پێشەکی
پیرانشەهر (بە کوردی: پیرانشار) شارێکی کوردییە لە شاخەکانی باکووری ڕۆژئاوای ئێران، لە ناوچەی موکریانی ڕۆژهەڵات، نزیک سنووری کوردستانی عێراق. لە مێژوودا بە خانە ناسراوە و شارۆچکەیەکی کوردیی سوننەیە کە ئەمڕۆ یەکێکە لە دەروازە سەرەکییەکانی بازرگانیی نێوان ئێران و هەرێمی کوردستان لە ڕێی سنوورە نزیکەکەوە. لە هەمان ناوچە سەرەکییەکەی موکریانە کە مەهاباد تێیدایە.
وەک شارۆچکەکانی دیکەی ناوچە سنوورییەکانی ئێران، پیرانشەهر لەنێوان بازرگانی و سەختیدا دەژی؛ شوێنێکی بازرگانیی پڕجووڵە و کۆڵبەرانە، ئەوانەی کاڵاکان بەسەر شاخەکاندا دەگوازنەوە. ئەم ناساندنە باس لە شارەکە، ناوچەکەی و مێژووە نوێیەکەی دەکات.
خاڵە سەرەکییەکان
• پیرانشەهر (بە کوردی: پیرانشار) شارێکی کوردییە لە پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژئاوا، لە باکووری ڕۆژئاوای ئێران (ڕۆژهەڵات).
• لە ناوچەی موکریانە، نزیک سنووری کوردستانی عێراق.
• لە مێژوودا بە خانە ناسراوە و شارۆچکەیەکی کوردیی سوننەیە.
• پیرانشەهر دەروازەیەکی گەورەی بازرگانیی سنوورییە، کە بەشێکی کارەکانی لەلایەن کۆڵبەرانەوە دەکرێت.
• وەک شارە کوردییەکانی دیکە، بەشداریی لە خۆپیشاندانەکانی 2022 کرد کە ئێرانی گرتەوە.
زانیارییە خێراکان
ناو (بە کوردی): پیرانشار
ناوی پێشوو: خانە (Khaneh)
وڵات / ناوچە: ئێران (ڕۆژهەڵات / ڕۆژهەڵاتی کوردستان)
پارێزگا: ئازەربایجانی ڕۆژئاوا
ناوچە: موکریان
خەڵک: کورد (سوننە)
بە چی ناسراوە: بازرگانیی سنووری و دەروازە سنوورییە نزیکەکە بۆ عێراق
دانیشتووان: نزیکەی 80,000
ناوەڕۆک
کەس، شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
پیرانشەهر لە کوێیە؟
پیرانشەهر لە باشووری پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژئاوا هەڵکەوتووە، لە بەرزایی شاخەکانی باکووری ڕۆژئاوای ئێران، نزیک سنووری کوردستانی عێراق و نەک زۆر دوور لە سەردەشت و بانە. دەروازەیەکی گەورەی سنووری لە نزیکەوە بە هەرێمی کوردستانی عێراقەوە دەیبەستێتەوە و پیرانشەهر دەخاتە سەر یەکێک لە ڕێگا سەرەکییەکانی بازرگانیی نێوان دوو لای سنوورەکە.
شارۆچکەیەکی کوردیی سوننەیە لەنێو پشتە و دۆڵە بەڕوودارەکاندا، کە زمان و باوەڕ و نەریتەکانی لەگەڵ خاکە کوردییەکەی موکریانی دەوروبەری هاوبەشن.
خانە و موکریان
پیرانشەهر بۆ ماوەیەکی درێژ بە خانە ناسرابوو و سەر بە ناوچە مێژووییەکەی موکریانە؛ ناوچە سەرەکییە کوردییەکەی باکووری ڕۆژئاوای ئێران کە مەهاباد ناوەندەکەیەتی. ئەمە ناوچەیەکە بە ناسنامەیەکی کوردیی بەهێز و مێژوویەکی شانازیپێکراوەوە، نیشتمانی ئەو هۆز و شارۆچکانەی کۆمارە کەمەتەمەنەکەی مەهابادیان لە 1946دا لێ هەڵکەوت. پیرانشەهر بە تەواوی لەو میراتە موکریانییەی زمان و کولتوور و هەستی نەتەوەیی کوردیدا بەشدارە.
شارێکی سنوور
بەشێکی زۆری ژیانی پیرانشەهر بە دەوری سنووردا دەسووڕێتەوە. دەروازە سنوورییە نزیکەکە کردوویەتە ناوەندێکی بازرگانیی نێوان ئێران و کوردستانی عێراق، و کاڵا بە شارۆچکەکە و بازاڕەکانیدا دەگوزەرێت. وەک شارۆچکە سنوورییەکانی دیکە، ئەو بازرگانییە هەروەها تا ڕادەیەکی زۆر پشت بە کۆڵبەران دەبەستێت؛ باربەرە کوردەکان کە بارەکان لەسەر پشتیان بە ڕێڕەوە شاخاوییەکاندا دەگوازنەوە، زۆرجار لە مەترسییەکی گەورەدان بەهۆی پاسەوانانی سنوور و مین و کەشوهەوای سەختی بەرزاییەکانەوە. سنوورەکە هەم بژێویی پیرانشەهرە و هەم باری سەریەتی.
پیرانشەهر و 2022
وەک شارە کوردییەکانی دیکەی ڕۆژهەڵات، پیرانشەهر بەشداریی لە شەپۆلی ئەو خۆپیشاندانانەدا کرد کە لە 2022دا دوای مردنی ژنە کوردە گەنجەکە، ژینا (مەهسا) ئەمینی، لە کاتی دەستبەسەریدا، ئێرانی گرتەوە. بە دروشمی «ژن، ژیان، ئازادی»، شارۆچکە کوردییەکانی باکووری ڕۆژئاوا، پیرانشەهریش لە نێویاندا، خۆپیشاندان و مانگرتنی بەربڵاویان بەخۆوە بینی، کە ڕووبەڕووی سەرکوتکردنێکی توندی دەوڵەت بوونەوە. ڕووداوەکان دووبارە شوێنی شارەکەیان لەنێو بزووتنەوە فراوانترەکەی کورد بۆ ماف و کەرامەت لە ئێراندا پشتڕاست کردەوە.
پیرانشەهری ئەمڕۆ
ئەمڕۆ پیرانشەهر شارێکی کوردیی سنووریی پڕجووڵەیە، ئابوورییەکەی بە بازرگانییەوە بەستراوە و ناسنامەکەی ڕەگی بەهێزی لە موکریان و جیهانە فراوانترەکەی کورددا هەیە. لە شوێنە شاخاوییەکەیدا جوانە، بەڵام سەختییە سنوورییەکان نیشانیان لێ داناوە. یەکێکی دیکەی ئەو شارۆچکە کوردییە خۆڕاگرانەیە کە بە درێژایی لێواری ڕۆژئاوای ئێران ڕیز بوون؛ لەنێوان بازرگانی و کولتوور و خەباتدا دەژی.
ڕیزبەندیی کاتی
سەردەمە مێژووییەکان — شارۆچکەی خانە وەک ناوەندێکی کوردی لە ناوچەی موکریان گەشە دەکات.
1946 — کۆمارە کەمەتەمەنەکەی مەهاباد لە ناوچە سەرەکییەکەی موکریانەوە سەرهەڵدەدات.
سەردەمی نوێ — دوای گۆڕینی ناوەکەی بۆ پیرانشەهر، شارەکە دەبێتە ناوەندێکی گەورەی بازرگانیی سنووری.
2022 — پیرانشەهر لە خۆپیشاندانەکانی «ژن، ژیان، ئازادی»ی سەرتاسەری ئێراندا بەشدار دەبێت.
ئەمڕۆ — پیرانشەهر شارێکی کوردیی سنووریی گەشەسەندووە، بەڵام فشاری سەختی لەسەرە.
پرسیارە باوەکان
ناوی کوردیی پیرانشەهر چییە؟
بە کوردی شارەکە پیرانشار ناو دەبرێت؛ لە مێژوودا بە خانە ناسراوە.
پیرانشەهر لە کوێیە؟
پیرانشەهر شارێکی کوردییە لە باشووری پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژئاوا لە باکووری ڕۆژئاوای ئێران، لە ناوچەی موکریان و نزیک سنووری کوردستانی عێراق.
بۆچی پیرانشەهر گرنگە؟
پیرانشەهر دەروازەیەکی گەورەی بازرگانیی نێوان ئێران و کوردستانی عێراق و شارۆچکەیەکی دیاری ناوچە سەرەکییە کوردییەکەی موکریانە.
موکریان چییە؟
موکریان ناوچە کوردییە مێژووییەکەی باکووری ڕۆژئاوای ئێرانە کە مەهاباد ناوەندەکەیەتی، بە ناسنامەیەکی کوردیی بەهێزەوە؛ پیرانشەهر یەکێکە لە شارۆچکەکانی.
کەس، شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
موکریان · کۆڵبەران · خۆپیشاندانەکانی 2022 · مەهاباد · بانە · سەردەشت.