پێشەکی
پیر موسی (پیر موسا) یەکێکە لە هەفت تەن، حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکەی ئایینی یارسان (ئەهلی حەق)، و نووسەرە خوداییەکەیەتی. ئەو فریشتەیەیە کە کردەوەکانی هەر مرۆڤێک تۆمار دەکات و بە «قەڵەمە زێڕینەکەی» وەحیی پیرۆزی ئایینەکەی نووسییەوە.
لە ئایینێکدا کە لە هەموو شت زیاتر ڕاستییەکانی لە وشەی زیندوو و گوتراودا بەهادار دەزانێت، پیر موسی پێگەی تۆمارە نووسراوەکەی هەیە: پارێزەری هەم کردەوەکانی مرۆڤایەتی و هەم وشەکانی خودایە. ناسینی واتە تێگەیشتن لە چۆنیەتیی بیرەوەریی ئایینی یارسان، هەم سەبارەت بە ژیانی خەڵکەکەی و هەم ئەو وەحییەی لە دڵیدایە.
ناوەڕۆک
قەڵەمە زێڕینەکە و کەلامی سەرەنجام
مشتومڕەکان و تێگەیشتنە هەڵەکان
پیر موسی کێیە؟
پیر موسی بوونەوەرێکی پیرۆزی یارسانییە، یەکێک لە هەفت تەن، کە وەک فریشتەی تۆمارکردنی ئایینەکە ڕێزی لێ دەگیرێت و بە فریشتەی مەزن میکائیل دەناسرێت. باوەڕ وایە کە کردەوەکانی هەر ڕۆحێک دەنووسێتەوە، و نەریتەکە نووسینەوەی کەلامی سەرەنجام، دەقی پیرۆزی یارسانییەت، دەداتە پاڵ ئەو. نووسەرە خوداییەکەیە کە وشەی پیرۆز لە ڕێگەیەوە دەپارێزرێت.
خاڵە سەرەکییەکان
پیر موسی (پیر موسا) یەکێکە لە هەفت تەن، حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکەی یارسانییەت.
ئەو فریشتەی تۆمارکردنە کە کردەوەکانی هەر مرۆڤێک دەنووسێتەوە.
زۆربەی جار بە فریشتەی مەزن میکائیل دەناسرێت.
بەپێی نەریت، کەلامی سەرەنجامی، دەقی پیرۆزی یارسانی، بە «قەڵەمە زێڕینەکەی» نووسییەوە.
نووسەرە خوداییەکەیە، پارێزەری وشەی نووسراو لە ئایینێکدا کە بە شێوەیەکی گشتی زارەکییە.
زانیارییە خێراکان
ناو: پیر موسی (پیر موسا)
نەریت: یارسانییەت (ئەهلی حەق / کاکەیی)
ڕۆڵ: یەکێک لە هەفت تەن؛ فریشتەی تۆمارکردنی ئایینەکە
بەمە دەناسرێت: فریشتەی مەزن میکائیل
ڕۆژ: لە ناو حەوتەکەدا بە سێشەممەوە پەیوەستە
بەمە بەناوبانگە: نووسینەوەی کەلامی سەرەنجام بە «قەڵەمە زێڕینەکەی»
ئەرکی گەردوونی: تۆمارکردنی کردەوەکانی هەر مرۆڤێک
دەقی پیرۆز: کەلامی سەرەنجام، بە کوردیی گۆرانی (سەدەی 15)
هاوەڵەکان: یەکێک لە کۆمەڵە سێ کەسییەکە، لەگەڵ پیر بنیامین و داوود، کە مزگێنیی هاتنی سوڵتان سەهاکیان دا
شاهیدی: ناوەندی نەریتی یارسانییە وەک نووسەری وشەی پیرۆز (لە زارەکییەوە بۆ نووسراو)
فریشتەی تۆمارکردن
لە نێوان هەفت تەندا پیر موسی پارێزەری تۆمارەکانە. زۆربەی جار بە فریشتەی مەزن میکائیل دەناسرێت و لەو ڕێکخستنەی ڕۆژێک بۆ هەر یەکێک لە حەوتەکە دیاری دەکات، بە سێشەممەوە پەیوەستە. ڕۆڵە تایبەتەکەی تۆمارکردنی کردەوەکانی هەر مرۆڤێکە: ئەو فریشتەیەیە کە کتێبەکە دەپارێزێت کە هەموو کردەوەکان تیایدا دەنووسرێنەوە.
ئەمە پیر موسی دەکاتە کەسایەتیی شاهیدی و بیرەوەری. هیچ کردەوەیەکی مرۆڤ ون نابێت؛ هەمووی بە دەستی ئەو تۆمار دەکرێت. لە ئەودا دیدی یارسانی بۆ دادپەروەریی خودایی و یادکردنەوە شێوە وەردەگرێت: گەردوونێک کە تیایدا هەر ژیانێک دەبینرێت، تۆمار دەکرێت و دەپارێزرێت.
قەڵەمە زێڕینەکە و کەلامی سەرەنجام
مەزنترین ئەرکی پیر موسی نووسینەوەی خودی وەحیی پیرۆز بوو. بەپێی نەریت، فێرکارییەکانی سوڵتان سەهاک و گێڕانەوە پیرۆزەکانی ئایینەکە بە «قەڵەمە زێڕینەکە»ی پیر موسی نووسرانەوە و کەلامی سەرەنجامیان پێک هێنا، واتە «گوتاری کۆتایی»، دەقە پیرۆزە ناوەندییەکەی یارسانییەت.
سەرەنجام بە کوردیی گۆرانی، زمانی پیرۆزی ئەهلی حەق، دانراوە؛ شیعرەکان، یان کەلامەکان، کە بە وەحیی خودایی هاتوون کۆ دەکاتەوە و باس لە سەردەمە مەزنەکانی خودایی دەکات، لە خودی خوداوە بە دەرکەوتنە پێشووترەکاندا تا سوڵتان سەهاک. لە باوەڕی یارسانیدا، خودی بوونی ئەم دەقە پیرۆزە دەگەڕێتەوە بۆ قەڵەمی پیر موسی.
کتێبە ونبووەکە
لە دەوروبەری سەرەنجامی ڕەسەنی پیر موسی، تۆڕێک ئەفسانە سەری هەڵداوە. دەگوترێت هیچ کەسێکی زیندوو ڕەسەنە ڕاستەقینەکەی نەبینیوە، هەرچەندە هەموو کەسێک کەسێک دەناسێت کە بانگەشە دەکات چاوێکی پێدا خشاندووە. هەندێک باوەڕیان وایە کە نوسخەکەی پیر موسی لەناو براوە؛ ئەوانی دیکە وای دەزانن کە هێشتا هەیە، بەڵام کاتی دەرکەوتنی هێشتا نەهاتووە.
نەریتێکی سەرنجڕاکێش تەنانەت بانگەشە دەکات کە کتێبەکە بۆ ئینگلتەرا بردراوە و زانین و خۆشگوزەرانیی بەریتانییەکان لە نهێنییەکانیەوە سەرچاوە دەگرێت. ئەم جۆرە چیرۆکانە زیاتر باس لە هەیبەتی کتێبەکە دەکەن تا شوێنەکەی: دەقە پیرۆزە ڕەسەنەکە، کە بە دەستی فریشتەیەک نووسراوە، وەک گەنجینەیەکی شاراوە سەیر دەکرێت، هێندە پیرۆزە کە نزیکەی ئەوەیە نەکرێت ببینرێت.
پیر موسی لە ناو هاوەڵەکاندا
هەروەها پیر موسی لە ناو ئەو هاوەڵانەدا یاد دەکرێتەوە کە هاتنی سوڵتان سەهاکیان ئامادە کرد. لە نەریتی سەردەمی دامەزراندندا، یەکێک بوو لە کۆمەڵەیەکی سێ کەسی، لەگەڵ پیر بنیامین و داوود، کە لە کانییەک لە چیای شاهۆی هەورامان کۆ بوونەوە. لە ژیانە پێشووترەکانیانەوە یەکدییان ناسییەوە و ئەو ڕووداوانەیان خستە جووڵە کە بوونە هۆی لەدایکبوونی دەرکەوتنی خودا.
لە کاتێکدا بنیامین مامۆستای ڕێنماییە و داوود ڕێنیشاندەرە، پیر موسی پارێزەری وشەیە. پێکەوە نیشان دەدەن کە حەوتەکە چۆن ئەرکە مەزنەکانی ئایین لە نێوان خۆیاندا دابەش دەکەن و هەر یەکێکیان ڕۆڵێکی پیرۆزی جیاواز هەڵدەگرێت.
نووسین لە ئایینێکی زارەکیدا
لە ڕۆڵی پیر موسیدا پارادۆکسێکی قووڵ هەیە. یارسانییەت ڕاستییەکانی لە هەموو شت زیاتر لە دەنگی زیندوودا بەهادار دەزانێت، لە کەلامەکاندا کە بە یادەوە دەگوترێن و لەو زانینەدا کە لە مامۆستاوە بۆ مورید دەگوازرێتەوە. بۆ ماوەیەکی درێژ باوەڕی وایە کە قووڵترین ڕاستییەکان ناکرێت بە مەرەکەب و کاغەز بگیرێن. خودی کەلامی سەرەنجامیش بە نەریت لە چاوی دەرەوەی کۆمەڵەکە دوور ڕاگیراوە.
بەڵام ئایینەکە ڕێز لەو نووسەرە دەگرێت کە وشەی پیرۆزی نووسییەوە و فریشتەی تۆمارکردن پیرۆز دەزانێت کە هەر کردەوەیەک تۆمار دەکات. لە پیر موسیدا گوتراو و نووسراو یەک دەگرنەوە: ئەو دڵنیاییە دەبەخشێت کە وەحی، هەرچەندە زیاتر بە دەنگ و بیرەوەری دەگوازرێتەوە، هەتاهەتایییش نووسراوە و هیچ شتێکی ڕاست هەرگیز بەڕاستی ون نابێت.
هێماکاری
پیر موسی بیرەوەری، شاهیدی و وشەی پیرۆز بەرجەستە دەکات. قەڵەمە زێڕینەکەی دەیکاتە پارێزەری وەحی، و تۆمارکردنی کردەوە مرۆییەکانیش دەیکاتە پارێزەری ویژدان، ئەو دڵنیاییەی کە هەر ژیانێک دەبینرێت و یاد دەکرێتەوە.
هەروەها هێمای یەکگرتنەوەی هەتاهەتایی و نووسراوە. لە ئایینێکی ڕاستیی ناوەکیی شاراوەدا، پیر موسی ئەو کەسەیە کە شێوەیەکی بەردەوام بەو ڕاستییە دەدات: ئەو نووسەرەی دەنگی خودا لە ڕێگەیەوە نیشانەی خۆی لەسەر جیهان بەجێ دەهێڵێت.
مشتومڕەکان و تێگەیشتنە هەڵەکان
پیر موسی چ فریشتەیەکی مەزنە؟ زۆربەی جار بە میکائیل دەناسرێت، هەرچەندە وەک ئەندامەکانی دیکەی هەفت تەن، ناساندنەکان دەتوانن لە نێوان ناوچەکان و سەرچاوەکاندا جیاواز بن. ئەوەی لە سەرانسەری نەریتەکەدا نەگۆڕە ڕۆڵەکەیەتی وەک فریشتەی تۆمارکردن و نووسەری خودایی.
ئایا کەلامی سەرەنجامی ڕەسەن هێشتا هەیە؟ هیچ کەسێک ناتوانێت بە دڵنیاییەوە بیڵێت. نەریتی یارسانی باوەڕی ناکۆکی لەخۆ دەگرێت: لەناو براوە، شاراوەتەوە، چاوەڕێی سەردەمی گونجاوە؛ کۆمەڵە نووسراوە نوێکانی کەلامەکانیش تەنها لە دەیەکانی ئەم دواییەدا دەرکەوتوون. چارەنووسی ڕەسەنەکەی پیر موسی، بە جۆرێکی گونجاو، هەر نهێنییەکە.
بابەتە پەیوەندیدارەکان
هەفت تەن: حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکە کە پیر موسی یەکێکیانە
پیر بنیامین: پیری پیران و هاوەڵی پیر موسی
سوڵتان سەهاک: ئەو دامەزرێنەرەی پیر موسی وەحییەکەی تۆمار کرد
کەلامی سەرەنجام: دەقی پیرۆزی یارسانی کە بە قەڵەمە زێڕینەکەی نووسراوە
داوود: ڕێنیشاندەرەکە، سێیەم کەسی کۆمەڵە سێ کەسییەکەی هاوەڵەکان
تەمبوور: ئامێرە ژێدارە پیرۆزەکە کە کەلامەکان بە یاوەرییەکەی دەگوترێن
پرسیارە باوەکان
پیر موسی کێیە؟
پیر موسی (پیر موسا) یەکێکە لە هەفت تەن، حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکەی ئایینی یارسان. ئەو فریشتەی تۆمارکردنە، بە فریشتەی مەزن میکائیل دەناسرێت، و نووسەرە خوداییەکەیە کە دەقی پیرۆزی ئایینەکەی نووسییەوە.
پیر موسی چی نووسییەوە؟
نەریتەکە نووسینەوەی کەلامی سەرەنجام، دەقە پیرۆزە ناوەندییەکەی یارسانی، بە «قەڵەمە زێڕینەکەی» دەداتە پاڵ ئەو. ئەم دەقە شیعرە پیرۆزەکان و چیرۆکی سەردەمە خوداییەکان لەخۆ دەگرێت.
بۆچی پیر موسی بە فریشتەی تۆمارکردن ناو دەبرێت؟
چونکە ڕۆڵەکەی لە ناو حەوتەکەدا تۆمارکردنی کردەوەکانی هەر مرۆڤێکە؛ کتێبە گەردوونییەکە دەپارێزێت کە هەموو کردەوەکان تیایدا دەنووسرێنەوە، زۆر هاوشێوەی فریشتەی تۆمارکردن لە نەریتەکانی دیکەدا.
ئایا کەلامی سەرەنجامی ڕەسەن ماوەتەوە؟
نەریتی یارسانی کۆک نییە: هەندێک دەڵێن ڕەسەنەکەی پیر موسی لەناو براوە، ئەوانی دیکە دەڵێن تا کاتی گونجاو شاراوەتەوە؛ تەنانەت ئەفسانەش هەیە کە بۆ ئینگلتەرا بردراوە. ئەمڕۆ هیچ کەسێک بانگەشەی ئەوە ناکات کە ڕەسەنەکە لەلای ئەوە.
پیر موسی بە چ فریشتەیەکی مەزن دەناسرێت؟
زۆربەی جار بە فریشتەی مەزن میکائیل، هەرچەندە ناساندنەکانی ناو هەفت تەن بەپێی ناوچە و سەرچاوە دەگۆڕێن. ڕۆڵە نەگۆڕەکەی وەک نووسەری خودایی و تۆمارکەری کردەوەکانە.
سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر
میراتی دەقە ئایینییەکانی یارسان (ئەهلی حەق) - Oral Tradition (Kreyenbroek)
ڕاستیی ناوەکی و مێژووی دەرەکی: دوو جیهانەکەی ئەهلی حەق (Mir-Hosseini)