پێشەکی
چیای گۆیژە ئەو چیایەیە کە چاودێریی سلێمانی دەکات؛ کەژە مەزن و ڕووتەکە کە لە لێواری باکووری ڕۆژهەڵاتی شارەکە بەرز دەبێتەوە، نزیکترینە لەو لووتکانەی پایتەختی کولتووریی کورد لە باوەش دەگرن. لێژاییەکانی، کە بە نووسینی ناوی شارەکە بە پیتی زەبەلاح و بە ئاڵای کوردستان بەناوبانگن، پاشخانی ژیانی ڕۆژانەن لە سلێمانی، و بەرزاییەکانی شوێنێکی خۆشەویستن بۆ خەڵکی شارەکە تا پیاسە و سەیران بکەن و خۆرئاوابوون بەسەر دیمەنی شارە فراوانەکەی خوارەوەدا ببینن. لەگەڵ چیای ئەزمەری دراوسێدا، گۆیژە بەشێکە لەو دیوارە شاخاوییەی ژینگەی بەرچاو و ڕۆحە شاخاوییەکە بە سلێمانی دەبەخشێت.
ئەو چیایەی بەسەر سلێمانیدا بەرز دەبێتەوە، بە لێژاییەکان کە ناوی شارەکە بەسەر سەربانەکاندا هەڵدەگرن، گۆیژە پاشخانە خۆشەویستەکەی پایتەختی کولتووریی کوردە. ئەم ناساندنە باس لە چیاکە، ژینگەکەی و شوێنی لە ژیانی شارەکەدا دەکات.
خاڵە سەرەکییەکان
• چیای گۆیژە لە لێواری باکووری ڕۆژهەڵاتی سلێمانی بەرز دەبێتەوە.
• نزیکترینە لەو چیایانەی دەوری شارەکەیان داوە.
• لێژاییەکانی ناوی سلێمانی و ئاڵای کوردستان بە پیتی زەبەلاح هەڵدەگرن.
• شوێنێکی بەناوبانگە بۆ پیاسە و سەیران و بینینی خۆرئاوابوون.
• لەگەڵ ئەزمەردا پاشخانە شاخاوییەکەی پایتەختی کولتووری پێک دەهێنێت.
زانیارییە خێراکان
ناو: چیای گۆیژە (چیاێ گۆیژە)
جۆر: چیا / کەژ
وڵات / هەرێم: هەرێمی کوردستان، عێراق (باشوور)
بەسەریدا دەڕوانێت: سلێمانی
دراوسێکان: چیاکانی ئەزمەر و قەیوان
بەناوبانگە بە: ناوی شار و ئاڵا لەسەر لێژاییەکانی؛ دیمەنەکانی خۆرئاوابوون
بەکارهێنانەکان: پیاسە، سەیران، کات‌بەسەربردن
ژینگە: لێواری باکووری ڕۆژهەڵاتی شارەکە
ناوەڕۆک
کەسایەتی، شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
چیای گۆیژە لە کوێیە؟
چیای گۆیژە ڕاست لە لێواری باکووری ڕۆژهەڵاتی سلێمانی بەرز دەبێتەوە، شارە مەزنە کولتوورییەکەی ڕۆژهەڵاتی هەرێمی کوردستانی عێراق، ئەوەندە نزیکە کە لێژاییە نزمەکانی بە لێواری شارە گەشەسەندووەکە دەگەن. سلێمانی لە ناو حەوزەیەکی بەرزدا هەڵکەوتووە کە چیا دەوری داوە؛ گۆیژە و ئەزمەر لە باکووری ڕۆژهەڵات، قەیوان لە پشتەوە و بەرانان لە باشوور، و لەم چیایانە گۆیژە نزیکترین و ئاشناترینە. شاری مۆزەخانە و شاعیران، ماڵی مۆزەخانەی سلێمانی، لە ژێر نیگای چیاکەدا بڵاو بووەتەوە.
دیوارە شاخاوییەکەی سلێمانی
گۆیژە بەشێکە لەو زنجیرە چیایانەی ژینگە شاخاوییە بەرچاوەکە بە سلێمانی دەبەخشن و خەسڵەتی شارەکەیان پێک هێناوە. ئەمانە زنجیرەکانی ڕۆژئاوای سیستەمە مەزنەکەی زاگڕۆسن کە بە ناو دڵی کوردستاندا تێدەپەڕێت، و خەڵکی سلێمانی هەمیشە لە سێبەریاندا ژیاون. خودی گۆیژە کەژێکی درێژی بەردین و بە زۆری ڕووتە، بە لێژییەکی توند لە لێواری شارەکەوە بەرز دەبێتەوە بۆ بەرزاییگەلێک کە لێیانەوە تەواوی حەوزە فراوانەکە دەبینرێت. وەک بەشێکی زۆری خاکە شاخاوییەکەی کورد، بەشەکانی ئەم بەرزاییانە لە ڕابردوودا شوێنەواری میراتی ململانێیان پێوە ماوە، لەوانە مەترسیی مینی زەمینی لە هەندێک لێژایی؛ بیرخەرەوەی ساڵانی سەختتر تەنانەت لە شوێنێکی کات‌بەسەربردندا.
ناوەکە لەسەر لێژاییەکان
بەرچاوترین تایبەتمەندیی گۆیژە کە لە شارەکەی خوارەوە دەبینرێت، نووسراوە مەزنەکەی لەسەر لێژاییەکانیەتی: ناوی شارەکە، سلێمانی، بە پیتی زەبەلاح بەسەر لێژی چیاکەدا نووسراوە، لەگەڵ وێنەیەکی ئاڵای کوردستانی عێراق بە شێوەی هەرێمەکە. ئەم هێمایەی لێژی چیاکە لە سەرتاسەری شارەکەوە دەبینرێت و گۆیژەی کردووەتە هێمای خودی سلێمانی، چیاکە بە ناسنامەی شارەکەوە دەبەستێتەوە وەک چۆن نیشانەیەکی بەناوبانگ دەتوانێت نوێنەرایەتیی شوێنێک بکات. یەکێکە لە یەکەم شتەکانی جێگەی سەرنجی سەردانکەر لە کاتی گەیشتنی بە شارەکە.
شوێنێک بۆ کات‌بەسەربردن
بۆ خەڵکی سلێمانی، گۆیژە پەناگە مەزنە کراوەکەی شارەکەیە. چونکە نزیکترین گردە لە شارەکەوە، شوێنێکی پەسەندە بۆ خەڵکی ناوخۆ تا بە ڕێچکەکانیدا پیاسە بکەن، لە لێژاییەکانیدا سەیران بکەن و لە سەرووی هەموو شتێکەوە ئێواران بێن بۆ بینینی خۆرئاوابوون و دەستپێکردنی بریسکانەوەی چرای شارە نیو ملیۆن کەسییەکە لە خوارەوە. لە زستاندا بەفر سەردانکەران بۆ بەرزاییەکان ڕادەکێشێت؛ لە مانگە گەرمترەکاندا هەوا فێنکترەکەی دەرفەتی فێنکبوونەوە لە گەرمای زەوییە نزمەکان دەبەخشێت. چیاکە لە ژیانی کات‌بەسەربردنی شارەکەدا چنراوە، شوێنێکی هەوای پاک و دیمەنی فراوان کە لەبەردەستدایە.
گۆیژە لە ئەمڕۆدا
ئەمڕۆ چیای گۆیژە هەر پاشخان و یاریگە خۆشەویستەکەی سلێمانییە، لێژاییەکانی بە ناوی شارەکە ڕازێنراونەتەوە و ئامادەبوونێکی جێگیر و ئاشنان بەسەر شارەکەدا، و ڕێچکە و شوێنەکانی سەیرکردنی دیمەن پیاسەکەران و خێزانەکان ڕادەکێشن. لە کاتێکدا شارەکە گەشە دەکات، چیاکە هەر هاوڕێ هەمیشەییەکەی و ئاسۆ سەوز و بەردینەکەی دەمێنێتەوە. لووتکەیەک کە چاودێریی پایتەختی کولتووریی خاکە ڕۆژهەڵاتییەکانی کورد دەکات، گۆیژە وەک بەشێک لە ڕۆحە شاخاوییەکەی سلێمانی ڕاوەستاوە؛ ئەو جۆرە خاکە بەرزەی هەمیشە ناسنامەی نیشتمان و ڕۆحی گەلی کوردی دیاری کردووە.
ڕیزبەندیی کاتی
سەردەمی کۆن — گۆیژە و چیا دراوسێکانی دەوری حەوزەی سلێمانی دەدەن.
1784 — شاری نوێی سلێمانی لە خوار چیاکان دادەمەزرێت.
سەردەمی نوێ — ناوی شارەکە و ئاڵای کوردستان لەسەر لێژاییەکان دادەنرێن.
ئەمڕۆ — گۆیژە شوێنێکی خۆشەویستە بۆ پیاسە و سەیران و خۆرئاوابوون.
هەمیشە — چیاکە وەک هێما و پاشخانی شارەکە ڕاوەستاوە.
پرسیارە باوەکان
چیای گۆیژە چییە؟
چیای گۆیژە ئەو چیایەیە کە لە لێواری باکووری ڕۆژهەڵاتی سلێمانی بەرز دەبێتەوە، نزیکترین لووتکەی دەوروبەری شارەکە و شوێنێکی خۆشەویست بۆ کات‌بەسەربردن.
لە کوێیە؟
لە لێواری سلێمانی لە ڕۆژهەڵاتی هەرێمی کوردستانی عێراق هەڵکەوتووە، بەشێکە لە بازنەی ئەو چیایانەی دەوری شارەکەیان داوە.
بۆچی ناوی شارەکە لەسەر چیاکەیە؟
ناوی سلێمانی و ئاڵای کوردستان بە پیتی زەبەلاح بەسەر لێژاییەکانی گۆیژەدا نووسراون، چیاکە دەکەنە هێمایەکی دیاری شارەکە.
خەڵک لەسەر گۆیژە چی دەکەن؟
چونکە نزیکترین گردە لە شارەکەوە، شوێنێکی بەناوبانگە بۆ پیاسە و سەیران و بە تایبەتی بینینی خۆرئاوابوون بەسەر دیمەنی شارەکەی خوارەوەدا.
کەسایەتی، شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
چیاکانی زاگڕۆس · چیای ئەزمەر · ڕۆحە شاخاوییەکەی کوردستان · سلێمانی · مۆزەخانەی سلێمانی · چیاکانی قەندیل.