پێشەکی
پیر بنیامین (بینیامین) یەکێکە لە گرنگترین ئەندامەکانی هەفت تەن، حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکەی ئایینی یارسان (ئەهلی حەق). بە «پیری پیران» ناسراوە، مامۆستای هەموو مامۆستا ڕۆحییەکان، و نموونەی سەرەتاییی ئەو پەیوەندییەی نێوان ڕێنیشاندەر و موریدە کە لە خودی دڵی ژیانی ئایینیی یارسانیدا هەیە.
پیر بنیامین بە فریشتەی مەزن جبرائیل، فریشتەی وەحی، دەناسرێت. هەم هاوەڵی سوڵتان سەهاکە لە سەردەمی دامەزراندندا و هەم ڕێنیشاندەرە ڕۆحییە هەتاهەتاییەکەیە کە، بە مانایەک، هەر یارسانییەک بەو سپێردراوە. تێگەیشتن لێی واتە تێگەیشتن لە چۆنیەتیی گواستنەوەی ئایینی یارسان لە مامۆستاوە بۆ داواکار، نەوە بە نەوە.
ناوەڕۆک
مشتومڕەکان و تێگەیشتنە هەڵەکان
پیر بنیامین کێیە؟
پیر بنیامین بوونەوەرێکی پیرۆزی یارسانییە، یەکێک لە هەفت تەن، کە وەک بەرجەستەبوونی فریشتەی مەزن جبرائیل و وەک یەکەم و مەزنترین پیر لە نێوان مامۆستا ڕۆحییەکانی ئایینەکەدا، ڕێزی لێ دەگیرێت. ئەو نموونە سەرەتاییەکەی پەیوەندیی مامۆستا و موریدە کە کۆمەڵەی یارسانی پێکەوە دەبەستێتەوە، و کەسایەتییەکەی پشت ڕێوڕەسمە سەرەکییەکەی پەیوەستبوون بە ئایینەکەیە. ڕێنیشاندەرە ڕۆحییەکەی هەر یارسانییەک لە کۆتاییدا لە شوێنی بنیامین ڕادەوەستێت.
خاڵە سەرەکییەکان
پیر بنیامین (بینیامین) یەکێکە لە هەفت تەن، حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکەی یارسانییەت.
ئەو «پیری پیران»ە، نموونەی سەرەتاییی هەر مامۆستایەکی ڕۆحیی یارسانی.
بە فریشتەی مەزن جبرائیل، فریشتەی وەحی، دەناسرێت.
ئەو نموونەی سەرەتاییی سەرسپۆردانە، ڕێوڕەسمی پەیوەستبوون بە ئایین بە «سپاردنی سەر».
چونکە منداڵی خۆی نەبووە، میراتگرە ڕۆحییەکانی خاندانەکانن، بنەماڵەکانی سەیدەکان.
زانیارییە خێراکان
ناو: پیر بنیامین (بینیامین، بەنیامین)
نەریت: یارسانییەت (ئەهلی حەق / کاکەیی)
ڕۆڵ: یەکێک لە هەفت تەن؛ «پیری پیران»، نموونە سەرەتاییەکەی مامۆستای ڕۆحی
بەمە دەناسرێت: فریشتەی مەزن جبرائیل (جەبرائیل)، فریشتەی وەحی
ڕۆژ: لە ناو حەوتەکەدا بە دووشەممەوە پەیوەستە
ڕێوڕەسمی سەرەکی: نموونەی سەرەتاییی سەرسپۆردان، پەیوەستبوون بە ئایین بە «سپاردنی سەر»
خاڵێکی دیار: هەرگیز هاوسەرگیریی نەکرد و هیچ نەوەیەکی خوێنی لە دوای خۆی نەهێشت
میرات: خاندانەکان (بنەماڵە ڕۆحییەکان) دامەزران بۆ ئەوەی جێنشینی بن
سەردەم: هاوەڵی سوڵتان سەهاک لە سەردەمی دامەزراندندا
شاهیدی: ناوەندی باوەڕی یارسانی و پێکهاتەی پیر و موریدە (لە زارەکییەوە بۆ نووسراو)
پیری پیران
لە نێوان هەفت تەندا پیر بنیامین ڕۆڵێکی هەیە کە هاوشێوەی هیچ یەکێکی دیکە نییە. بە فریشتەی مەزن جبرائیل، فریشتەی وەحی لە جیهانی ئیبراهیمیدا، دەناسرێت. لەو ڕێکخستنەی ڕۆژێک بۆ هەر یەکێک لە حەوتەکە دیاری دەکات، بە دووشەممەوە پەیوەستە. بەڵام قووڵترین نازناوی «پیری پیران»ە: مامۆستای مامۆستایان، سەرچاوەی هەموو ڕێنماییە ڕۆحییەکان لە ئایینەکەدا.
لە باوەڕی یارسانیدا هەر داواکارێک پێویستی بە ڕێنیشاندەرێک هەیە و دەسەڵاتی هەر ڕێنیشاندەرێک دەگەڕێتەوە بۆ بنیامین. ئەو یەکەم پیرە، ئەو کەسەی خودی بیرۆکەی مامۆستای ڕۆحی ڕەگی تێدایە و پەیوەندیی نێوان مامۆستا و مورید لە ڕێگەیەوە دەبێتە شتێکی پیرۆز.
بنیامین و هاتنی سوڵتان سەهاک
نەریتی یارسانی دەگێڕێتەوە کە پێش لەدایکبوونی سوڵتان سەهاک، سێ لە بوونەوەرە پیرۆزەکان کە وەک بنیامین، داوود و پیر موسی بەرجەستە ببوون، لە شوێنە دوورەکانەوە ڕاکێشران بۆ کانییەک لە چیای شاهۆ لە هەورامان؛ لەوێ لە ژیانە پێشووترەکانیانەوە یەکدییان ناسییەوە. بنیامین ڕابەرایەتیی ئەم کۆمەڵەیەی دەکرد کە بۆ ئەرکێکی پیرۆز نێردرابوون، بۆ ئامادەکردنی ڕێگا بۆ دەرکەوتنی داهاتووی خودا.
بەپێی نەریتەکە، چوون بۆ لای پیاوە پیرۆزەکە شێخ عیسا و ئەو هاوسەرگیرییەیان ڕێک خست کە دەبووە هۆی دووگیانبوونە موعجیزەئاساکەی خاتوون ڕەزبار بە سوڵتان سەهاک، بە کچی. بەم شێوەیە بنیامین لە بەردەرگای سەردەمی ئێستادا ڕادەوەستێت؛ ئەو مزگێنیدەرەی وەک جبرائیل پێش وەحییە مەزنەکان، هاتنی خودایی ڕادەگەیەنێت و ئامادەی دەکات.
سەرسپۆردان: سپاردنی سەر
پێگەی ناوەندیی بنیامین لە ژیانی یارسانیدا لە ڕێوڕەسمی پەیوەستبوون بە ئایین دەبینرێت کە بە سەرسپۆردان، «سپاردنی سەر»، ناسراوە. لەم ڕێوڕەسمەدا داواکارێک، تاڵب، خۆی بە مامۆستایەکی ڕۆحی، پیر، دەبەستێتەوە و بە فەرمی دەچێتە ناو ئایینەکە. وەک نیشانەیەکی دەرەکی، جۆزێکی بۆیا لە سەر سەری ئەو کەسە دەشکێنرێت کە پەیوەست دەبێت بە ئایینەکە.
ئەم پەیوەندییەی نێوان مورید و مامۆستا نموونەکەی لە چیرۆکی بنیامین، پیری پیران، وەردەگرێت و وا لێی تێدەگەن کە نوێکردنەوەی خودی پەیمانە سەرەتاییەکەی نێوان خودا و خوڵقاوەکانە. سپاردنی سەری خۆت بە پیرێک واتە دووبارە بەرجەستەکردنەوەی پەیوەندییە سەرەتاییەکە، و بنیامین لە پشت هەر مامۆستایەک ڕادەوەستێت کە موریدێک وەردەگرێت.
سیستەمی پیر و خاندانەکان
بەپێی نەریتی یارسانی، خودی بنیامین هەرگیز هاوسەرگیریی نەکرد و هیچ نەوەیەکی خوێنی لە دوای خۆی نەهێشت. بۆ بەردەوامکردنی ڕۆڵەکەی نەوە بە نەوە، دەگوترێت سوڵتان سەهاک بنەماڵە ڕۆحییەکانی، خاندانەکان، دامەزراند بۆ ئەوەی جێنشینی بنیامین بن؛ سەرەتا حەوت بوون و دواتر کۆی گشتییان بووە یازدە.
هەر خاندانێک ڕابەرێکی ڕۆحیی میراتی، سەیدێک، بەڕێوەی دەبات و هەر یارسانییەک سەر بە یەکێکیانە و لە ناویدا پابەند بە دڵسۆزیی ڕۆحییە بۆ پیرەکەی. لە ڕێگەی ئەم پێکهاتەیەوە ڕێنمایی بنیامین بە هەر ئەندامێکی کۆمەڵەکە دەگات: سەید و پیرەکانی ئەمڕۆ میراتگرە زیندووەکانی یەکەم و مەزنترین مامۆستان.
هێماکاری
پیر بنیامین ئەو باوەڕەی یارسان بەرجەستە دەکات کە ڕێگای ڕاستی بە تەنها ناپێورێت. بە ناساندنی بە جبرائیل، هەڵگری وەحی، نوێنەرایەتیی ئەو ڕێڕەوە دەکات کە ڕێنمایی خودایی لە ڕێگەیەوە بە داواکار دەگات؛ هەرگیز ڕاستەوخۆ نییە، بەڵکو هەمیشە لە ڕێگەی مامۆستایەکەوەیە کە پێشتر ئەو ڕێگایەی بڕیوە.
ڕۆڵەکەی هەروەها ئەو بەها قووڵە دەردەخات کە ئایینەکە بۆ پەیمان و متمانە دایدەنێت. لە پەیوەندیی پیر و موریددا، کە بە ناوی ئەو مۆر دەکرێت، باوەڕدار بەڵێنە کۆنەکەی نێوان خودا و مرۆڤایەتی نوێ دەکاتەوە و تەواوی کۆمەڵەکە دەبێتە زنجیرەیەکی ڕێنمایی کە دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی دامەزراندن.
مشتومڕەکان و تێگەیشتنە هەڵەکان
ئایا پیر بنیامین هەمان بنیامینی کتێبی پیرۆزە؟ نەخێر. هەرچەندە ناوێکی هەیە کە لە دەقە پیرۆزە ئیبراهیمییەکانەوە ئاشنایە، پیر بنیامین بوونەوەرێکی پیرۆزی جیاوازی ئایینی یارسانە، بە فریشتەی مەزن جبرائیل دەناسرێت و سەر بە کۆمەڵە حەوتە یارسانییەکەیە. ناوە هاوبەشەکان وشە ئایینییە هاوبەشەکانی ناوچەکە دەردەخەن، نەک یەک کەسایەتی.
ئایا ناساندنە فریشتەییەکان هەندێک جار دەگۆڕێن؟ بەڵێ. وەک ئەندامەکانی دیکەی هەفت تەن، ئەو فریشتە مەزنەی کە هەر یەکێکیان پێ دەناسرێت دەتوانێت لە نێوان سەرچاوەکان و ناوچەکاندا جیاواز بێت؛ بنیامین زۆرجار بە جبرائیلەوە پەیوەست دەکرێت، بەڵام نەریتە زارەکییەکە ڕێگە بە جیاوازی دەدات. ئەوەی نەگۆڕ دەمێنێتەوە ڕۆڵەکەیەتی وەک پیری پیران.
بابەتە پەیوەندیدارەکان
هەفت تەن: حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکە کە بنیامین یەکێکیانە
سوڵتان سەهاک: ئەو دامەزرێنەرەی بنیامین هاتنی ئامادە کرد
خاتوون ڕەزبار: دایکە خوداییەکەی سوڵتان سەهاک
خاندانەکان: بنەماڵە ڕۆحییەکان کە وەک جێنشینی بنیامین دامەزران
سەرسپۆردان: ڕێوڕەسمی یارسانی بۆ پەیوەستبوون بە ئایین لە ژێر ڕێنمایی پیرێکدا
کەلامی سەرەنجام: دەقی پیرۆزی ئایینەکە
پرسیارە باوەکان
پیر بنیامین کێیە؟
پیر بنیامین (بینیامین) یەکێکە لە هەفت تەن، حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکەی ئایینی یارسان. ئەو «پیری پیران»ە، نموونەی سەرەتاییی هەر مامۆستایەکی ڕۆحی، و بە فریشتەی مەزن جبرائیل دەناسرێت.
بۆچی پێی دەڵێن «پیری پیران»؟
چونکە یەکەم و مەزنترین مامۆستای ڕۆحییە، سەرچاوەی هەموو ڕێنماییەکان لە ئایینەکەدا. هەر پیرێکی یارسانی، یان ڕێنیشاندەرێکی ڕۆحی، لە کۆتاییدا ڕۆڵەکەی دەگەڕێتەوە بۆ بنیامین.
سەرسپۆردان چییە؟
سەرسپۆردان، «سپاردنی سەر»، ڕێوڕەسمی پەیوەستبوون بە ئایینی یارسانە کە تیایدا داواکارێک خۆی بە مامۆستایەکی ڕۆحی دەبەستێتەوە. جۆزێکی بۆیا لە سەر سەری ئەو کەسە دەشکێنرێت کە پەیوەست دەبێت بە ئایینەکە؛ نموونەی پەیوەندییەکە لە بنیامینەوە وەردەگیرێت و وەک نوێکردنەوەی پەیمانی نێوان خودا و خوڵقاوەکان دەبینرێت.
ئایا پیر بنیامین نەوەی هەبوو؟
بەپێی نەریت، هەرگیز هاوسەرگیریی نەکرد و هیچ نەوەیەکی خوێنی نەبوو. لە جیاتی ئەوە سوڵتان سەهاک خاندانەکانی دامەزراند، ئەو بنەماڵە ڕۆحییانەی سەیدەکان ڕابەرایەتییان دەکەن، بۆ ئەوەی جێنشینی بن.
ئایا پیر بنیامین هەمان بنیامینی کتێبی پیرۆزە؟
نەخێر. ناوەکەیان هاوبەشە، بەڵام ئەو بوونەوەرێکی پیرۆزی جیاوازی یارسانییە کە بە فریشتەی مەزن جبرائیل دەناسرێت و سەر بە هەفت تەنە.
سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر
ئەهلی حەق - Encyclopaedia Iranica
ئەهلی حەق: پێکهاتنی ڕێبازەکە - ahle-haqq.com
ئەهلی حەق: ڕێوڕەسم و نەریتەکان - ahle-haqq.com
میراتی دەقە ئایینییەکانی یارسان (ئەهلی حەق) - Oral Tradition