پێشەکی
لە زنجیرە درێژەکەی پاشاکانی شاینامەدا، لۆهراسپ لە خاڵێکی وەرچەرخانی حەماسە مەزنەکەدا دەوەستێت، ئەو پاشایەی لە نێوان سەردەمە زێڕینەکەی کەیخوسرەو و هاتنی پێغەمبەر لە ڕۆژگاری کوڕەکەیدا فەرمانڕەواییی کرد. بە سەرسوڕمان و خەمی پاڵەوانە مەزنەکانەوە، وەک جێنشینی پاشا نموونەییەکە هەڵبژێردرا و لۆهراسپ بەشێکی نوێی لە چیرۆکی ئێراندا کردەوە، ئەو بەشەی سەرهەڵدانی ئایینی زەردەشتی تێدا دەبینرا.
لۆهراسپ پاشایەکی خواپەرست و خواترس، بنیادنەری ئاگری پیرۆز، باوکی گۆشتاسپی بەناوبانگ و باپیری پاڵەوان ئەسفەندیار بوو. کەسایەتییەکە کە بەناوبانگییەکەی لە پاشا جەنگاوەرە مەزنەکانی پێش خۆی ئارامترە، بەڵام فەرمانڕەوایییەکەی نیشانەی گۆڕانێکی قووڵە لە حەماسەکەدا. ژیانی بە مردنێکی پاڵەوانانە و تراژیدی کۆتایی هات؛ پاشا بەساڵاچووەکە لە پاراستنی شارەکەی بەرامبەر دوژمنی تورانیدا کوژرا. بە مانایەکی ڕاستەقینە، ئەو پاشایەیە کە لە سنووری نێوان سەردەمی پاڵەوانی و سەردەمی پێغەمبەردا دەوەستێت.
لۆهراسپ سەر بە میراتە هاوبەشە حەماسییەکەی گەلە ئێرانییەکانە، نەریتێک کورد لەگەڵ فارس و گەلانی دیکەی جیهانی ئێرانی هاوبەشن تێیدا، و پاشایەکە کە فەرمانڕەوایییەکەی پردێکە لە نێوان دوو سەردەمی مەزنی شاینامەدا. ناسینی ئەو واتە تێگەیشتن لەو ساتەی زنجیرە درێژەکەی جەنگەکانی لەگەڵ توران جێگای خۆی بە هاتنی ئایینە نوێیەکە دا و ناسینی پاشایەک کە بە خواپەرستی و بنیادنانی ئاگری پیرۆز و مردنە ئازایانەکەی لە پیریدا بیر دەکرێتەوە. چیرۆکەکەی خاڵێکە کە حەماسە مەزنەکە لێیەوە وەردەچەرخێت.
ناوەڕۆک
پاشایەکی خواپەرست و ئاگری پیرۆز
لۆهراسپ کێ بوو؟
لۆهراسپ، کە کەی لۆهراسپیش پێ دەگوترێت، پاشایەکی ئەفسانەیی ئێرانە لە شاینامەدا کە دوای پاشا نموونەییەکە کەیخوسرەو و پێش کوڕی خۆی گۆشتاسپ فەرمانڕەواییی کرد. کەیخوسرەو بە بڕیارێک وەک جێنشین هەڵیبژارد کە پاڵەوانە مەزنەکانی سەرسام و خەمبار کرد؛ لۆهراسپ وەک پاشایەکی خواپەرست و خواترس فەرمانڕەواییی کرد، ئاگرێکی مەزنی پیرۆزی بنیاتی نا و بوو بە باوکی گۆشتاسپ کە لە نەریتەکەدا، لە ژێر فەرمانڕەواییی ئەودا پێغەمبەر زەردەشت سەری هەڵدا. لە پیریدا، دوای بەخشینی تەخت بە کوڕەکەی و پاشەکشەکردن بۆ ژیانێکی خواپەرستی، لۆهراسپ بە مردنێکی ئازایانە و تراژیدی مرد، کاتێک لە پاراستنی شارەکەی بەرامبەر هێرشێکی تورانیدا کوژرا. ئەو پاشایەیە کە فەرمانڕەوایییەکەی پردی نێوان سەردەمی پاڵەوانی و سەردەمی پێغەمبەرە.
جێنشینە چاوەڕواننەکراوەکە
سەرسوڕهێنەرترین لایەنی هاتنی لۆهراسپ بۆ تەخت شێوازی هەڵبژاردنی بوو. کاتێک پاشا نموونەییەکە کەیخوسرەو لە لووتکەی شکۆی خۆیدا لە دنیا ماندوو بوو و بڕیاری دا دەست لە پاشایەتی هەڵبگرێت و زەوی بەجێ بهێڵێت، لۆهراسپی وەک جێنشینی خۆی دیاری کرد و جەنگاوەر و شازادە مەزنەکانی وڵاتی هەڵنەبژارد. هەڵبژاردەکە پاڵەوانەکانی سەرسام و خەمبار کرد، چونکە چاوەڕێیان نەدەکرد تاج بدرێت بە لۆهراسپ، کەسایەتییەک کە بەناوبانگییەکەی لە پاڵەوانە بەهێزەکانی سەردەمەکە کەمتر بوو.
پیرە زاڵ، سەرۆکی بنەماڵە پاڵەوانییە مەزنەکە و پیرە داناکەی وڵات، لە پێش ئەو کەسانەوە بوو کە ناڕەزایییان بە هەڵبژاردەکە هەبوو و لە نەریتەکەدا ناڕەزایییەکەی نیشانەیەکی سووکایەتی بە پێگەی لۆهراسپی لەخۆ گرتبوو. بەڵام کەیخوسرەو لەسەر بڕیارەکەی سوور بوو و لە کۆتاییدا ڕێککەوتنێک بەدەست هات و پاشایەتیی لۆهراسپ قبووڵ کرا؛ خودی زاڵی مەزن بە هەڵوێستێکی بەرچاوی نەریتەکە خۆی نزم کردەوە بۆ لابردنی ئەو سووکایەتییەی ناڕەزایییەکەی هێنابووی. لۆهراسپ بەم شێوەیە بە ویستی پاشا نموونەییە ڕۆیشتووەکە هاتە تەخت، جێنشینێکی چاوەڕواننەکراو کە هاتنی بۆ تەخت سەردەمێکی نوێ و جیاوازی لە چیرۆکی ئێراندا کردەوە، بە نیشاندانی کۆتایی ڕێکخستنە کۆنەکەی پاڵەوانەکان و سەرەتای ئەوەی دەبوو بە سەردەمی پێغەمبەر.
خاڵە سەرەکییەکان
لۆهراسپ پاشایەکی ئەفسانەیی ئێران بوو لە شاینامەدا.
کەیخوسرەو وەک جێنشین هەڵیبژارد و پاڵەوانەکان سەرسام بوون.
پاشایەکی خواپەرست و خواترس و بنیادنەری ئاگری پیرۆز بوو.
باوکی گۆشتاسپ و باپیری ئەسفەندیار بوو.
لە نەریتەکەدا، لە ژێر فەرمانڕەواییی کوڕەکەی گۆشتاسپدا پێغەمبەر زەردەشت سەری هەڵدا.
لە پیریدا بە ئازایەتی لە پاراستنی شارەکەی بەرامبەر تورانییەکاندا مرد.
زانیارییە خێراکان
ناو: لۆهراسپ (هەروەها کەی لۆهراسپ)
سەرچاوە: شاینامە، کتێبە فارسییەکەی پاشاکان
فەرمانڕەوایی: دوای کەیخوسرەو، پێش گۆشتاسپ
هەڵبژێردراو لەلایەن: کەیخوسرەو، وەک جێنشینە چاوەڕواننەکراوەکەی
کوڕەکان: گۆشتاسپ (ڤیشتاسپا) و زەریری بچووکتر
نەوە: ئەسفەندیار، پاڵەوانە مەزنەکە
کاری بەناوبانگ: بنیادنانی ئاگرێکی مەزنی پیرۆز
شاری پەیوەندیدار: بەلخ، ناوەندێکی مەزنی وڵات
گرنگی: فەرمانڕەواییی پێش هاتنی زەردەشت
مردن: لە پاراستنی بەلخ بەرامبەر ئەرجاسپی تورانیدا کوژرا
پاشایەکی خواپەرست و ئاگری پیرۆز
لۆهراسپ پێش هەموو شتێک وەک پاشایەکی خواپەرست و خواترس بیر دەکرێتەوە و حەماسەکە قووڵبوونەوەی دڵسۆزیی ئایینی لە ئێران بە فەرمانڕەوایی و نەوەکەیەوە دەبەستێتەوە. لە بەرچاوترین کارەکانی بنیادنانی ئاگرێکی مەزنی پیرۆز بوو، پەرستگایەکی ئاگر کە بوو بە ناوەندێکی بەناوبانگی پەرستش، و لە نەریتەکەدا بنەماڵەی فەرمانڕەواکەی بە خواپەرست وەسف دەکرێت، بە تەقوایەک دەناسرێتەوە کە لە کەسانی دیکە جیای دەکردەوە. وێنەی ئاگری پیرۆز، بڵێسە پیرۆزەکەی ناوەندی خواپەرستیی ئێرانی، بە نزیکی بە یادەوەریی لۆهراسپەوە بەستراوە.
ئەم خواپەرستییە کۆتایی ژیانی خودی لۆهراسپی داڕشت. پاشا پیرەکە دوای فەرمانڕەوایی و بەخشینی تەخت بە کوڕەکەی، نە دەستی بە دەسەڵاتەوە گرت نە بە خۆشییەوە؛ بەڵکو پاشەکشەی بۆ ژیانێکی خواپەرستی کرد و ڕۆژەکانی بە نوێژ لەبەردەم ئەو ئاگرە پیرۆزەدا بەسەر برد کە بنیاتی نابوو. لەم ڕوولێکردنە لە تەختەوە بۆ پەرستگادا، لۆهراسپ تەقوا و وازهێنانێک بەرجەستە دەکات کە ئاماژە بەو گۆڕانە ئایینییە دەکەن کە بەم زووانە لە ڕۆژگاری کوڕەکەیدا ڕوو دەدا، کاتێک ئایینی زەردەشت و پەرستنی ئەهوورا مەزدا قبووڵ دەکران. لۆهراسپ، بنیادنەری ئاگر و ئەو پاشایەی بوو بە پەرستکار، وەک کەسایەتییەکی شیاو لە دەروازەی ئەو سەردەمە نوێیەی ئایین دەوەستێت.
باوکی گۆشتاسپ
لۆهراسپ باوکی دوو کوڕ بوو، گۆشتاسپی گەورەتر کە ڤیشتاسپاش پێ دەگوترێت و زەریری بچووکتر، و لە ڕێگەی کوڕەکەی گۆشتاسپەوە نەوەی لۆهراسپ بوو بە یەکێک لە بەناوبانگترین نەوەکانی تەواوی حەماسەکە. گۆشتاسپ کە ئارەزوومەند و تامەزرۆی تەخت بوو، فشاری لە باوکی دەکرد بۆ جێنشینی و لە نەریتەکەدا لەسەر ئەم بابەتە گرژی لە نێوانیاندا هەبوو، تا لە کۆتاییدا لۆهراسپ پاشایەتیی بە کوڕەکەی بەخشی و بۆ ژیانی خواپەرستیی خۆی پاشەکشەی کرد.
لۆهراسپ لە ڕێگەی گۆشتاسپەوە هەروەها باپیری پاڵەوانە مەزنەکە ئەسفەندیار بوو، ئەو پاڵەوانەی برینی پێ نەدەکەوت و جەنگە تراژیدییەکەی لەگەڵ ڕۆستەم یەکێکە لە بەناوبانگترین ڕووداوەکانی حەماسەکە. بەمەش نەوەی لۆهراسپ هەم ئەو پاشایەی لێ کەوتەوە کە لە ژێر فەرمانڕەوایییدا ئایینە نوێیەکە سەری هەڵدا و هەم یەکێک لە بەهێزترین و تراژیدیترین پاڵەوانەکان. فەرمانڕەواییی لۆهراسپ کە لە خۆیدا لە فەرمانڕەواییی پاشا جەنگاوەرە مەزنەکان ئارامتر بوو، ڕێگای بۆ ئەم نەوە بەناوبانگ و چارەنووسسازە کردەوە و باوکی گۆشتاسپبوونی یەکێکە لە هۆکارە سەرەکییەکانی ماندنەوەی ناوی لە تۆمارە مەزنەکەی پاشاکاندا.
پاشای پێش پێغەمبەر
قووڵترین گرنگیی لۆهراسپ لە شاینامەدا لە پێگەکەی لە دەروازەی سەردەمێکی نوێدایە، چونکە نەریتەکە هاتنی پێغەمبەر زەردەشت و قبووڵکردنی ئایینی ئەهوورا مەزدا لە ئێران لە ژێر فەرمانڕەواییی کوڕەکەی گۆشتاسپدا دادەنێت. فەرمانڕەواییی لۆهراسپ و بنەماڵە خواپەرست و خواترسەکەی نیشانەی گواستنەوەن لە سەردەمە کۆنە پاڵەوانییەکەوە کە جەنگە درێژەکانی لەگەڵ توران زاڵ بوون بەسەریدا، بۆ سەردەمە نوێیەکەی ئایینی وەحیپێدراو.
لەمەدا لۆهراسپ خاڵێکە کە حەماسە مەزنەکە لێیەوە وەردەچەرخێت. پێش ئەو جیهانی پاشا سەرەتاییەکان و پاڵەوانە باڵاکانە، سەردەمی کاوە و فەریدون و ڕۆستەم و کەیخوسرەو؛ دوای ئەو، لە ڕۆژگاری کوڕەکەیدا، پێغەمبەر و ئایینە نوێیەکە دێن و لەگەڵیاندا جۆرێکی جیاوازی چیرۆک کە لە دەوری ئایین و پاراستنیدا دەسووڕێتەوە. خودی لۆهراسپ، بنیادنەرە خواپەرستەکەی ئاگری پیرۆز کە لە پیریدا بوو بە پەرستکار، بە شێوەیەکی شیاو ئەم وەرچەرخانە بەرجەستە دەکات، پاشایەک کە تەقواکەی پێشاپێش ئەو گۆڕانە ئایینییە پیشان دەدات کە فەرمانڕەوایی و نەوەکەی دەستیان پێ کرد. بە ڕاستترین مانا ئەو پاشای پێش پێغەمبەرە و لە خاڵی یەکگەیشتنی دوو سەردەمە مەزنەکەی شاینامەدا دەوەستێت.
مردنە ئازایانەکە
کۆتایی لۆهراسپ هەم تراژیدی و هەم پاڵەوانانە بوو، کۆتاییەکی شیاو بۆ ژیانی پاشا پیرە خواپەرستەکە. دوای ئەوەی تەختی بە گۆشتاسپ بەخشی و بۆ خواپەرستییەکەی پاشەکشەی کرد، کارەساتێکی مەزن بەسەر وڵاتدا هات: ئەرجاسپ، پاشای توران و دوژمنی ئایینە نوێیەکە، هێرشێکی لەناکاو و زۆر بەهێزی بۆ سەر شاری بەلخ کرد، کاتێک گۆشتاسپ لەوێ نەبوو و شارەکە بەبێ سوپاکەی مابووەوە. مەترسیی گەلەکەی لۆهراسپی بەساڵاچووی لە نوێژەکانی دوور خستەوە و دیسان چەکی هەڵگرت.
پاشا پیرەکە کڵاوخۆدە پاشایەتییەکەی کەیانیانی لەبەر کرد و بۆ پاراستنی شارەکە ئەسپی سووار بوو و هەرچەند تەمەن و گەرمای جەنگ قورسایییان لەسەر دروست کردبوو، بە ئازایەتی بەرامبەر سوپای توران جەنگا. لە نەریتەکەدا، بەبێ سوپایەک بۆ پاڵپشتی جگە لە پیاوە ئاساییەکانی شار، وەستا و جەنگا تا لە کۆتاییدا تەمەن و گەرما و برینە زۆرەکانی زاڵ بوون بەسەریدا، لە ئەسپەکەی کەوت و دوژمن کوشتی. لۆهراسپ بەم شێوەیە مرد، پاشا خواپەرستەکە کە بوو بە پەرستکار، لە پیریدا شمشێر بە دەست لە پاراستنی گەلەکەیدا کوژرا، مردنێک بە ئازایەتیی تراژیدی. کوشتنی یەکێک بوو لەو ستەمانەی ئایینە نوێیەکە و وڵاتەکە بە تێپەڕبوونی کات تۆڵەیان دەکردەوە و وەک یەکێک لە ڕووداوە خەمناک و پاڵەوانانەکانی حەماسەکە دەوەستێت، کەوتنی پاشا پیرێک کە بۆ کۆتا جار لە پێناوی شار و گەلەکەیدا شمشێری هەڵگرت.
هێما و مانا
لۆهراسپ بابەتی گواستنەوە بەرجەستە دەکات، تێپەڕین لە سەردەمێکی مەزنەوە بۆ یەکێکی دیکە، کە لە پێکهاتە قووڵەکانی شاینامەیە. وەک پاشایەک کە لە نێوان سەردەمە زێڕینە پاڵەوانییەکەی کەیخوسرەو و سەردەمی پێغەمبەر لە ڕۆژگاری کوڕەکەیدا فەرمانڕەوایی دەکات، لۆهراسپ لە خاڵێکی وەرچەرخانی حەماسەکەدایە و فەرمانڕەوایییەکەی نیشانەی گواستنەوەیە لە جیهانە کۆنەکەی جەنگەکانی لەگەڵ تورانەوە بۆ جیهانە نوێیەکەی ئایینی وەحیپێدراو. حەماسەکە لە ئەودا جووڵەی چیرۆکە مەزنەکەی لە سەردەمێکەوە بۆ سەردەمێکی دیکە پیشان دەدات و ئەو پاشا ئارامترانەی ئەم جووڵەیە لە نێوان کەسایەتییە مەزنەکاندا بەرەو پێش دەبەن.
هەروەها نموونەی پاشایەتیی خواپەرستانە و وازهێنانی بە تەقوا بەرجەستە دەکات. لۆهراسپی بنیادنەری ئاگری پیرۆز، پاشا خواپەرستەکە کە لە پیریدا لە تەختەوە ڕووی لە ژیانێکی نوێژ کرد، پێشاپێش ئەو گۆڕانە ئایینییە پیشان دەدات کە فەرمانڕەوایییەکەی دەستی پێ کرد و مردنە ئازایانەکەی لە پاراستنی شارەکەیدا نیشانەیەکی فیداکاریی پاڵەوانانە بەو تەقوایەوە دەبەستێتەوە. لە جیاوازیی نێوان خواپەرستیی ئارامی ژیانی و ئازایەتیی توندوتیژانەی کۆتاییەکەیدا، لۆهراسپ کەسایەتییەکی هەم ئایین و هەم ئازایەتی پێشکەش دەکات. بیرکردنەوە لە ئەو واتە بیرکردنەوە لەو شێوەیەی حەماسە مەزنەکە لە سەردەمی پاڵەوانەکانەوە بەرەو سەردەمی ئایین وەردەچەرخێت و ناسینی پاشایەک کە بە تەقوا و ئاگرە پیرۆزەکەی و مردنە ئازایانەکەی لە دەروازەی سەردەمێکی نوێدا بیر دەکرێتەوە.
لۆهراسپ و کوردەکان
لۆهراسپ سەر بە میراتە هاوبەشە حەماسییەکەی گەلە ئێرانییەکانە، نەریتی شاینامە کە کورد لەگەڵ فارس و گەلانی دیکەی ئێرانی هاوبەشن تێیدا. وەک گەلێکی ئێرانی کە ڕەگی قووڵی لەم جیهانە کولتوورییەدا هەیە، کورد میراتگری زنجیرە مەزنەکەی پاشاکانن، لەوانە لۆهراسپ و ئەو بنەماڵەی فەرمانڕەوایەی لە نەریتەکەدا ئایینی زەردەشت لە ژێر فەرمانڕەوایییدا سەری هەڵدا، ئایینێک کە خۆی بەشێکە لە میراتە دێرینە ئایینییەکەی جیهانی ئێرانی کە کورد سەر بەوەن.
ڕاستگۆیی ئەوە دەخوازێت بگوترێت لۆهراسپ، وەک پاشاکانی دیکەی شاینامە، بەشێکە لەم نەریتە فراوانترە ئێرانییە، نەک کەسایەتییەکی تایبەت بە کورد؛ پاشایەکی ڕابردووە ئەفسانەییە هاوبەشەکەی تەواوی گەلە ئێرانییەکانە. بەڵام ئەو بابەتانەی چیرۆکەکەی بەرجەستەیان دەکات، گواستنەوەی نێوان سەردەمەکان و نموونەی پاشایەتیی خواپەرستانە و پاڵەوانێتیی کۆتا بەرگریی پاشا پیرێک، گشتین و لە سەرانسەری جیهانە کولتوورییە ئێرانییەکەدا ڕەنگیان داوەتەوە، لەوانە لە نێو کوردەکاندا کە لە مێژە حەماسە مەزنەکەیان بە خۆشەویست زانیوە. میراتە هاوبەشەکە لە کەسایەتیی لۆهراسپدا وێنەیەکی پاشای سەر دەروازەی سەردەمێکی نوێ پێشکەش دەکات، وێنەیەک کە هی هەموو ئەو گەلانەیە کە کتێبی پاشاکانیان بە خۆشەویست زانیوە.
مشتومڕ و تێگەیشتنە هەڵەکان
بۆچی هەڵبژاردنی لۆهراسپ وەک جێنشین هێندە جێمشتومڕ بوو؟ لە حەماسەکەدا، سەرسوڕمان و خەمی پاڵەوانەکان بە هەڵبژاردەکەی کەیخوسرەو ڕەنگدانەوەی کەمتر بوونی بەناوبانگیی لۆهراسپە بە بەراورد بە پاڵەوان و شازادە مەزنەکانی سەردەمەکە و بە تایبەتی ناڕەزاییی زاڵی بەساڵاچوو نیشانەیەکی سووکایەتی بە پێگەکەی لەخۆ گرتبوو. نەریتەکانی سەبارەت بە بنەڕەتی لۆهراسپ بە تەواوی یەکسان نین و هەندێک گێڕانەوە وەک کەسایەتییەکی بە پێگەیەکی سادەتر یان دوورتر لە نەوەی سەرەکیی پاشایەتی مامەڵەی لەگەڵ دەکەن. ئەوەی حەماسەکە جەختی لێ دەکاتەوە ئەوەیە کە هاتنی بۆ تەخت بە ویستی پاشا نموونەییە ڕۆیشتووەکە بوو و سەردەمێکی نوێ و جیاوازی کردەوە، هەرچەند هەڵبژاردەکە لەو کاتەدا چاوەڕواننەکراو دیار بوو.
ئایا زەردەشت لە فەرمانڕەواییی خودی لۆهراسپدا دەرکەوت؟ لە نەریتەکەدا، هاتنی پێغەمبەر زەردەشت و قبووڵکردنی ئایینە نوێیەکە لە فەرمانڕەواییی گۆشتاسپ، کوڕی لۆهراسپ، دادەنرێن، نەک لە فەرمانڕەواییی خودی لۆهراسپ. لۆهراسپ پاشای پێش پێغەمبەرە: بنەماڵە خواپەرستەکەی و تەقوای خۆی ڕێگای خۆش دەکەن، بەڵام گۆڕانە ئایینییەکە لە ژێر فەرمانڕەواییی کوڕەکەیدا دێت. دەبێت ئاماژە بکرێت کە شاینامە، سەرەڕای هەموو گرنگیی ئەو ئایینەی لەم سەردەمەدا سەری هەڵدا، زۆر بە کورتی بە کەسایەتیی خودی زەردەشتدا تێدەپەڕێت.
ئایا چیرۆکی لۆهراسپ مێژووە؟ نەخێر؛ لۆهراسپ سەر بە زنجیرە ئەفسانەییەکانی شاینامەیە، نەک مێژووی بەڵگەدار، هەرچەند نەوەکەی بە نەریتی هاتنی زەردەشت و سەرهەڵدانی ئایینە دێرینە ئێرانییەکەوە بەستراوە کە ڕەگی مێژووییی قووڵی هەیە. کەسایەتییەکی زنجیرە ئەفسانەییەکەی پاشاکانی حەماسەکەیە و فەرمانڕەوایییەکەی، سەرەڕای گرنگییەکەی وەک خاڵی وەرچەرخان لە چیرۆکەکەدا، سەر بە بواری ئەفسانەیە، نەک ڕاستیی پشتڕاستکراوە. چیرۆکەکەی دەبێت وەک ئەفسانەیەکی پاشایەتی و ئایینی بنرخێنرێت کە نیشانەی گواستنەوەی مەزنی حەماسەکەیە بەرەو سەردەمی ئایین.
بابەتە پەیوەندیدارەکان
کەیخوسرەو: پاشا نموونەییەکە کە لۆهراسپی وەک جێنشینی خۆی هەڵبژارد
زاڵ: پاڵەوانە بەساڵاچووەکە کە ناڕەزاییی بە هەڵبژاردنی لۆهراسپ هەبوو
ئەسفەندیار: پاڵەوانە مەزنەکە، نەوەی لۆهراسپ
زەردەشت: پێغەمبەرەکە کە لە ژێر فەرمانڕەواییی گۆشتاسپی کوڕی لۆهراسپدا سەری هەڵدا
ئاگری پیرۆز: بڵێسە پیرۆزەکە کە لۆهراسپ بنیاتی نا و پەرستی
ئەهوورا مەزدا: خوای باڵای ئایینەکە کە لەم سەردەمەدا قبووڵ کرا
شاینامە: کتێبی حەماسیی پاشاکان کە لۆهراسپ تێیدا دەردەکەوێت
پرسیارە باوەکان
لۆهراسپ لە شاینامەدا کێ بوو؟
لۆهراسپ، یان کەی لۆهراسپ، پاشایەکی ئەفسانەیی ئێران بوو لە شاینامەدا کە دوای پاشا نموونەییەکە کەیخوسرەو و پێش کوڕی خۆی گۆشتاسپ فەرمانڕەواییی کرد. کەیخوسرەو بە بڕیارێک وەک جێنشین هەڵیبژارد کە پاڵەوانە مەزنەکانی سەرسام کرد؛ وەک پاشایەکی خواپەرست فەرمانڕەواییی کرد، ئاگرێکی مەزنی پیرۆزی بنیاتی نا و بوو بە باوکی گۆشتاسپ کە لە ژێر فەرمانڕەوایییدا پێغەمبەر زەردەشت سەری هەڵدا. لە پیریدا بە ئازایەتی لە پاراستنی شارەکەی بەرامبەر هێرشێکی تورانیدا مرد. ئەو پاشایەیە کە فەرمانڕەوایییەکەی پردی نێوان سەردەمی پاڵەوانی و سەردەمی پێغەمبەرە.
لۆهراسپ چۆن بوو بە پاشا؟
لۆهراسپ کاتێک بوو بە پاشا کە پاشا نموونەییەکە کەیخوسرەو بڕیاری دا دەست لە پاشایەتی هەڵبگرێت و دنیا بەجێ بهێڵێت و ئەوی وەک جێنشینی خۆی دیاری کرد، بە هەڵنەبژاردنی جەنگاوەر و شازادە مەزنەکان. هەڵبژاردەکە پاڵەوانەکانی سەرسام و خەمبار کرد و بە تایبەتی زاڵی بەساڵاچوو ناڕەزاییی لێ هەبوو. بەڵام کەیخوسرەو لەسەر بڕیارەکەی سوور بوو، ڕێککەوتنێک بەدەست هات و پاشایەتیی لۆهراسپ قبووڵ کرا و سەردەمێکی نوێی لە چیرۆکی ئێراندا کردەوە.
منداڵەکانی لۆهراسپ کێ بوون؟
لۆهراسپ دوو کوڕی هەبوو: گۆشتاسپی گەورەتر کە ڤیشتاسپاش پێ دەگوترێت و وەک پاشا بوو بە جێنشینی، و زەریری بچووکتر. لە ڕێگەی گۆشتاسپەوە هەروەها باپیری پاڵەوانە مەزنەکە ئەسفەندیار بوو، ئەو پاڵەوانەی برینی پێ نەدەکەوت و جەنگە تراژیدییەکەی لەگەڵ ڕۆستەم یەکێکە لە بەناوبانگترین ڕووداوەکانی حەماسەکە. بەمەش نەوەی لۆهراسپ هەم ئەو پاشایەی لێ کەوتەوە کە لە ژێر فەرمانڕەوایییدا ئایینە نوێیەکە سەری هەڵدا و هەم یەکێک لە بەهێزترین پاڵەوانەکان.
بۆچی لۆهراسپ بە پاشای پێش پێغەمبەر ناو دەبرێت؟
لۆهراسپ بە پاشای پێش پێغەمبەر ناو دەبرێت چونکە نەریتەکە هاتنی پێغەمبەر زەردەشت و قبووڵکردنی ئایینی ئەهوورا مەزدا لە ئێران لە ژێر فەرمانڕەواییی گۆشتاسپ، کوڕ و جێنشینەکەی، دادەنێت. فەرمانڕەواییی لۆهراسپ و بنەماڵە خواپەرست و خواترسەکەی نیشانەی گواستنەوەن لە سەردەمە کۆنە پاڵەوانییەکەی جەنگەکانی لەگەڵ تورانەوە بۆ سەردەمە نوێیەکەی ئایینی وەحیپێدراو و تەقوای خۆی پێشاپێش ئەو گۆڕانە پیشان دەدات. لە دەروازەی سەردەمی پێغەمبەردا دەوەستێت.
لۆهراسپ چۆن مرد؟
لۆهراسپ دوای بەخشینی تەخت بە گۆشتاسپ و پاشەکشەکردن بۆ ژیانێکی خواپەرستی، بە کۆتاییەکی ئازایانە و تراژیدی گەیشت. ئەرجاسپ، پاشای توران، هێرشێکی لەناکاوی بۆ سەر شاری بەلخ کرد، کاتێک گۆشتاسپ لەوێ نەبوو و شارەکە سوپاکەی نەبوو. لۆهراسپی بەساڵاچوو کڵاوخۆدە پاشایەتییەکەی لەبەر کرد و بۆ پاراستنی گەلەکەی ئەسپی سووار بوو و بە ئازایەتی جەنگا تا تەمەن و گەرما و برینەکانی زاڵ بوون بەسەریدا، کەوت و کوژرا. لە پیریدا شمشێر بە دەست لە پاراستنی شارەکەیدا مرد.
ئایا لۆهراسپ کەسایەتییەکی مێژووییە؟
نەخێر؛ لۆهراسپ سەر بە زنجیرە ئەفسانەییەکانی شاینامەیە، نەک مێژووی بەڵگەدار، هەرچەند نەوەکەی بە نەریتی هاتنی زەردەشت و سەرهەڵدانی ئایینە دێرینە ئێرانییەکەوە بەستراوە کە ڕەگی مێژووییی قووڵی هەیە. کەسایەتییەکی زنجیرە ئەفسانەییەکەی پاشاکانی حەماسەکەیە و فەرمانڕەوایییەکەی کە وەک خاڵی وەرچەرخان لە چیرۆکەکەدا گرنگە، سەر بە بواری ئەفسانەیە، نەک ڕاستیی پشتڕاستکراوە. باشترە چیرۆکەکەی وەک ئەفسانەیەکی پاشایەتی و ئایینی بنرخێنرێت.
سەرچاوە و خوێندنەوەی زیاتر
Kayanian viii. Kay Luhrasp - Encyclopaedia Iranica
Who is Shah Kae Lohrasp? - Ramiyar Karanjia
The Occultation of Kay Khosrow - I Make Up Worlds (Shahnameh Readalong)