی کوردی ئێران هاوپەیمانییەکی مێژوویی پێک دەهێنێت
لە 22ی شوبات، پێنج بزووتنەوەی سەرەکیی سیاسیی کوردی ئێران پێکهێنانی هاوپەیمانیی هێزە سیاسییەکانی کوردستانی ئێرانیان ڕاگەیاند؛ بەرەیەکی فەرمیی یەکگرتوو بەرامبەر کۆماری ئیسلامی. ئەو پارتانەی بەشدارن بریتین لە حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران (PDKI)، پارتی ئازادیی کوردستان (PAK)، پارتی ژیانی ئازادی کوردستان (PJAK)، ڕێکخراوی خەباتی کوردستانی ئێران و کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان. لە کۆنفرانسێکی ڕۆژنامەوانیی هاوبەشدا، هاوپەیمانییەکە بە ڕوونی ئامانجی سەرەکیی خۆی ڕاگەیاند: ڕووخاندنی کۆماری ئیسلامی و دامەزراندنی مافی دیاریکردنی چارەنووسی کورد لە ئێران.
ئەم ساتە چەندین ساڵە ئامادەکاریی بۆ کراوە. پێشنیارەکە یەکەم جار لە 2022، دوای ڕاپەڕینەکەی بەهۆی مردنی مەهسا ئەمینییەوە هەڵگیرسا، خرایە ڕوو. ئەو خۆپیشاندانە جەماوەرییانەی لە کۆتایی کانوونی یەکەم و کانوونی دووەمدا ئێرانیان تەنی، و بە هێزی کوشندە ڕووبەڕوویان بوونەوە و هەزاران کەس لە سەرکوتکردنەکەدا کوژران، وا دەردەکەوێت هاندەری کۆتایی بووبن. شیکەرەوەکان تێبینی دەکەن کە پێکهێنانی ئەم هاوپەیمانییە تا ئێستا ڕوونترین نیشانەی ئاشکرایە کە ئەم گرووپانە پێیان وایە ڕووبەڕووبوونەوەی چەکداری لەگەڵ تاران لەوانەیە نزیک ببێتەوە. کۆمەڵگا دیاسپۆراییەکانی کورد لە سەرتاسەری ئەورووپا و ئەمریکای باکوور بە وردی چاودێرییان کردووە؛ لە هەفتەکانی ڕابردوودا خۆپیشاندانی گەورەی هاوپشتی لە میونخ و تۆرۆنتۆ لەژێر دروشمی ژن، ژیان، ئازادی ئەنجام دراون.
کۆڕی دیاسپۆرای کوردی بەریتانیا و پەیوەندییە پەرلەمانییەکان
لە 22ی شوبات لە وێست برۆمویچ، ڕێکخراوی ڕۆشنبیرانی کورد و ڕێکخراوی ڕێگای ئازادی میوانداریی کۆڕێکی گەورەی کراوەیان کرد کە ئەندامانی کۆمەڵگای دیاسپۆرای کورد لە شانشینی یەکگرتوو لەگەڵ یاسادانەرانی بەریتانیا و پسپۆڕانی یاسا کۆ دەکردەوە. تاهیر عەلی، پەرلەمانتاری پارتی کرێکاران، بەشداریی دانیشتنەکە بوو کە کۆمەڵێک بابەتی جۆراوجۆری گرتەوە: بەهێزکردنی دەنگی کورد لە پەرلەمان، ئەگەری دامەزراندنی گرووپێکی پەرلەمانیی هەموو پارتەکان بۆ بابەتەکانی کورد، فشارخستنە سەر وەزارەتی ناوخۆ بۆ ئەوەی لە هەڵسەنگاندنەکانی پەنابەریدا بە شێوەیەکی دروست بارودۆخی ئاسایشی کوردستان لەبەرچاو بگرێت و ڕۆڵی پەرلەمانی بەریتانیا لە هاندانی بەغدا بۆ جێبەجێکردنی پابەندییە دەستوورییەکانی بەرامبەر هەرێمی کوردستان.
لە هەمان کاتدا، ئەم هەفتەیە 33 ڕۆشنبیری چەپ لە سەرتاسەری جیهان بەیاننامەیەکی هاوبەشیان دەربڕی و داوای ئازادکردنی عەبدوڵڵا ئۆجەلانیان کرد، ڕێبەری زیندانیکراوی PKK، و بانگەوازەکەیان لە دەوری ئەوە داڕشت کە بە مافی ئەو بۆ هیوا وەسفیان کرد؛ مافی ئەوەی لە زینداندا نەمرێت. بەیاننامەکە نیشانەی بەردەوامیی گرنگیدانی نێودەوڵەتییە بە چارەنووسی ئۆجەلان کاتێک پرۆسەی ئاشتیی تورکیا و PKK پێش دەچێت، هەرچەندە بە پچڕپچڕ.
ڕوانین لە داهاتوو
جیهانی کورد لە خاڵێکی یەکلاکەرەوەدا دەچێتە ئازاری 2026ەوە. لە سووریا، ڕێککەوتنی یەکخستنی SDF دەرفەتێکی مێژوویی بۆ بەشدارکردنی سیاسیی کورد دەڕەخسێنێت، بەڵام سەرکەوتنەکەی پشت بە پرۆسەیەکی ناسکی گواستنەوە دەبەستێت کە دەتوانێت لە هەر ساتێکدا هەڵبوەشێتەوە. لە ئێران، پێکهێنانی هاوپەیمانیی ئۆپۆزسیۆنی کورد ئاماژە بە ئەگەری توندبوونەوەی ململانێکە لە ڕۆژهەڵات دەدات، لە کاتێکدا هەزاران دەستبەسەرکراوی کورد هێشتا لە زیندانەکانی ئێران لە مەترسیدان. لە باکووری عێراق، پرۆسە ناسەقامگیرەکەی ئاشتیی PKK و تورکیا یەکەم کەلێنی جدیی خۆی نیشان دەدات، لەگەڵ دەستپێکردنەوەی چالاکیی سەربازیی تورکیا لە ناوچە سنوورییەکاندا. لە سەرتاسەری دیاسپۆراش، کۆمەڵگا کوردییەکان لە بەریتانیا و ئەورووپا لەو ساتەدا بەشداریی سیاسیی خۆیان زیاتر دەکەن کە زیاتر لە هەر کاتێک پێویستە.
پرسیارە باوەکان
گرنگترین پێشهاتە سیاسییەکەی ئەم هەفتەیە لە هەرێمی کوردستان چی بوو؟
سەردانەکەی تۆم باراک، نوێنەری ئەمریکا، بۆ هەولێر ڕووداوە سیاسییە دیارەکە بوو، کە باڵاترین ڕێبەرایەتیی حکومەتی هەرێمی کوردستانی بۆ گفتوگۆ لەبارەی پێکهێنانی کابینە، ناکۆکییە داراییەکانی هەولێر و بەغدا و بارودۆخی ئاسایشی ناوچەکە دوای ڕێککەوتنی SDF و دیمەشق کۆ کردەوە.
بارودۆخی ئێستای پرۆسەی ئاشتیی PKK و تورکیا چییە؟
پرۆسەی ئاشتی بە ناسک وەسف دەکرێت. لە کاتێکدا گفتوگۆکان بەردەوام بوون و نزیکەی شەش مانگ بەبێ بۆردومانی تورکیا لە باکووری عێراق هەبوو، ڕاپۆرتێکی تیمەکانی ئاشتیخوازانی کۆمەڵگا ئەم هەفتەیە پشتڕاستی کردەوە کە هێزەکانی تورکیا هێرشە سەربازییەکانیان دەست پێکردووەتەوە و ژێرخانی سەربازی لە ناوچە سنوورییەکانی هەرێمی کوردستان فراوان دەکەن.
هاوپەیمانیی هێزە سیاسییەکانی کوردستانی ئێران چییە؟
بەرەیەکی سیاسیی یەکگرتووی نوێپێکهاتووە کە لە 22ی شوباتی 2026 ڕاگەیەندرا و پێنج پارتی سەرەکیی ئۆپۆزسیۆنی کوردی ئێران لەخۆ دەگرێت: PDKI، PAK، PJAK، ڕێکخراوی خەباتی کوردستانی ئێران و کۆمەڵە. ئامانجە ڕاگەیەندراوەکەی ڕووخاندنی کۆماری ئیسلامی و دامەزراندنی مافی دیاریکردنی چارەنووسی کورد لە ئێرانە.
ڕێککەوتنی یەکخستنی SDF و دیمەشق بۆ کوردەکانی سووریا چ مانایەکی هەیە؟
ڕێککەوتنەکە کە لە 30ی کانوونی دووەمی 2026 واژۆ کرا، یەکخستنێکی قۆناغ بە قۆناغی SDF لەناو سوپای نیشتمانیی سووریادا دابین دەکات، لەگەڵ پاراستنی مافە مەدەنی و پەروەردەییەکانی کورد و حوکمەکانی گەڕانەوەی ئاوارەکان. بە هەنگاوێک بۆ بەشدارکردنی سیاسیی کورد لە سووریا دەبینرێت کە لەوانەیە مێژوویی بێت، هەرچەندە بەرپرسانی نەتەوە یەکگرتووەکان ئاگاداری دەدەن کە گواستنەوەکە بە گشتی هێشتا ناسکە.
دیاسپۆرای کورد لە بەریتانیا چۆن بەشداری لە سیاسەتی بەریتانیا دەکات؟
ڕێکخراوە کوردییەکان لە بەریتانیا لە وێست برۆمویچ لە 22ی شوباتدا میوانداریی کۆڕێکی گەورەی کۆمەڵگایان کرد و ئەندامانی دیاسپۆرایان لەگەڵ تاهیر عەلی، پەرلەمانتاری پارتی کرێکاران، کۆ کردەوە. بابەتە سەرەکییەکان دامەزراندنی گرووپێکی پەرلەمانیی هەموو پارتەکان بۆ بابەتەکانی کورد، چاکسازیی هەڵسەنگاندنەکانی پەنابەریی وەزارەتی ناوخۆ بۆ داواکارە کوردەکان و هەوڵی کاریگەریخستنە سەر بەغدایان گرتەوە بۆ ئەوەی پابەندییە دەستوورییەکانی بەرامبەر هەرێمی کوردستان جێبەجێ بکات.