پێشەکی
ئەسفەندیار شازادە برین‌نەهاتووەکەی شاهنامەیە، ئەو کتێبە گەورەی پاشاکانی جیهانی گەلە ئێرانییەکان، و پاڵەوانی دووەم تراژیدیا گەورەکەیەتی لەسەر باوک و کوڕ. وەک جێنشینی پاشای ئێران و پێشەنگی بەرگری لە باوەڕە نوێیەکەی زەردەشت، جەستەی وا کرا بوو هیچ چەکێک کاری تێ نەکات؛ نە شمشێر و نە ڕم دەتوانی زیانی پێ بگەیەنێت. بەڵام سەرەڕای هەموو ئەو شکست‌نەخواردنە، چارەنووسی مردن بوو؛ لە دووئێلێکدا مرد کە هەرگیز نەیدەویست ئەنجامی بدات، لە بەرامبەر پاڵەوانە پیرەکە ڕۆستەمدا.
چیرۆکەکەی ئاوێنەی خەمە گەورەکەی دیکەی حەماسەکەیە، مردنی سۆهراب؛ لەو چیرۆکەدا باوکێک کوڕە نەناسراوەکەی دەکوژێت، بەڵام لەمەدا پاڵەوانێکی پیر ناچار دەکرێت شازادەیەکی گەنج بکوژێت کە ڕێزی لێ دەگرێت؛ پاشایەکیش کوڕەکەی خۆی بۆ مردن دەنێرێت تا ئەو تاجە ڕابگرێت کە بەڵێنی دا بوو بیدات پێی. وەک خوێنەران بۆ هەزار ساڵ گوتوویانە، ئەمە تراژیدیای چاکە لە بەرامبەر خراپەدا نییە، بەڵکو تراژیدیای ئەرکە لە بەرامبەر ویژداندا.
لە سەرتاسەری جیهانی گەلە ئێرانییەکان، کە کوردیش بەشێکیەتی، ئەسفەندیار وەک سواری تەواوی باوەڕەکە و پاڵەوانە جەستە برنجییەکە یاد کراوەتەوە؛ پیاوێک کە جەستەی برینی پێ نەدەگەیشت، بەڵام لە داوی گوێڕایەڵی و تامەزرۆییی دەسەڵاتدا گیرا بوو کە هیچ زرێیەک نەیدەتوانی لێی بپارێزێت. تەنها خاڵی لاوازی، چاوەکانی، و ئەو تیرە نامۆیەی لێی دا، کەوتنەکەیان کردووە بە یەکێک لە کاریگەرترین ڕووداوەکانی هەموو حەماسەکە کە هەر لە یاددا دەمێننەوە.
ناوەڕۆک
پاڵەوانە برین‌نەهاتووەکەی باوەڕ
ئەسفەندیار کێیە؟
ئەسفەندیار شازادەیەکی ئەفسانەییی ئێرانیی شاهنامەیە؛ کوڕی گوشتاسپی پاشا و پاڵەوانە گەورەکەی ئایینی زەردەشت. جەستەیەکی پێ بەخشراوە کە هیچ چەکێک برینی پێ ناگەیەنێت؛ کردەوەی پاڵەوانانە ئەنجام دەدات، لەوانە زنجیرەیەکی بەناوبانگی حەوت خان بۆ ڕزگارکردنی خوشکە بەندکراوەکانی. بەڵام کاتێک باوکی جار بە جار ئەو تەختەی لێ ڕادەگرێت کە بەڵێنی داوە بیدات پێی، و سەرەنجام فەرمانی پێ دەدات ڕۆستەمی پاڵەوان بە زنجیرەوە بێنێتە دەربار، ئەسفەندیار ناچار دەکرێت دووئێلێکی کوشندە بکات؛ بە تیرێک دەکوژرێت کە لە تەنها شوێنی برین‌هەڵگری جەستەی دەدرێت، چاوەکانی.
خاڵە سەرەکییەکان
ئەسفەندیار شازادە برین‌نەهاتووەکەی شاهنامەیە.
کوڕی گوشتاسپی پاشا و پاڵەوانی باوەڕی زەردەشت بوو.
بەرەکەتێک جەستەی وا کرد هیچ چەکێک کاری تێ نەکات، جگە لە چاوەکانی.
حەوت خانی بڕی بۆ ڕزگارکردنی خوشکە بەندکراوەکانی.
باوکی بۆ ئەوەی تاجەکە بەجێ نەهێڵێت، ناردی بۆ دووئێلێکی کوشندە لەگەڵ ڕۆستەم.
بە ڕێنماییی سیمورغ، ڕۆستەم بە تیرێکی گەز لە چاوەکانی دا و کوشتی.
زانیارییە خێراکان
ناو: ئەسفەندیار (هەروەها ئەسفەندیار، ئیسفەندیار)؛ ڕوویین‌تەن، «خاوەنی جەستەی برنج»
ڕۆڵ: جێنشینی پاشای ئێران، کوڕی گوشتاسپی پاشا؛ پاڵەوانی باوەڕی زەردەشتی
باوک: گوشتاسپ، پاشای پشتیوانی زەردەشتی پێغەمبەر
بەناوبانگە بە: جەستە برین‌نەهاتووەکەی و حەوت خانەکەی
برین‌نەهاتوویی: بەخششی زەردەشت؛ هیچ چەکێک برینی بە جەستەی نەدەگەیاند، جگە لە چاوەکانی
کردەوە گەورەکان: ڕزگارکردنی خوشکەکانی لە ئەرجاسپ و گرتنی قەڵا برنجییەکە
کەوتن: دووئێلێکی ناچاری لەگەڵ ڕۆستەمی پاڵەوان، بە فەرمانی خودی باوکی
بە چی کوژرا: تیرێکی دووسەری گەز کە بە چاوەکانیدا درا
کوڕ: بەهمەن، کە سپێردرایە ڕۆستەم و دواتر بوو بە پاشای ئێران
بەڵگەی تۆماربوون: ئەڤێستا و دەقە پەهلەوییەکان؛ تەواوترین گێڕانەوە لە شاهنامەی فیردەوسیدایە
پاڵەوانە برین‌نەهاتووەکەی باوەڕ
ئەسفەندیار کوڕی گوشتاسپی پاشا بوو، هەمان ئەو فەرمانڕەوایەی لە حەماسەکەدا بوو بە پاشای پشتیوانی پێغەمبەرەکە زەردەشت و باوەڕە نوێیەکەی کرد بە ئایینی ئێران. ئەسفەندیار شمشێری ئەو باوەڕە بوو؛ جەنگاوەرێکی پیرۆز و ئازا کە لە بەرامبەر دوژمنەکانیدا بەرگریی لە باوەڕ دەکرد و دەیبردە خاکە دوورەکان، نموونەی سواری زەردەشتی. نەریتەکە دەڵێت لە پاداشتی خۆتەرخانکردنەکەیدا، پێغەمبەر بەخششێکی نائاساییی پێ دا.
بە بەرەکەتی پێغەمبەر جەستەی کرا بە ڕوویین‌تەن، جەستەی برنج و برین‌نەهاتوو؛ هیچ تیغ و نووکێک نەیدەتوانی کون بکات. بەڵام بەشێک بێ پاراستن مایەوە، چاوەکانی، شوێنی بینین و ڕاستی. سێبەرێکیش لەسەر بەخششەکە هەبوو؛ دەگوترا هەر کەسێک خوێنی ئەسفەندیار بڕێژێت، نەفرەتی لێ دەکرێت، بەدبەختی ڕاوی دەنێت و تووشی مردنێکی زوو و خراپ دەبێت. شازادە لە ڕووی جەستەوە نزیکەی ناکوژراو بوو؛ بەڵام چیرۆکەکەی دەیسەلماند هیچ زرێیەک لە داوەکانی ئەرک و تامەزرۆییی دەسەڵات ناپارێزێت.
حەوت خان
گوشتاسپ بەڵێنی تەختی ئێرانی بە کوڕەکەی دا بوو ئەگەر بەرگری لە پاشایەتییەکە بکات. ئەسفەندیار ئەمەی بە شکۆیەکی زۆرەوە ئەنجام دا، بەڵام هەر جارێک دەیبینی تاجەکە لێی ڕادەگیرێت و ئەرکێکی نوێی بۆ دادەنرێت. گەورەترین ئەو ئەرکانە ئەرکێکی ڕزگارکردن بوو؛ ئەرجاسپی پاشای توران هێرشی کردبووە سەر ئێران و دوو خوشکەکەی ئەسفەندیاری بە بەندکراوی بردبوو، و شازادە بە مەترسیدارترین ڕێگا بەڕێ کەوت بۆ ئازادکردنیان.
لەو ڕێگایەدا حەوت خانەکەی بڕی؛ زنجیرەیەکی تاقیکردنەوە کە بە ئەنقەست دەنگدانەوەی حەوت خانەکەی خودی ڕۆستەمن. گورگ و شێری دڕندەی کوشت، ئەژدیهایەکی ژەهراوی کوشت، لە بەرامبەر جادووگەری خیانەتکاردا وەستا و لەناوی برد، باڵندەیەکی گەورەی شکاند، لە زریانێکی کوشندەی بەفر ڕزگاری بوو و بیابانێکی کوشندەی بڕی. لە کۆتاییدا هێرشی کردە سەر قەڵا برنجییەکە، ئەو قەڵایەی ڕوویین‌دژ ناو دەبرا، ئەرجاسپی کوشت و خوشکەکانی هێنایەوە بۆ ماڵ؛ بەوە سەلماند هاوتای هەر پاڵەوانێکی حەماسەکەیە.
فەرمانە کوشندەکە
بەڵام هێشتا تەختەکە نەدرایە دەستی. گوشتاسپ بەدوای ئەرکێکی نەکردەی دیکەدا دەگەڕا، یان ڕەنگە دەیویست ئەو کوڕە زۆر بەهێزەی لەبەردەم لاببات؛ فەرمانێکی دا کە هەردووکیانی لەناو دەبرد. ئەسفەندیار دەبوو بڕواتە زابول، ماڵی پاڵەوانە گەورەکە ڕۆستەم، و ئەو پاڵەوانە پیرەی ئێران بە زنجیرەوە بێنێتە دەربار، وەک تاوانبارێک سەرشۆڕی بکات. فەرمانێکی پڕ لە بێشەرەفی بوو؛ ڕۆستەم چەندین نەوە بە بەوەفایی خزمەتی ئێرانی کردبوو و شایستەی هەموو ڕێزێک بوو، نەک شەرمەزاری.
ئەسفەندیار داوەکەی بە ڕوونی بینی. دەیزانی بەستنەوەی ڕۆستەم بە زنجیر کارێکی شەرمەزارکەر و نادادپەروەرانەیە، و پاڵەوانە پیرەکە هەرگیز ملکەچی ئەوە نابێت؛ هەستی دەکرد ئەو ئەرکە ڕەنگە مردنی بێت. بەڵام لە نێوان ویژدانی و دوو زنجیری بەهێزی خۆیدا گیرا بوو؛ ئەرکی گوێڕایەڵیی باوک و پاشای، و تامەزرۆییی ئەو تاجەی کە ڕەنگە سەرەنجام گوێڕایەڵی بۆی بەدەست بهێنێت. سەرەڕای ئاگادارکردنەوەکانی دڵی خۆی، گوێڕایەڵیی هەڵبژارد و بە سواری ڕووی کردە چارەنووسە ڕەشەکەی.
دوو پاڵەوان کە نابێت شەڕ بکەن
لە زابول، ڕۆستەم بە هەموو ڕێزێک پێشوازیی لە شازادە کرد، خوانێکی ڕازاندەوە و دۆستایەتی و ڕێزی پێشکەش کرد. تکای لە ئەسفەندیار کرد داوای ئەو تاکە شتە نەکات کە نەیدەتوانی پێی بدات؛ چونکە بردنی بە زنجیرەوە پیسییەکی بەرگەنەگیراوی دەخستە سەر تەمەنێک خزمەتی بەوەفا. هەموو شتێکی دیکەی پێشکەش کرد؛ بەوەفایی و گەنجینە و خزمەتی، هەموو شتێک جگە لە شەرەفی. بەڵام ئەسفەندیار، کە بە فەرمانی باوکی بەسترابوو، نەیدەتوانی کەمتر لە زنجیرەکان قبووڵ بکات؛ بەم شێوەیە دوو پیاوی ڕێزگر لە یەکتری، کە هیچکامیان نەیاندەویست شەڕ بکەن، ناچار کران بجەنگن.
دووئێلەکەیان یەکێکە لە خەمگینترین دووئێلەکانی حەماسەکە؛ چونکە جیهانە پاڵەوانییە کۆنەکە دەخاتە بەرامبەر جیهانە نوێیەکە. کاتێک جەنگان، جەستە برین‌نەهاتووەکەی ئەسفەندیار هەموو لێدانێکی ڕەواندەوە؛ تیرە نووک‌ئەڵماسییەکانی خۆیشی بەرگریی ڕۆستەمیان بڕی و ڕۆستەمی پاڵەوانە گەورەکە و ئەسپەکەی ڕەخشیان بە سەختی بریندار کرد. لە کۆتاییی ڕۆژەکەدا، ڕۆستەم، کە خوێنی دەڕژا و بە شێوەیەک شکست خواردبوو کە پێشتر هەرگیز نەیخواردبوو، لە مەیدان کشایەوە؛ دەیزانی بە هێزی ئاسایی ناتوانێت سەر بکەوێت و بێ چارەیەکی دیکە، یان مردنی لەبەردەمە یان شەرمەزاریی بەرگەنەگیراوی زنجیرەکان.
سیمورغ و تیرە گەزەکە
ئەو شەوە ڕۆستەم بە نائومێدی پەنای بردە باوکی زاڵ، کە لە چۆڵەوانیدا لەلایەن باڵندە داناکە سیمورغەوە بەخێو کرابوو؛ ئێستاش بە سووتاندنی پەڕێک لەو پەڕانەی سیمورغ زۆر لەمەوبەر بە خێزانەکەی دا بوو، بانگی کرد. سیمورغ هات و بە هونەرە چاککەرەوەکانی برینەکانی ڕۆستەم و ڕەخشی داخست و هەردووکیانی چاک کردەوە. دواتر ئەو تاکە ڕاستییە سەختەی بە پاڵەوانەکە گوت کە دەتوانی ڕزگاری بکات.
سیمورغ گوتی هیچ چەکێکی ئاسایی ناتوانێت ئەسفەندیار بکوژێت، بەڵام لە چاوەکانیدا، ئەو تەنها شوێنە بێ پاراستنەی، دەکرێت بکوژرێت. لە کەناری ئاوەکە دارگەزێک دەڕوا؛ ڕۆستەم دەبوو لە لقێکی ئەو دارە تیرێکی تایبەتی دووسەر دروست بکات و بیگرێتە چاوەکانی شازادە. بەڵام لە بەهای کارەکە ئاگاداری کردەوە؛ نەفرەتە کۆنەکە واتای ئەوە بوو هەر کەسێک ئەسفەندیار بکوژێت، خۆیشی تووشی چارەنووسی مردنێکی زوو و خەمگین دەبێت. ڕۆستەم بە دڵێکی قورس ئەو زانیارییەی وەرگرت؛ دەیزانی بۆ ڕزگارکردنی خۆی دەبێت شازادەیەکی شەرەفمەند لەناو ببات و وێرانی بۆ خۆی بهێنێت.
مردنی ئەسفەندیار
بەیانی ڕۆستەم گەڕایەوە مەیدان، بەڵام سەرەتا بۆ دوا جار داوای لە ئەسفەندیار کرد لەو کارە لابدا، ئەو ئەرکە بێشەرەفانەیە بەجێ بهێڵێت و دۆستایەتی بەسەر فەرمانە دڕندانەکەی باوکیدا هەڵبژێرێت. خەمی هەموو بابەتەکەی ئاشکرا کرد؛ ئەمە شەڕێک بوو کە هیچکامیان نەدەبوو ئەنجامی بدەن. بەڵام ئەسفەندیار نەچەمایەوە؛ بە قەولی باوکی و ئەو تاجەوە بەسترابوو کە هێشتا هیوای بەدەستهێنانی هەبوو، و دیسان داوای زنجیرەکانی کرد. تەنها ڕێگا ترسناکەکە مابووەوە.
ڕۆستەم تیرە گەزەکەی خستە کەوانەکەی، نوێژێکی کرد و بە چاوەکانی شازادەدا تەقی. سەرەنجام ئەسفەندیاری برین‌نەهاتوو، ئەو جەستە برنجییە، کەوت. لە کاتی مردندا نەفرەتی لەو پاڵەوانە نەکرد کە کوشتبووی؛ بەڵکو لە ڕۆستەم خۆش بوو و هۆکارە ڕاستەقینەکەی مردنی دیاری کرد، خودی باوکی گوشتاسپ، کە لووتبەرزی و بەڵێن‌شکاندنەکانی گەیاندبوویە ئەم کۆتاییە. بە دوا هەناسەی، کوڕە گەنجەکەی بەهمەنی سپاردە چاودێریی ڕۆستەم و داوای لە پاڵەوانە پیرەکە کرد کوڕەکە بە باشی بەخێو بکات؛ ڕۆستەمیش بە گریانەوە سوێندی خوارد ڕێز لەو داوایە بگرێت.
نەفرەتەکە دێتە دی
چارەنووسی ڕەشی کوژەری ئەسفەندیار خەوتوو نەمایەوە. ماوەیەکی زۆری نەخایاند و خودی ڕۆستەم تووشی مردنێکی پڕ خیانەت بوو؛ بە پیلانەکانی برایەکی حەسود کە تەنها دایک یان باوکی لەگەڵدا هاوبەش بوو، خیانەتی لێ کرا و کوژرا. بەم شێوەیە ئەو نەفرەتەی لەسەر شازادە جەستە برنجییەکە گوترابوو، لەسەر گەورەترین پاڵەوانی هەموویان هاتە دی. خولەکە هەر بەردەوام بوو؛ بەهمەنی کوڕی ئەسفەندیار، کە لە ئێران بەخێو کرابوو، بە تێپەڕبوونی کات بوو بە پاشای ئێران و لە هەندێک گێڕانەوەدا بۆ تۆڵەکردنەوەی باوکی دژایەتیی بنەماڵەی ڕۆستەمی کرد. کوشتنی ئەسفەندیار، وەک کوشتنی سۆهراب، خەمێکی بەدوای خۆیدا هێنا کە چەندین نەوە بەردەوام بوو.
هێماکان
ئەسفەندیار بەرزترین وێنەی هێزێکە کە بە تەنها کەموکوڕییەکەی لەناو دەچێت. جەستەی برینی پێ ناگات، بەڵام لە ڕێگەی چاوەکانیەوە لەناو دەچێت، خودی ئەندامی بینین و تێڕوانینی قووڵ؛ وەک بڵێی حەماسەکە بڵێت ئەو پیاوەی لە دەرەوە ناتوانرێت بریندار بکرێت، نابینا بوو بەرامبەر ئەو داوەی لە ناوەوە لە دەوری دادەخرێت. زرێ شکست‌نەخواردووەکەی نەیدەتوانی لە گوێڕایەڵیی خۆی بپارێزێت، نە لە تامەزرۆییی باوکێک بۆ دەسەڵات و نە لە کردارەکانی چارەنووس.
لە سەرووی هەموو شتێکەوە، چیرۆکەکەی تێڕامانێکە لە پێکدادانی ئەرک و ویژدان. ئەسفەندیار خراپەکار نییە؛ پیاوێکی چاکە کە دەزانێت ئەو فەرمانەی پێی دراوە هەڵەیە و هەر گوێڕایەڵی دەبێت، بەشێک بەهۆی بەوەفایی و بەشێک بەهۆی ئارەزووی تاجەکە. شاهنامە لە ڕێگەی ئەوەوە یەکێک لە سەختترین پرسیارەکانی دەکات؛ ئایا گوێڕایەڵی دەتوانێت کارێکی نادادپەروەرانە پاساو بدات؟ بە تراژیدیا وەڵامی دەداتەوە: شازادە بەوەفا دەمێنێتەوە بۆ باوکی و ژیانی لەدەست دەدات، و شەرەفی بۆ هەمیشە لە نێوان ئەو فەرمانەدا دەگیرێت کە جێبەجێی کرد و ئەو ویژدانەی بێدەنگی کرد.
ئەسفەندیار و کورد
وەک یەکێک لە پاڵەوانە ناوەندییەکانی شاهنامە، ئەسفەندیار بەشێکە لە میراتی ئەفسانەییی هاوبەشی هەموو گەلە ئێرانییەکان، کوردیش لە ناویاندا. چیرۆکەکەی بە مێژووی کۆن و قووڵی گەلە ئێرانییەکان و زەردەشتییەوە بەستراوە، کە نەریتی کوردیش لێیەوە سەرچاوە دەگرێت؛ هەمان جیهانی گەڕانە پاڵەوانانەکان و حەوت خان و ئاگری پیرۆز و بەرەکەتی پێغەمبەر، کە لە ژێر زۆر ئەفسانەی خۆشەویستی کورددا هەیە.
وەک هەمیشە لە شاهنامەدا، هەڵە دەبێت بانگەشە بکرێت ئەسفەندیار تەنها کوردییە. میراتی هاوبەشی خێزانێکی تەواوە لە نەتەوە ئێرانییەکان؛ فارس و کورد و ئەوانی دیکە بە یەکسان. کورد بە ڕەوایی دەتوانێت ئەم شازادە جەستە برنجییە و تراژیدیاکەی لە نێو ئەفسانەکانی جیهانە فراوانترەکەی خۆیدا هەژمار بکات، بێ ئەوەی بیکات بە هی تەنها خۆی. چیرۆکەکەی هی ئەوانە و هی هەموو ئەو کەسانەشە کە دەگەڕێنەوە سەر ئەو سپێدەیە کۆنەی جیهانی گەلە ئێرانییەکان.
مشتومڕ و تێگەیشتنە هەڵەکان
ئایا ئەسفەندیار بەڕاستی سیمورغی کوشت؟ ئەمە پرسێکی ئاڵۆزی بەناوبانگە. لە حەوت خانەکەیدا ئەسفەندیار باڵندەیەکی گەورە بە ناوی سیمورغ دەکوژێت، بەڵام سیمورغ خۆیشی ڕۆستەم چاک دەکاتەوە و چۆنیەتیی کوشتنی ئەسفەندیاری پێ دەڵێت. وا دیارە نەریتەکە دوو باڵندەی جیاواز بە هەمان ناو دەگرێتەوە؛ سیمورغێکی دڕندە و ڕاوکەر کە شازادە لەناوی برد، و سیمورغە دانا و چاکەخوازەکە کە زاڵی بەخێو کرد و نەوەی ڕۆستەمی پاراست. نابێت تێکەڵ بکرێن؛ باڵندە خوداییەکەی خێزانی ڕۆستەم ئەو دڕندەیە نییە کە ئەسفەندیار کوشتی.
ئایا ئەسفەندیار ئەخیلیوسی گەلە ئێرانییەکانە؟ زانایان ماوەیەکی درێژە هاوشێوەییەکەیان تێبینی کردووە؛ وەک ئەخیلیوس نزیکەی برین‌نەهاتووە جگە لە یەک شوێن، ئارەزووی شەڕی نییە و ڕادەکێشرێتە جەنگێکی کوشندە. هەندێک تەنانەت گوشتاسپیان بە ئەگامێمنۆن و ڕۆستەمیان بە هێکتۆر چوواندووە. مشتومڕ لەسەر ئەوە هەیە ئایا ئەم هاوشێوەییانە لە میراتێکی کۆنی هاوبەشی هیندوئەورووپییەوە هاتوون یان لە پەیوەندیی دواتری نێوان کولتوورەکان؛ باشترە پرسەکە کراوە بمێنێتەوە. ئەوەی ڕوونە ئەوەیە بابەتی پاڵەوانە برین‌نەهاتووەکەی خاوەن یەک خاڵی لاوازیی کوشندە، زۆر کۆن و زۆر بەربڵاوە.
چیرۆکەکە فارسییە یان کوردی؟ وەک هەموو شاهنامە، چیرۆکی ئەسفەندیار میراتی هاوبەشی گەلە ئێرانییەکانە؛ فارس و کورد و دراوسێکانیان هەموویان دەیگێڕنەوە. کورد پاڵەوان و بابەتەکانی بە هی خۆی دەزانێت و ئەمەش ڕەوایە؛ بەڵام شازادەکە هی تەنها یەک نەتەوە نییە، باشترە وەک گەنجینەیەک لێی تێبگەین کە لە سەرتاسەری جیهانی گەلە ئێرانییەکاندا بە هاوبەشی هەڵگیراوە.
بابەتە پەیوەندیدارەکان
ڕۆستەم: پاڵەوانە گەورەکە کە بە بێ ئارەزوو ئەسفەندیاری کوشت
سۆهراب: کوڕی ڕۆستەم، پاڵەوانی تراژیدیا گەورەکەی دیکەی حەماسەکە
سیمورغ: باڵندە داناکە کە ڕۆستەمی چاک کردەوە و تیرە کوشندەکەی پێ ناساند
زاڵ: باوکی ڕۆستەم، کە سیمورغ بەخێوی کرد و داوای یارمەتیی لێ کرد
زەردەشت: پێغەمبەرەکەی بەرەکەتەکەی جەستەی ئەسفەندیاری برین‌نەهاتوو کرد
کەیخوسرەو: پاشا دادپەروەرەکەی سەردەمی پێش نەوەی ئەسفەندیار
پرسیارە باوەکان
ئەسفەندیار کێیە؟
ئەسفەندیار شازادە برین‌نەهاتووەکەی شاهنامە، کوڕی گوشتاسپی پاشا و پاڵەوانی باوەڕی زەردەشتە. هیچ چەکێک برینی بە جەستەی نەدەگەیاند جگە لە چاوەکانی؛ لە دووئێلێکی ناچاری لەگەڵ ڕۆستەمی پاڵەوان مرد.
ئەسفەندیار چۆن برین‌نەهاتوو بوو؟
بە بەرەکەتی زەردەشتی پێغەمبەر، کە ئەسفەندیار بەرگریی لە باوەڕەکەی دەکرد، جەستەی کرا بە برنج و هیچ چەکێک کاری تێ نەدەکرد. تەنها چاوەکانی بێ پاراستن مانەوە؛ هەر لەوێش دەکرا زیانی پێ بگەیەنرێت.
حەوت خانەکەی ئەسفەندیار چی بوون؟
زنجیرەیەک تاقیکردنەوە بوون، هاوشێوەی ئەوانەی ڕۆستەم، کە ئەسفەندیار لە ڕێگای ڕزگارکردنی خوشکە بەندکراوەکانی بەریەک کەوت؛ کوشتنی گورگ و شێر و ئەژدیها و باڵندەیەکی گەورە، شکاندنی جادووگەرێک، و ڕزگاربوون لە زریانی بەفر و بیابان، پێش گرتنی قەڵا برنجییەکە.
بۆچی ئەسفەندیار لەگەڵ ڕۆستەم جەنگا؟
باوکی گوشتاسپ، کە نەیدەویست ئەو تەختە بەجێ بهێڵێت کە بەڵێنی دا بوو، فەرمانی بە ئەسفەندیار کرد ڕۆستەمی پاڵەوان بە زنجیرەوە بێنێتە دەربار. ڕۆستەم سووکایەتییەکی وای قبووڵ نەدەکرد و ئەسفەندیار، کە بە فەرمانی باوکی بەسترابوو، ناچار کرا دووئێلەکە بکات.
ئەسفەندیاری برین‌نەهاتوو چۆن کوژرا؟
بە ڕاوێژی سیمورغ، ڕۆستەم لە لقێکی گەز تیرێکی دووسەری دروست کرد و بە چاوەکانی ئەسفەندیاریدا تەقی، تەنها خاڵی برین‌هەڵگری جەستەی. ئەوە تاکە چەک بوو کە دەتوانی زیانی پێ بگەیەنێت.
دواتر چی بەسەر ڕۆستەمدا هات؟
نەفرەتە کۆنەکە دەیگوت کوژەری ئەسفەندیار تووشی چارەنووسێکی ڕەش دەبێت. ماوەیەکی زۆری نەخایاند و خودی ڕۆستەم بە خیانەت مرد؛ بەهمەنی کوڕی ئەسفەندیار، کە ڕۆستەم بەخێوی کردبوو، دواتر بوو بە پاشای ئێران.
سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر
ئەسفەندیار (شازادەی کەیانی) ــ Encyclopaedia Iranica
چیرۆکی ڕۆستەم و ئەسفەندیار ــ GatherTales
حەوت خانەکەی ئەسفەندیار ــ Arashk Azizi